چرایی ایجاد آفت دهانی در گفت‌وگوی «جوان» با دکتر سمیه علیرضایی، جراح و دندانپزشک

این آفت دهان آزار بی‌درمان

فاطمه فکری - آفت‌های دهانی زخم‌های سفید رنگی هستند که اغلب داخل دهان، درون گونه‌ها، روی کام یا روی لثه‌ها ظاهر می‌شوند. این زخم‌ها دردناک بوده و فرد مبتلا نمی‌تواند به درستی غذا بخورد. به خصوص مصرف غذاهای ترش باعث تحریک و درد و سوزش بیشتر آنها می‌شود. عامل اصلی که پزشکان معتقدند می‌تواند باعث بروز آفت‌های دهانی شود، عدم رعایت بهداشت دهان و دندان و مسواک نزدن دائم و به روش صحیح است. استرس، فشارهای عصبی، مشغله زیاد و خستگی نیز می‌تواند از عوامل بروز آفت‌های دهانی باشد. آفت‌های دهانی در اثر کمبود برخی مواد غذایی و ویتامین‌ها نیز به وجود می‌آید. به عنوان مثال کمبود مواد آهن و ویتامین B12 می‌تواند باعث بروز آفت‌های دهانی شود. دکتر سمیه علیرضایی، جراح و دندانپزشک به «جوان» می‌گوید: آفت‌های دهانی شایع ترین بیماری مخاط دهان است که با شیوع 5 تا 66 درصدی به سه شکل بروز می‌کند.هنوز مکانیسم روشنی از بروز آفت‌های دهانی در انسان مشخص نیست‌. ولی به‌نظر می‌رسد مکانیسم دفاعی و سیستم ایمنی بدن در ایجاد آن دخیل باشد. زمانی که یک مولکول ناشناخته در دهان ورود پیدا می‌کند سیستم ایمنی بدن به طور طبیعی برای دفاع از آن باعث بروز آفت‌های دهانی می‌شود. هرچند درمان قطعی‌ برای آفت‌های دهانی وجود ندارد اما روش‌های درمانی وجود دارد که می‌تواند باعث کاهش درد و کاهش مدت زمان حضور زخم در بیمار ‌شود.استرس، عامل اصلی بروز آفت‌های دهانی دکتر علیرضایی ادامه می‌دهد: عواملی که باعث افزایش بروز آفت‌های دهانی در انسان می‌شود شامل استرس یا تغییر در میزان طبیعی هورمون‌ها، انجام اعمال دندانپزشکی، ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن، آلرژی‌های غذایی، ابتلا به عفونت‌های ویروسی، کمبود ویتامین‌ها یا مواد معدنی مانند آهن، اسید‌فولیک، یا ویتامینB12، زمینه ارثی، گاز گرفتگی زبان یا درون گونه‌ها‌، دلایل هماتولوژیک (خونی) و ضربه به سر است.این جراح دندانپزشک می‌افزاید: یکی از انواع آفت‌های دهانی زخم‌های مینور است که بیشتر آفت‌های دهانی به این شکل بروز می‌کنند. این آفت‌ها کوچک‌تر از یک سانتی متر قطر داشته و معمولاً بدون گذاشتن جای زخم ظرف 7 تا 14 روز بهبود می‌یابند. این نوع آفت‌ها کمتر عود کرده و دوره بهبودی آن‌ها کوتاه است. شایع ترین محل بروز این نوع آفت، مخاط داخل لب است و برخی مواقع روی لثه و سقف دهان نیز بروز می‌کند. نوع دیگری از زخم‌های دهانی نیز وجود دارند که به آن آفت ماژور می‌گویند،‌اندازه این آفت‌ها از یک سانتی متر بزرگتر است و بهبودی آن‌ها 2 تا 6 هفته طول می‌کشد که ممکن است این نوع آفت‌ها جای زخم از خود برجای بگذارند. این نوع آفت‌ها در محل مخاط لب‌ها، کام نرم و لوزه حلقی بروز می‌کند.نوع سوم آفت‌ها آفت‌های خوشه‌ای است که تعداد ضایعات و امکان عود بیماری در این نوع بیشتر از دو نوع دیگر است. این نوع از آفت‌های دهانی 7 تا 10 روز طول می‌کشد تا بهبود یابند اما دوباره در زمان کوتاهی عود می‌کنند.دکتر علیرضایی در ادامه می‌افزاید: همانطور که گفته شد علت به وجود آورنده آفت‌های دهانی یک عامل نیست و در افراد مختلف عوامل به وجود آورنده متفاوت است. علت شروع این آفت‌ها در دهان نامشخص و بسیار متنوع است. عاملی که تاکنون در بروز آفت‌های دهانی به اثبات رسیده است، عوامل ژنتیکی است. معمولاً 2 تا 48 ساعت قبل از ظهور آفت‌های دهانی، بیمار احساس سوزش می‌کند، سپس یک ناحیه قرمز ایجاد شده که طی چند ساعت به رنگ سفید مبدل می‌شود که سطحی زخمی شده دارد و شکل این ضایعات معمولاً متقارن، گرد، منفرد و کم عمق است.آفت‌های دهانی در بیماران دچار اختلال سیستم ایمنی همانطور که گفته شد حضور این زخم‌ها در دهان نشان دهنده کمبودهای تغذیه‌ای، مشکلات خونی و گاهی نشان دهنده ضعف سیستم ایمنی است. در بیمارانی که دچار اختلال تنظیم سیستم ایمنی اولیه هستند و حفاظت سطح مخاطی آن‌ها کاهش یافته است این زخم‌ها دیده می‌شود.در بیماران مبتلا به سندروم نقص سیستم ایمنی اکتسابی (AIDS) شیوع آفت‌های دهانی افزایش می‌یابد. در تشخیص علت بروز آفت‌های دهانی در بیماران، سابقه پزشکی بیمار از نظر وجود علائم و نشانه‌های اختلالات سیستمیک که ممکن است با زخم‌های آفتی همراه باشد باید مورد بررسی قرار گیرد.دکتر علیرضایی می‌گوید: در موارد خفیف روش درمانی برای آفت‌های دهانی شامل استفاده از پماد محافظ است که این پمادها صرفاً جنبه تسکین زخم‌ها را دارد، همچنین از دیکلوفناک نیز می‌توان برای بهبودی زخم‌ها استفاده کرد. در موارد شدیدتر نیز مصرف استروئیدهای موضعی (کورتون) که مستقیماً روی ضایعه گذاشته می‌شود، می‌تواند به بهبود آفت‌های دهانی کمک کند. با مصرف استروئیدها زمان بهبودی کاهش می‌یابد و ‌اندازه زخم‌ها کوچک می‌شود.استروئید تزریقی داخل ضایعه در موارد حاد و بیشتر در آفت‌های ماژور استفاده می‌شود. علت اصلی بروز آفت‌های دهانی باید مشخص شوداین دندانپزشک می‌افزاید: این درمان‌ها صرفاً جنبه تسکین و بهبود سریع تر زخم‌ها و کاهش ‌اندازه ضایعات را دارند و امکان بروز عود مجدد را کم نمی‌کند. درمان به طور خودسرانه و ناآگاهانه، بدون درنظر گرفتن مشکلات و بیماری‌های زمینه‌ای و نقص سیستم ایمنی بدن و صرفاً توجه به تسکین این ضایعات، منجر به تشخیص دیر هنگام این بیماری‌ها خواهد شد. بنابراین توصیه می‌شود درصورت مشاهده این گونه ضایعات و عود مکرر آنها در مخاط دهان، آن را جدی بگیرید و ابتدا نسبت به درمان ریشه‌ای و زمینه‌ای آن پرداخته و سپس علائم این بیماری را تسکین بخشید.