تهران، آلوده ترین شهر دنیاست. این را بارها شنیده ایم. به بیان دیگر دیگر باید فاتحه محیط زیست را در تهران خواند. اکنون که بار دیگر اخبار نگران کننده ای از محل دفن زباله های فزاینده تهران به گوش می رسد، معلوم نیست چه بر سر این شهر و حواشی آن خواهد آمد. زیرا به قدری آلودگی در آب، هوا و خاک این کلانشهر بی در و پیکر متراکم شده است که دیگر هیچ کس نمی تواند جان سالم به در ببرد. آخرین اخبار نگران کننده محیط زیست آلوده تهران درباره یکی از شهرهای حاشیه ای این کلانشهر است. کهریزک، بار دیگر زنگ خطر را برای مردم به صدا درآورده است. زیرا تجمع زباله های سنگین و کثیف تهران در حاشیه این شهر فاجعه ای نه چندان جدید را به وجود آورده است. زیرا قدمت این کار به 40 سال پیش می رسد. اکنون معلوم نیست با توجه به تغییر مدیریت سازمان بازیافت شهرداری تهران، آیا تغییری نیز در روند دفن غیر اصولی و غیر بهداشتی زباله های تهران در کهریزک در پیش خواهد بود و یا همچنان باید شاهد اخبار نگران کننده ای از تهدید سلامت مردم ساکن کهریزک، تشکیل دریاچه های چند هکتاری از شیرابه های زباله، تجمع ده میلیون تن گاز متان در لابه لای زباله ها و مسایلی از این دست نخواهیم بود.
آراد کوه، کوهی از زباله
از فرسنگها دورتر، فرسنگها مانده به محل دفن زباله ها، بوی نامطبوع و عفن زباله، انسان را گیج و منگ می کند. برخی از مسئولان می گویند این بو، نه تنها از زباله ها نیست، بلکه فعالیت کارخانه های صنعتی عامل انتشار این بوی عفن است. ولی هر چه که هست، بوی تهوع آور، همچنان در فضا چرخ می خورد و برای غیر ساکنان که به این بو عادت کرده اند، سرگیجه آور است. آراد کوه، جایی در نزدیکی کهریزک است که زباله ها را در آن دفن می کنند. آن هم روزانه 8 هزار تن. یعنی 800 دستگاه کامیون سنگین که در مسیر تهران-کهریزک ترانزیت شده اند و زباله حمل می کنند. از این 8 هزار تن زباله، هزاران تن، پسماند خانگی است و بقیه را زباله های عفونی بیمارستانی، خاکروبه، سرشاخه ها و همچنین نخاله های ساختمانی تشکیل می دهد. گفته می شود 75 تا 80 تن پسماندهای بیمارستانی که بیش از 30 درصد آنها عفونی اند، روزانه به آرادکوه وارد می شود.
همه جا را در کهریزک، زباله گرفته است. جویها و نهرهای این شهر با حجمهای مختلفی از زباله پر شده است. هر چند مقامات شهرداری، تهران را جزء شهرهای پاک می دانند و منکر دفع غیر بهداشتی زباله های شهری و به ویژه پسماندهای بیمارستانی می شوند. محمدعیدیان یکی از مسئولان سازمان بازیافت شهرداری، منکر تمام این مسایل است: "این که عنوان می کنند پسماندهای بیمارستانی غیر بهداشتید دفع می شود، سخن نادرستی است. این گونه از زباله به وسیله ماشینهای ویژه حمل و در ترانشه های بهداشتی با اصول بهداشتی دفع می شوند."
مشاهدات نشان می دهد با وجودی که کمربند سبز درختان منطقه دفن زباله ها را محاصره کرده اند و شهرداری، فعالیتهایی را در حفظ و نگهداری از محیط زیست انجام داده، ولی با این وجود، محیط زیست به هیچ عنوان از عملکرد شهرداری در این منطقه راضی نیست. در این خصوص، محمدرضا سعیدپور، سرپرست حفاظت محیط زیست شهرستان ری با تاکید بر معضلات زیست محیطی ناشی از وجود مرکز دفن زباله در شهرستان ری می گوید: "این مرکز با 45 سال قدمت، دیگر گنجایش پذیرش زباله های تهران را ندارد."
وی نفوذ شیرابه هایی که دفن روزانه 8 هزار تن زباله در کهریزک به دنبال دارد در منابع آب و خاک زیرزمینی، تخریب محیط زیست، تجمع گاز متان را عامل اصلی تخریب محیط زیست می داند. با این حساب، دیگر جایی برای کمربند سبز شهرداری باقی نمی ماند. سعیدپور می گوید: اکنون، زباله های دعفونی و بیمارستانی به طور غیر علمی و در ترانشه هایی با حجم 160 تا 200 متر مکعب دفن و با لایه های آهک پوشانده می شود."
دفن 8 هزار تن زباله در یک روز
تصور اینکه تهران برای تنها یک روز، 8 هزار تن زباله را راهی کهریزک می کند، چندان فاجعه آمیز است که نمی توان به سادگی از آن عبور کرد. مجید راوندی، رئیس شورای اسلامی شهرستان ری در این باره به خبرنگار جوان می گوید: "گاهی اوقات عمق ترانشه های زباله به 80 متر هم می رسد. یعنی به اندازه یک ساختمان 60 طبقه، در عمق خاک، زباله های عفونی و غیر بهداشتی را به روش غیر علمی و تنها با آلودن به آهک، دفن می کنند. جالب اینجاست شهروندان کهریزک در فاصله کمی از این ترانشه ها به زندگی می پردازند. آیا می توان به این حالت از حیات، زندگی گفت؟"
کارشناسان می گویند پس از 45 سال دفن غیر اصولی و ضد بهداشتی زباله در آرادکوه کهریزک، تنها راه ممکن برای کاهش تحمیل این همه مشکل به مردم محروم کهریزک که عموما از دهکهایی تحتانی طبقات اجتماعی هستند، انتقال مرکز دفن زباله ها به نقطه ای دیگر است. شرایطی که بعید به نظر می رسد به این سادگی مهیا شود.
بیماریهای پوست و ریه، هدیه ای از زباله های تهرانی
باورکردنی نیست. ولی حقیقت دارد. بیماری که اکنون سعی دارد لکه های زردرنگ صورتش را با چارقد رنگ و رو رفته ای که به سر کرده، بپوشاند، بیش از 14 سال ندارد. یعنی در ابتدای نوجوانی. خواهر کوچکترش که سه سال بیشتر ندارد صورت و دستهای لک دارش را بیمهابا به همه نشان میدهد ، انگار از اینکه مورد توجه قرار دارد خوشحال است.
اندوه و ترس از آینده این بیماری در چشمهای دخترک سایه انداخته و با صدایی که انگار از بن چاه بیرون می آید، می گوید: "بیشتر از یک سال است گرفتار دوا و دکتر شده ام. اما فقط باعث شده این لکه ها صورتم، بیشتر نشود. این لکه ها خوب نمی شود، فقط بدتر از این صورتم را گرفتار نمی کند.
دربین جمعیتی که درمیانه راهرو و در انتظار دکتر ازدحام کرده اند، ازصدای شکوه زنان، آرامش به چشم و دل انسان نمی آید. مادر دخترک میگوید: "به خداهزار باربابدبختی هزینه دوا ودرمان را جور کردیم، اما میگن این لکه های پوستی به این راحتی خوب نمیشه، بابا دختره، گناه داره، فردا میخواد ازدواج کنه."
معلوم نیست آینده این دختر و آرزوی ازدواجش در کنار این تل عظیم از زباله های تهران به کجا می رسد. بیماری زباله های تهرانی، دیگر برای اکثر مردم کهریزک عادی شده است.
کمی آن سوتر، صدای سرفه های پسرکی کم سن و سال بلند است. مادرش، سعی دارد با خوراندن قاشقی از شربت سینه، سرفه او را قطع کند. وقتی می بیند حریف سرفه های خشک و کوتاه بچه نمی شود، شربت را کنار می گذارد و ساکت می نشیند. چون در صف دکتر، تنها کاری که می توان کرد، انتظار کشیدن است. مادر بچه با نگاهی هراسان و عصبی میگوید: "دوساله که سرفه میکنه، هم خودش هم پدرش، دکترا میگن مشکل ریه داره، دراثر هوای آلوده ناشی از قرارگرفتن درکنار مرکز دفن زباله است."
زن چادر رنگیش را روی سر مرتب میکند و میگوید: "به خدا دیگه طاقتم تموم شده، شب ها از بس سرفه میکنن خواب و آسایش را هم به خودشون هم به ما حرام کردن."
وقتی می بیند گوشی برای شنیدن حرفهایش پیدا شده است، ادامه میدهد: "شوهرم کارگر کارخانه است، خدا شاهده هر چی درمیاره خرج دوا و دکتر خودشو این بچه میشه."
اکرم صالحی دیگر زن ساکن در شهرک امام حسن مجتبی (ع)درحاشیه مرکزدفن زباله کهریزک میگوید: "بوی تعفن و زباله شبها بیداد میکند، انگار در وسط یک تل زباله خوابیدهایم." به گفته او کودکان و پیرترها به علت ضعیف تر بودن بیشتر دچار مشکلات ریوی شدهاند و بقیه ساکنان این شهرک و کهریزک نیز از این بوی متعفن همیشه در عذابند.
مردم ساکن کهریزک و شهرکهای اطراف می گویند انگار شبها زبالهها را آتش میزنند، دودی دیده نمیشود اما آن قدر بوی تعفن بدی فضا را پر میکند که تنفس به سختی انجام میشود.
آتش سوزیها در راهند
راوندی، رئیس شورای اسلامی شهرستان ری نسبت به یک پیامد فاجعه آمیز دیگر نیز هشدار می دهد: "بیش از ده میلیون تن از گاز متان در لایه های زباله جمع شده اند و تابستانها آتش می گیرند." وی در توضیح اینکه کامیونهای حمل زباله، گرد و خاک و شرایط غیر بهداشتی دیگری را نیز برای کهریزکیان به ارمغان می آورد، به خبرنگار جوان می گوید: "مشکل اصلی، زباله هاست که زمین و هوا و آب را آلوده اند، ولی آتش گرفتن زباله ها دیگر به قدری آزار دهنده شده است که نمی توان به آن به عنوان یک مشکل جنبی نگاه کرد، بلکه زباله سوزی در منطقه حفاظت شده بازیافت نیز مشکل اصلی دیگری است که ما با آن دست به گریبانیم."
این طور که پیداست بمب ساعتی متان در زیر لایه های عمیق زباله، هر لحظه در گوشه ای فعال می شود و زباله ها را به آتش می کشد. این طور می شود که دود و غبار حاصل از سوختن زباله ها، فضای کهریزک را بیش از پیش آلوده می کند. فضایی که به نظر می رسد هر آن احتمال دارد با فاجعه ای انسانی که حاصل این همه آلودگی است، بدل به آلوده ترین مکان ممکن در کشور شود.
