عمرو موسی دبیرکل اتحادیه عرب روز گذشته برای پیگیری طرح تشکیل مجمع همسایگان عرب وارد ریاض پایتخت عربستان شد.
علت اینکه عربستان برای این سفر انتخاب شد، مخالفتی است که ریاض با طرح تشکیل مجمع همسایگان عرب میکند. به محض اینکه عمرو موسی در اجلاس سران عرب در شهر سیرت لیبی طرح تشکیل مجمع همسایگان عرب را با حضور ایران، ترکیه، اتیوپی و چاد پیشنهاد کرد، سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان به بخش ایرانی آن واکنش نشان داد و اعلام کرد که زمان مناسبی برای گفتوگو با ایران انتخاب نشده است.
این در حالی است که عمرو موسی از تعیین طرح جایگزین برای روند صلح به عنوان یکی از اهداف تشکیل این مجمع اعلام سخن گفته است. به عبارت روشنتر به نظر میرسد عمرو موسی با خطراتی که از جانب انفعال اتحادیه عرب در قبال تحولات و بحرانهای منطقه احساس میکند، در تلاش است با تشکیل چنین مجمعی اتحادیه عرب بتواند ضعفها و ناتوانیهای گذشته خود را تا حدودی جبران سازد و یا دستکم شرایطی فراهم شود که از سوی استفاده آمریکا و رژیم صهیونیستی از وضعیت کنونی جلوگیری شود.
در چنین وضعیتی مخالفت عربستان بدین مفهوم است که این کشور در جهت رقابت منفی که با ایران در منطقه آغاز کرده است، تهدیدهای آمریکا و رژیم صهیونیستی را به حاشیه رانده است و این دقیقاً همان چیزی است که واشنگتن و تلآویو انتظار دارند.
بیتردید اگر کشورهای عربی تاکنون در خصوص موضوع امنیت در چارچوب اتحادیه عرب و نقش و جایگاه رژیم صهیونیستی به یک دیدگاه واحد و مشترک میرسیدند و از زمینههای همکاری که بین کشورهای عربی و ایران در خصوص لزوم مقابله با ناامنیهای ناشی از رژیم صهیونیستی وجود دارد استفاده میکردند، بیتردید با وضعیت اسفناک کنونی مواجه نمیشدند که اسرائیل با حداکثر 6 میلیون، در برابر دیدگان 22 کشور عربی با جمعیتی بالغ بر 300 میلیون عرب روز به روز بر گستره دامنه تهدیدها و توسعهطلبیهای خود در سرزمینهای اشغالی بیفزاید و این کشورها را یکی از پس از دیگری تهدید کند.
نکته جالب در این میان این است که تهدیدهای این رژیم تنها به کشورهای عضو محور مقاومت مانند سوریه محدود نمیشود بلکه طرح جدید رژیم صهیونیستی مبنی بر کوچ اجباری فلسطینیها از کرانه باختری به شدت اردن را که با این رژیم معاهده صلح منعقد کرده به شدت نگران کرده است، چرا که فلسطینیهای رانده شده همانند جنگ سال 1948 راهی اردن خواهند شد.
مصر دیگر کشورعربی که با رژیم صهیونیستی پیمان صلح امضا کرده خود را از تهدیدات این رژیم در امان نمیبیند و اگر امروزه عمرو موسی در اجرای طرح تشکیل مجمع همسایگان عرب با حضور ایران پیشگام میشود، بیتردید یک علتش این است که وی تهدیدهای تلآویو را بر کشور متبوع خود احساس میکند.
البته مطالبی که تاکنون در خصوص اهداف عمرو موسی از ارائه این پیشنهاد بیان شده است، نشان میدهد که ابعاد این طرح گسترده است و پاسخی به مشکلات ساختاری است که اتحادیه عرب با آن مواجه شده است و حل نشدن این مشکلات میتواند مشکلات و نگرانیهای مضاعفی را برای این اتحادیه و اعضای آن ایجاد کند.
به همین علت بوده است که عمرو موسی ایجاد اصلاحات ساختاری در این اتحادیه را نیز در دستور کار خود قرار داده است که البته در این خصوص بحثهای مختلفی بین اعضای آن وجود دارد و برای مثال در حالی که مصر بر ابقای دبیرکلی او بر این اتحادیه تأکید دارد در مقابل برخی دیگر از کشورها دائمی شدن وی را عامل پوپایی این اتحادیه ارزیابی میکنند.
اما در مجموع میتوان گفت در صورتی که پیشنهاد عمرو موسی، دبیرکل اتحادیه عرب در خصوص لزوم تشکیل مجمع همسایگان عرب با حضور ایران، ترکیه و بدون حضور رژیم صهیونیستی عملیاتی شود، میتواند این اتحادیه را تا حدودی از رکود کنونی خارج سازد و به ترمیم جایگاه آن کمک کند.
از این دید مخالفت عربستان با عملی شدن تشکیل این مجمع به منزله مخالفت با پویایی اتحادیه عرب نیز محسوب میشود.
