در پی تلاشها و رایزنیهای وسیع دیپلماتیک ج. ا. . ایران برای حل و فصل مسالمتآمیز مسأله هستهای و در راستای مقابله با اقدامات غرب و به ویژه ایالات متحده آمریکا برای تدوین و تصویب قطع نامه چهارم تحریمیعلیه کشورمان، شاهد برپایی نشست تهران شامل رؤسای سه کشور ایران، برزیل و ترکیه بودیم. حاصل این نشست امضای توافقنامه تهران است که در صورت حسن نیت گروه 5+1 زمینه برون رفت از وضعیت بنبست کنونی را فراهم میآورد. در این راستا نشست سه جانبه ایران، ترکیه و برزیل با محوریت تبادل سوخت هستهای، صبح روز دوشنبه 27 اردیبهشت در حاشیه اجلاس گروه 15 در تهران و پشت درهای بسته برگزار شد. محمود احمدی نژاد جمهوری اسلامی ایران، لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا رئیسجمهوری برزیل و رجب طیب اردوغان نخستوزیر ترکیه روز دوشنبه در نشست سه جانبهای درخصوص مبادله سوخت هستهای راکتور تحقیقاتی تهران به توافق رسیدند.
منوچهر متکی وزیر امور خارجه کشورمان، بیانیه مشترک ایران، ترکیه و برزیل در اجلاس مورخه 17 می2010 (27 اردیبهشت 1389 تهران) درباره موارد 10 گانه مورد توافق را تشریح کرد.
بر اساس ماده یک، سه کشور بر تعهد خود برعدم گسترش سلاح هستهای تأکید میکنند و حقوق تمام اعضاء از جمله جمهوری اسلامیایران در تحقیق، پیشرفت و همچنین چرخه سوخت را محترم میشمارند.
در ماده دو این توافقنامه آمده است: سه کشور اعتقاد راسخ خود را بر اجرای این مفاد دارند تا در فضایی مثبت، سازنده و غیرتقابلی، دور جدیدی از همکاریها و تعاملات آغاز شود.
در ماده سه این توافقنامه میخوانیم: تبادل سوخت هستهای را گامیبرای شروع همکاری در عرصههای مختلف فناوری و صلحآمیز هستهای میدانیم.
براساس ماده چهار این توافقنامه، تبادل سوخت هستهای حرکتی رو به جلو و سازنده و نقطه شروعی برای همکاری با ملتهاست و چنین حرکتی باید به همکاری مثبت و همکاری صلحآمیز هستهای منجر شود و از هر گونه تقابل از جمله بیانات و رفتار تهدیدآمیز که به حقوق ایران لطمه میزند اجتناب و همکاری هستهای جایگزین آن شود.
مهمترین ماده این توافقنامه به ماده پنج اختصاص دارد: 1200 کیلوگرم سوخت اورانیوم کمتر غنی شده در ترکیه به صورت امانت نگهداری شود، که در مالکیت ایران خواهد بود، و ایران و آژانس امکان نظارت بر آن را دارند.
در ماده شش این توافقنامه نیز تصریح شده است: جمهوری اسلامیایران موافقت خود را در مورد موارد فوق به آژانس بینالمللی انرژی اتمیظرف 7 روز اعلام میکند و متناسب با درخواست گروه وین (روسیه، فرانسه، آمریکا و آژانس بینالمللی انرژی اتمی) جزئیات بیشتری درباره تبادل سوخت از طریق توافقنامهخطی و ترتیبات مربوط به توافقنامه ایران و وین که متعهد به تحویل 120 کیلوگرم سوخت اورانیوم مورد نیاز راکتور تهران میباشند، شرح داده خواهد شد.
ماده هفت این توافقنامه بر این نکته تأکید دارد از زمانی که گروه وین توافق خود را اعلام کند طرفین خود را ملزم به اجرای ماده 6 میدانند و ایران نیز موافقت خود را با انتقال 1200 کیلوگرم اورانیوم کمتر غنی شده (LEU) اعلام میکند و گروه وین نیز متعهد میشود 120 کیلوگرم سوخت مورد نیاز راکتور تهران را به ایران تحویل دهد.
در ماده هشت نیز پیشبینی شده است در صورتی که مفاد این توافقنامه مورد توجه قرار نگیرد حسب درخواست ایران، ترکیه سوخت را به ایران برگشت دهد.
براساس ماده نهم این توافقنامه، ترکیه و برزیل از شروع گفتوگوهای ایران با 5+1 در هر مکان از جمله ترکیه و برزیل حول نگرانیهای مشترک استقبال میکنند.
در ماده دهم و نهایی این توافقنامه نیز ترکیه و برزیل از رویکرد سازنده ایران در پیگیری حقوق و پایبندی به معاهده ان پی تی قدردانی شده است، ضمن اینکه ایران نیز از اقدامات دو کشور در این زمینه تشکر کرده است.
این در حالی است که نشست سه جانبه وزرای امور خارجه ایران، ترکیه و برزیل دیروز یکشنبه در تهران برگزار شد و آن طور که نخست وزیر ترکیه گفته است نتایج این جلسه مثبت و سازنده بود که، منجر به سفر ناگهانی وی به تهران شد. البته نخست وزیر ترکیه قبل از حرکت به سمت تهران در فرودگاه ازمیر در پاسخ به پرسشهای خبرنگاران مبنی بر اینکه آیا تبادل سوخت در خاک ترکیه انجام میشود؟ پاسخ داد: به منظور شروع روند تبادل سوخت به تهران میروم.
اردوغان در عین حال این مسأله را مطرح کرد که: «پیش از این ایران در آستانه تحریمهای جدید از سوی شورای امنیت قرار داشت که با شروع این ملاقاتها این تصمیمها به تعویق افتاده است. نخست وزیر ترکیه همچنین تأکید کرد: در قدمهای بعدی موانعی که در برابر برنامههای هستهای ایران وجود دارد، برداشته خواهد شد.
اردوغان با بیان اینکه ترکیه و برزیل سعی دارند موضوع هستهای ایران، از راه دیپلماسی حل شود، اظهارداشت: این تلاشها هم برای کمک به ایران و هم برای کمک به منطقه است.
این در حالی است که برخی رسانهها از نگرانی رژیم صهیونیستی از توافق ایران با برزیل و ترکیه خبر دادند. خبرنگار الجزیره در گزارشی در اینباره گفت: اسراییل با این ادعا که ایران با توافق تبادل سوخت، ترکیه و برزیل را به بازی میگیرد، نارضایتی خود از این توافق را آشکارا نشان داد.
وی گفت: توافق مزبور، برای اسراییل ناراحت کننده است و با این واکنش در صدد است، به این حد اکتفا نکرده و اعتبار چنین راه حلی را زیر سوال ببرد. خبرنگار الجزیره در ادامه گزارش خود گفت: واکنش سریع اسراییل به توافق تبادل سوخت بین ایران، ترکیه و برزیل از سوی یکی از اعضای بلند پایه کابینه اسراییل اعلام شد و حاکی از تلاش آن برای تردید در این توافق و حتی ترساندن و نگران کردن غرب از آن و جلوگیری از حمایت از توافق مزبور و موفقیت آن است. اسراییل بارها اعلام کرده بود که نابودی کامل برنامه اتمی ایران را خواستار است، زیرا آن را خطری برای خود میداند و در این مورد غرب را به جلوگیری از تهدیدات ایران بر ضد اسراییل فراخوانده است.
بر اساس این گزارش، رژیم اسراییل اکنون در سطح رسمی در حال بررسی چگونگی واکنش به این توافق است اما از آغاز، به نگران کردن غرب و نیز سوق دادن روند امور به سمت تحریمهای بیشتر بر ضد ایران، پرداخته تا بتواند سیر تحولات را درنهایت به نفع خود تغییر دهد.
در مجموع به نظر میرسد که ج. ا. ایران با امضای توافقنامه تهران، حسن نیت خود را آشکار کرده است واکنون این گروه 5+1 است که باید با اتخاذ رویکردی مثبت و سازنده، اقدامات مناسبی را در راستای حل و فصل هر چه سریعتر مسأله هستهای ایران صورت دهند.
