احمد داوود اوغلو، وزیر خارجه ترکیه اخیراً سه گزینه را برای روابط آنکارا و تلآویو مطرح کرد: عذرخواهی تلآویو و پرداخت دیه، پذیرش تحقیقات توسط یک کمیته بینالمللی و قطع کامل روابط. این شروط بلافاصله بعد از آن مطرح میشود که اسراییل تلاش کرد بحران پیش آمده بین اسراییل و ترکیه را رو به حل نشان دهد.
چند روز پیش رژیم صهیونیستی سعی کرد به طور عمدی خبر دیدار محرمانه بین داوود اوغلو و بنیامین الیازر وزیر بازرگانی اسراییل را منتشر کند تا اینگونه وانمود کند که بحران پیش آمده در پی حمله نیروی دریایی اسراییل به ناوگان آزادی و کشته شدن 19 فعال حقوق بشر که چند شهروند ترک نیز در میان آنها بودند، مسألهای نیست که به تنشهای شدید و بحرانی استراتژیک در روابط آنکارا – تلآویو منجر شود. واکنش فوری احمد داووداغلو و دولت ترکیه به این موضوع با طرح گزینههای فرا روی تلآویو بر پیچیدگی اوضاع افزود. با وجود تنش جدی بین آنکارا و تلآویو در نگاه اول سقف خواستههای ترکها در برابر رفتار اسراییل خیلی کمتر از ارزش واقعی آن دیده میشود. یعنی اینگونه به نظر میرسد که ترکها تنها به عذرخواهی اسراییل یا پرداخت خونبهای کشتهشدگان قانع شدهاند و این در مقابل کشتهشدن شهروندان ترکیه نمیتواند ارزشی قابل اعتنا داشته باشد اما موضوع تنها یک عذرخواهی ساده نیست.
در واقع سیاستمداران ترک، همتایان اسراییلی خود را به خوبی میشناسند و از روانشناسی سیاسی آنها آگاه هستند. ترکها میدانند که برای اعضای کابینه تندرو نتانیاهو، عذرخواهی حتی از برافروختن یک جنگ منطقهای جدید نیز دشوارتر است و این تنها به دلیل غرور بیش از حد و خودبرتربینی رؤسای تلآویو نیست، بلکه اختلافات شدید داخلی به قدری به سران صهیونیست سایه انداخته که حتی کوچکترین رفتارها نیز میتواند بدون اغراق کابینه را تا فروپاشی کامل رهنمون شود. ترکها به خوبی از اختلافات داخلی صهیونیستها آگاهند و میدانند عذرخواهی از سوی بسیاری از تندروهای اسراییلی که حالا دیگر برای خود حکم جزیرههایی را دارند که نمیتوان به راحتی آنها را دور زد، امری بسیار سخت و چه بسا غیرممکن است. سیاستمداران آنکارا خوب میدانند که نتانیاهو نمیتواند به تنهایی حتی در مورد یک عذرخواهی ساده هم تصمیم بگیرد و کابینه خود را از خطر از دست دادن یک همپیمان استراتژیک برهاند. شاید این درخواست حداقلی ترکها برای نشان دادن شدت ضعف دولت نتانیاهو در اتخاذ تصمیمات منطقی و مستقل حتی در اموری عادی مانند یک عذرخواهی رسمی باشد. اصرار دولتمردان ترکیه بر لزوم عذرخواهی تلآویو به دلیل کشتار شهروندان آن کشور در واقع انگشت فشردن به این نقطه ضعف صهیونیستها بود. به هرحال پیش از ایجاد تنش بین ترکیه و اسراییل صهیونیستها شرکای تجاری ترکیه بودند و ترکها نیز شرکای قدیم خود را خوب میشناسند. این عدم استقلال در تصمیمگیری و بیارادگی بنیامین نتانیاهو به عنوان رئیس کابینه تلآویو زمانی آشکار شد که اویگدور لیبرمن وزیر خارجه وی و رهبر حزب تندرو «اسراییل بیتنو» تمام قد در مقابل نتانیاهو ایستاد و زمانی که زمزمههای عذرخواهی از آنکارا در در دالانهای کنست و کابینه پیچیده بود، لیبرمن چشمهایش را به تندی در چشم اعضای کابینه دوخت که «اسراییل نباید شأن خود را با عذرخواهی از حامیان غزه و حماس پایین بیاورد». زمانی هم که احمد داوود اوغلو، وزیر خارجه ترکیه محرمانه با بنیامین الیازر وزیر بازرگانی و صنعت اسراییل دیدار کرد، لیبرمن از این دیدار محرمانه خبر نداشت و شاید یکی از دلایل عدم اطلاعش ترس نتانیاهو از مخالفت علنی وی با از سرگیری روابط با ترکیه براساس احترام متقابل بود که آن نیز لازمهاش عذرخواهی است. هرچند لیبرمن پس از اطلاع از برگزاری دیدار بدون آگاهی وی، برآشفت و مجدداً آقای نخستوزیر را به باد انتقاد گرفت.
حالا دیگر مسأله عذرخواهی اسراییل از ترکیه بیش از آنکه به تنشزدایی بین آنکارا و تلآویو منجر شود به بحرانی در درون خود اسراییل منجر شده است. بحرانی که هر روز شکاف ناشی از عدم اعتماد و همدلی اعضای کابینه نتانیاهو را بیشتر میکند. شاید به همین دلیل باشد که نتانیاهو تلاش میکند ائتلافهای ممکن دیگر را هم بیازماید و آنان را در حکومت شریک کند. شاید این اقدام بتواند زهر تصمیمات یک طرفه و ناشی از بیاعتمادی و همچنین جلو تندرویهای خطرناک برای موجودیت کابینه را بگیرد.
برای ترکیه هرچند عذرخواهی اسراییل به عنوان یک شرط از سرگیری روابط مهم باشد اما حیاتی نیست، هرچند این اقدام از سوی تلآویو در نهایت برتری و نفوذ ترکیه را در عرصه بینالمللی و منطقهای تقویت خواهد کرد اما همانگونه که روزی تزیپی لیونی گفته بود: «ترکیه روی یک دیوار حائل نشسته است و میتواند به راحتی انتخاب کند که به کدام اردوگاه بپیوندد؛ اردوگاه غرب و اسراییل یا ایران و مقاومت.»
