در شرایطی که هر روز خبرهایی از تخریب و درازدستی به میراث کهنه ایرانزمین به گوش میرسد این بار قرعه به نام بازار تهران افتاد تا با ریزش طاقهایش در راسته کفاشها به موضوع روز جراید و زمینی برای درگیری دو سازمان میراث فرهنگی و شهرداری تهران مبدل شود.
در این بازی که گویی هر یک از سازمانها به دنبال انداختن توپ در زمین حریف هستند، مردم، کسبه محل و ساختار 200 ساله بازار قاجار بزرگترین متضرران آن به حساب میآیند تا اینکه بازی کی بود، کی بود، من نبودم این سازمانهای متولی حفظ آثار تاریخی به پایان نرسید. در این زمینه باید به این نکته توجه کرد که درگیری و فرار از مسئولیت راه نجات میراث کهن ایران زمین نیست بلکه از همان ثانیههای اول باید به فکر یافتن راهی برای بازسازی و احیای زخمی میافتادند که بر صورت تاریخ افتاده است.
چه بود و چه شد؟
شبانگاه هفتم و هشتم اردیبهشت دو طاق بازار کفاشها با فعالیت افرادی ناشناس تخریب شد. اهالی بازار میگویند در پی این اقدام با افراد فعال در تخریب صحبت کردیم و آنها خود را مأموران شهرداری معرفی کردند که با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی اجازه تخریب بنا را دارند. اما این طور که از ماجرا برمیآید و مسئولان شهرداری طی مصاحبههای مختلف اذعان داشتند، شهرداری تهران در مرمت سقف دوران قاجار هیچ نقشی نداشته است.
در ابتدای ماجرا و در شرایطی که تخریب برای کسبه و رهگذران بازار مشهود بود، شهردار رسانهای منطقه 12 ضمن تکذیب خبر فروریختن بخشی از سقف بازار گفته بود که در بازار کفاشها بخشی از طاق با مجوز سازمان میراث فرهنگی در حال بازسازی است و خبر فرو ریختن بخشی از سقف بازار صحت ندارد.
کرمی در ادامه سخنان خود با اشاره به ساخت پاساژ مریم بیان داشته بود که درخواست بازسازی طاق از سوی مالکان مطرح شده و سازمان میراث نیز به آنها مجوزهای لازم را داده است.
اما گفتههای کرمی بیپاسخ نماند تا اینکه در جبهه مقابل، سخنگوی سازمان میراث فرهنگی به دفاع از سازمان متبوعش پرداخت و در اظهاراتی گفت: سازمان میراث فرهنگی هیچ گاه مجوز تخریب بنای تاریخی را صادر نمیکند، مجوز برای مرمت است نه تخریب.
وی تصریح کرده بود که طبق گزارشهای رسیده از سوی کارشناسان میراث فرهنگی دو طاق تاریخی بازار تخریب شدهاند و جای هیچ تکذیبی وجود ندارد.
شهرداری در حالی که راهی برای عبور از این مشکل نداشت به سراغ مالکان پاساژ رفت تا تمام تقصیرها را به گردن آنان بیندازد و هرچند که پتک سرمایه آنان ضربه سنگینی را به ساختار تاریخی بازار وارد کرده بود و در پی فعالیتهایشان سقف 200 ساله بازار را فرو ریختند. در این جهتگیری جدیت شهرداری اعلام کرده بود که سازمان میراث فرهنگی رأساً برای مالکان مجوز صادر کرده تا شاید از این طریق فشارها را از روی خود بردارد.
اما قدیر افروند، معاون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری تهران در گفتوگو با خبرنگار «جوان» این موضوع را کذب کامل معرفی کرده و میگوید: طبق روال مرسوم اگر هر یک از اهالی بافتهای تاریخی بخواهند ساخت و سازی را در حد و اندزههای مختلف روی بافت انجام دهند با شهرداری مکاتبه میکنند و شهرداری بعد از انجام مراحل اداری مراتب را به میراث فرهنگی منتقل میکند. بعد از آن ما جواب را به شهرداری ارجاع میدهیم. در مجموع میتوان گفت در این رابطه شهرداری نقش واسطه را پیدا میکند و ما هیچگاه متقاضی را به طور مستقیم نمیبینیم.
این مقام مسئول در سازمان میراث فرهنگی با ابراز تأسف از اینکه شهرداری در ابتدا منکر هرگونه تخریبی در طاقهای بازار شد! بیان میدارد: رویکردی که شهرداری اتخاذ کرد نشان از آن دارد که عمد و انگیزهای خاص در تخریب بناها وجود دارد تا از این طریق موضوع در کانالهای دیگر مورد بررسی قرار گیرد.
قبل از این نیز خبرگزاری فارس با قرار دادن گزارشی با عنوان «وقتی ضربات پتک سرمایهداری بر فرق آثار باستانی فرود میآید» در بخشی از آن با اتکا به سخنان اهالی بازار آورده بود «هر کسی که بخواهد بعد از ساعت 21 به بازار وارد شود، باید از سه فیلتر: پارکبان، کلانتری بازار و شهرداری عبور کند.» در واقع تخریبکنندگان از این سه فیلتر با 15 خاور رد شدهاند. 15 خاوری که نخالهها و آجرها را با آنها از منطقه دور کردهاند. پس این اتفاق مخفیانه نبوده است و مسئولان در جریان بودهاند.
این خبرگزاری به نقل از کسبه مدعی شده است که سرمایهداران این پاساز جدید که تخریب کننده این دو طاق تاریخی بودهاند رقمهای میلیاردی را بابت تخریب و مسقف کردن دوباره کوچه کیلوییها به شهرداری پرداخت کردهاند.
این سخن که هیچگاه از سوی مسئولان شهرداری مورد تکذیب قرار نگرفت، شائبهها را طبق سخن افروند افزایش داده است. معاون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در ادامه میافزاید: من به عنوان کسی که زیر نامه صادره جهت مرمت را امضا زده قویاً میگویم که ما هیچ گونه مجوز تخریب صادر نکردیم. آقایانی که به نامه صادره از سوی ما اتکا میکنند، فراموش کردهاند که تأکید ما در نامه به نشانی بازار کیلوییها بود در حالی که این تخریب در بازار کفاشها صورت گرفته است. در مجوز میراث فرهنگی برای شهرداری صراحتاً شرط شده است که هر عملکردی باید براساس طرح و نظارت بافت تاریخی و با نظارت دفتر فنی میراث فرهنگی باشد اما شهرداری، کدام هماهنگی را با میراث فرهنگی داشته است؟
وی در ادامه اشاره میکند: از زمان تصدی بنده به عنوان معاون سازمان کمتر از یک ماه میگذرد که با یک واقعیت انکارناپذیر و کاری از پیش انجام شده روبهرو شدم. من بر این باورم در گذرگاه کوچکی همچون بازار هیچ نیازی به ساخت پاساز احساس نمیشود ولی متأسفانه مجوزهای آن سالیان قبل صادر شده بود و ساخت و ساز در مقابل دیدگان اهالی بازار صورت میگرفت. یقیناً چنین رویکردهایی تبعات بسیار گرانی را با خود به همراه میآورند و بسیار حاشیهساز میشوند. ما نباید فراموش کنیم در این گونه اقدامات پلاکهای مجاوز و مسیر حرکت مردم با مشکلات عدیدهای روبهرو میشوند.
افروند با اشاره به لزوم اجرای طرحهای منطقهای و موضعی با روشهای کار بردی بیان میدارد: اگر چنین اقدامی از سوی شهرداری صورت گیرد ما میتوانیم نظارت صحیحی را بر نوع عملکرد شهرداری در بناهای تاریخی داشته باشیم. ما این توقع را داریم که شهرداری نهایت تعامل و همکاری را با ما داشته باشد که چنین وقایعی رخ ندهد.
در حالی که دودستگی اطلاعاتی در دو سوی بازی تخریب موج میزند، سخنگوی سازمان میراث فرهنگی در گفتوگویی اعلام کرد که عاملان تخریب دو طاق قاجاری بازار کفاشهای تهران تحت پیگیری قضائی قرار میگیرند.
حسن محسنی با اشاره به اینکه طی روزهای اخیر سازمان میراث فرهنگی اقدام به مرمت طاقهای تاریخی راسته کفاشها بازار تهران کرده است، میگوید: سازمان میراث فرهنگی در حال حاضر برای رفاه مردم در بازار، مرمت را آغاز کرده است اما با جدیت در حال پیگیری قضائی این موضوع است تا با هر مرجع حقیقی و حقوقی که منجربه از بین رفتن آثار فرهنگی- تاریخی این بخش از بازار شده است، برخورد قانونی شود.
از سوی دیگر مهدی معمارزاده یکی از کارشناسان مرمت و بازسازی سازمان میراث فرهنگی میگوید: متأسفانه شنیدهایم در این ماجرا عدهای خود را به عنوان ناظر سازمان میراث فرهنگی معرفی کردهاند تا در پس آن دو طاق تاریخی و کاملاً سالم بازار کفاشها را تخریب کنند.
وی در ادامه میگوید: شهرداری تهران اقدامات مثبتی در حوزه ساماندهی بافت تاریخی و خانههای تاریخی میکند اما چنین اقدامی قطعاً موجب بدبینی مردم شهر تهران نسبت به شهرداری میشود.
ولی با تمام این اوصاف همچنان زخم تخریب طاقهای بازار بر صورت میراث 200 ساله این مرز و بوم به جای مانده است و هیچکس نمیخواهد نسبت به آن تعهد و مسئولیتی را بپذیرد. در این بازار داغ که مسئولان شهرداری تهران و سازمان میراث فرهنگی در پی موضعگیریهای جدید هستند، این موضوع به فراموشی سپرده شده که سرمایهداران برای رسیدن به اهداف خود با توسل به داشتههای مادی دست به تخریب داشتههای فرهنگی کشور زدهاند. لازم و ضروری است به این نکته توجه شود که آیا صرف داشتن پول و سرمایه میتواند مجوزی برای چشم بستن به فرهنگ این مرز و بوم باشد؟ بنابراین میطلبد مسئولان از این خطای فاحش درس گیرند و اقدامی عاجل در حفظ و مرمت آثار تاریخی لحاظ کنند.
