تا حالا فکر کردهاید مد چیست؟ متأسفانه در کشور ما فرهنگ مد هنوز آنطور که باید رایج نشده است. اغلب وقتی در مورد مد سؤال میشود افراد تصور میکنند مد همان لباسهای عجیب و غریب برخی جلفپوشان یا مثلاً لباسهایی است که عدهای خاص برای جلب توجه آن را میپوشند. این ضعف فرهنگی دلیلش کم کاری از طرف جامعه تولیدی کشورمان است. اگر لباسهایی که در داخل کشور تولید میشود، تولیدکنندگانش از قبل آنها را معرفی کنند و درباره رنگ و طرح آن توضیح بدهند، مصرف کننده نیز به مرور جلب میشود. مد یکی از راههای مختلف زندگی است که ما به کمک آن میخواهیم خودمان را در جامعه و فعالیتهای اجتماعی وارد کنیم و با همگونی با سایر انسانهای اطرافمان به سمت یک زندگی اجتماعی حرکت کنیم. مد یک تنوع گذراست که در نوع پوشش نمود پیدا میکند. (البته در بیشتر موارد) مد هر بار با کمی تغییر، رنگ و بوی زندگی آدمها را تغییر میدهد. مد و مدگرایی پدیدهای است که کمابیش در میان همه اقشار جامعه وجود دارد. جوانان و نوجوانان بیش از دیگران به مد اهمیت میدهند و مدگرا هستند. وسایل ارتباط جمعی و امکانات برای ارتباط با جوامع مختلف باعث شده است تا جوانان و نوجوانان به رفتارها و هنجارهای متضاد با ارزشهای جامعه خویش رو بیاورند.
طبق نظریه جورج سیمل، مد همان تغییر متمرکز جنبههای فرهنگی زندگی است و از یک تنش اساسی و پایهای در وضعیت اجتماعی انسانها ناشی میشود. از یک طرف هر کدام از ما تمایل داریم از دیگران تقلید کنیم و از طرف دیگر دوست داریم نسبت به دیگران متفاوت باشیم. طبیعی است که بعضی از ما بیشتر تمایل داریم تقلید کنیم و در اصل به متحدالشکل شدن یا وفق دادن خود با دیگران اهمیت زیادی میدهیم در حالی که بعضی دیگر دوست دارند از بقیه افراد متمایز باشند و به عبارتی مایلند با دیگران تطابق نداشته و مجزا از سایرین به حساب بیایند. جریان مد به هر دوی این تمایلات توجه میکند و برای اینکه بتواند خوب کار کند باید دل هر دو گروه را به دست آورد.آقای دکتر! در یک جمله بگویید مد چیست؟مد یک برش تمدن در لحظه است. چه عواملی موجب گرایش جوانان به سمت پیروی از مد میشود؟مد پدیدهای است اجتماعی در سطح جهانی که حیاتی را دارد، این جوانان نیستند که دنبال مد میروند این مد است که دنبال جوانان میرود. در سطح جهان تحولات اندیشه و سلیقه با هم باعث میشود که مسائلی مثل لباس، ماشین،آرایش چهره و به طور کلی ظواهری از این ماجرا حتی در کلام و گفتار تغییراتی به وجود بیاید که مد نامید شود. بنابراین مد به گفتار و کردار میرسد حتی به پندار و رفتار هم میرسد و این فقط هم مخصوص پوشش نیست بلکه نیاز زمان و زمانه است که روی صنعت و هنر هم تأثیرگذار است. چرا اغلب مدها از اروپا وارد ایران میشود؟چون همیشه بشر دنبال سطوح بالاتر میگردد. یک زمانی لباس از ایران برای کشورهای دیگر صادر میشد و دیگران از ما تقلید میکردند مثل لباسهای مردم ترکمنچای. در زمانی هم اسلام پیشرفت چشمگیری داشت و مد از کشورهای اسلامی وارد سایر کشورهای دیگر میشد (مثلاً حدود002 سال علمای ما عربی صحبت میکردند و لباس عربی میپوشیدند). اما در کل ما تولید را برگرفته از خلاقیت میدانیم،انسانها و ذهنهای خلاق تولید کننده و انسانهای عادی هم مصرفکننده هستند اما متأسفانه در حال حاضر ما فقط مصرفکننده هستیم.چطور میشود مدهای خوب را بین جوانان رایج کرد؟مد، پدیده پیچیدهای است. فقط شکل لباس یا میکاپ صورت نیست،در واقع مد از درون چهارلایه را طی میکند تا به بیرون میرسد. از دل شروع میشود بعد به روح میرسد بعد نفس و بعد به بدن میرسد. در واقع مثل قرآن که چهار مرتبه را طی کرده تا به این سطح زمینی امروزی رسیده است. یعنی همین طوری نمیشود با ظاهرسازی یا سالن مد گذاشتن بخواهیم مدی را باب یا اسم کنیم. باید اندیشههای طالب و مطلوب با هم اتحاد داشته باشند. به عبارت ساده، خیلی کار میبرد. تفوق روحی، دلی،اندیشهای، قبل از تسلط ظاهری کار خودشان را میکنند و این مسأله پیچیده و مشکلی است اما جوانان هیچ وقت نمیروند از کشورهای عقب افتاده تقلید کنند یا از انسانهای عقب افتاده در کشورهای متمدن تقلید نمیکنند.بلکه از کشورهای پیشرو تقلید میکنند که ارزشهایش بستگی به سلیقه طرف دارد. وقتی که پیشروی در نوعی از رنگین پوستان است، از آنها تبعیت میکنند مثل جاز، گاهی از سفیدپوستان است که از آنها تبعیت میکنند مثل پاپ، در هنر، در ادب، در همه چیز مد معنی دارد. مد همان لایه زیرین فرهنگ است که در یک مقطعی به اسم تمدن میآید که ظاهر تمدن را در مرحله زمانی و مکانی خاص مد تعبیر میکند. چه مدهایی مثبت و چه مدهایی منفی تلقی میشوند؟بستگی به مقتضیات زمان و مکان مصرفکننده دارد. تولید، یک هنر است. برای تولیدکننده مثلاً مجسمهساز فرقی نمیکند بین مجسمه فرعون و موسی؛ ولی مصرف کننده سلیقهاش متفاوت است. یعنی بعضی مصرفکنندگان مجسمه فرعون و بعضی دیگر مجسمه موسی را میپسندند. در واقع با توجه به مکتب مصرفکننده، مد ظاهر میشود. مد از کجا نشأت میگیرد؟مد را اگر از باطن نگاه کنیم از درون دل نشأت می گیرد و اگر از بعد مکانی نگاه کنیم از جاهایی که پیشرفتهای زیادی کردهاند، نشأت میگیرد.مد، میان آقایان بیشتر به چشم میخورد یا خانمها؟ هر دو، ولی در خانمها چون عاطفیتر و جلوه جمال الهی هستند، بیشتر دیده میشود. اما در کل در بین جوانان بیشتر است زیرا مد هم یکی از مظاهر تمدن روز یا به عبارت دیگر تجدد است و جوانان به روز بودن را دوست دارند. چقدر خانوادهها در پیوستن جوانان به مدها تأثیرگذار هستند؟تقریباً صفر درصد، چون الان بیشتر جوانان مطیع اوامر والدین یا بزرگتر ها نیستند. خانوادهها بیشتر نقش ترمز را دارند و گاهی هم با همان ترمزها منع میکنند. خانوادهها میتوانند نقش تهییج و تحریک کننده هم داشته باشند. گاهی اوقات هم با یک نظر خاص میتوانند محرومیتها و مسمومیتهایی که از نظر باطنی باعث تحریک شخصیت در جوان میشود به وجود آورند که جوان ناچار میشود از یک مد عصیان گرایانهای تبعیت کند. چقدر جامعه تأثیرگذار است در پیروی از مد؟اجتماع یا جامعه تشکیل شده از خانوادهها به اضافه حکومت و در کل مجموعه این قضایا مؤثر است. اصلاً در روانکاویهایی که ما داریم همه چیز در همه چیز مؤثر است، اما درجه تأثیرگذاری و تأثیرپذیری متفاوت است. اعتماد به نفس چه رابطهای با مد دارد؟رابطه مستقیمی دارد،بعضی رفتارشناسان معتقدند گرایش افراد به سمت مد بیشتر به خاطر کمبودهای افراد و عدم اعتماد به نفس آنهاست. اما در کل کسانی که اعتماد به نفس دارند به دنبال حد وسط هستند نه افراط نه تفریط. اگر ما چیزی یا مدی را به صورت افراط و تفریط میبینیم نتیجه همین تحلیلهای اجتماعی است که نوجوانی را از مسیر اعتدال خارج میکند یعنی فرد کسریهای داخل را با بالا بردن شکل ظاهر پر میکند که در همه قشرها به چشم میخورد، کسانی که به شکل و ظاهر خود بیش از اندازه اهمیت میدهند، در عرفان به اینها میگویند کسوت یعنی شکلی متفاوت از نرم جامعه میگذارد. قاعدتاً می خواهند با این زبان ظاهری یک حرفی بزنند که همان طوری که حرکات ما زبانی است برای خودش، پوششهای ما هم زبان دارند، ولی خود طرف هم ممکن است نداند، دلیلش ساده است عموماً زبان پوشش، زبان عکسالعملی است. (معمولاً افرادی که اندام نمایی میکنند فرصت اندیشه نمایی نداشتهاند). مثلاً یک خانم دکتر غیرممکن است لباس جذاب بپوشد ولی یک نوجوان این طور نیست! مد هم در چارچوب ارزشهای حاکم بد نیست اما مدی که نُرم(هنجار) باشد. نُرم یعنی چیزی که عرف است، خلاف عرف در هر جهت در ذوق می زند به همین دلیل است که هنرمندان، شعرا، خیلی از کسانی دیگر که میخواهند بگویند ما با دیگران متفاوت هستیم، آرایش و پوششهای متفاوتی پیدا می کنند که لزوماً ربطی به هنر هم ندارد. در کل این را نشان میدهد که حساستر از دیگرانند و اینکه میخواهند متفاوت بودن از دیگران را حتماً به دیگر افراد ابراز کنند. این یک نیاز روحی است که انسان دوست دارد به روز باشد که مد هم از مظاهر تمدن است. در این رابطه مسلماً کسانی که هم از نظر اقتصادی و فرهنگی و سیاسی برخورداریهایی دارند، بیتأثیر نیستند و البته اگر سالنهای مد را در سراسر جهان نگاه کنیم دیدهاید که حمایتکنندگان اینها کسانی هستند که رنگ و روی سیاسی دارند. افراد ذینفع نسبت به مد بی تفاوت نیستند. منافع شرکتهای اقتصادی بزرگ چه تأثیری در رواج مد دارند؟تقریباً 25 درصد کسانی که طرف مد هستند مثلاً پارچه خاصی یا لباس خاصی استفاده میکنند، شرکتهای بزرگ تولیداتی دارند که تولید انبوه این شرکتها باعث پیشرفت اقتصادی این افراد میشود (البته بیشتر در اروپا) دولت چه راهکارهایی برای افراط و تفریط مد باید بیندیشد؟هر چه درون جوان را بسازیم، جوان به بیرونش کمتر توجه میکند. اصولاً حاصلضرب درون در بیرون یک عدد ثابت است، یعنی ما وقتی درونمان غنی باشد، اعتماد به نفس داریم و دیگر توجه زیادی به بیرون یا ظاهرمان نمیکنیم و از افراط و تفریط جلوگیری میشود. همان طوری که میدانیم همه سروصداها از طبلهای تو خالی است. همان طوری که سعدی میگوید: صورت زیبای ظاهر هیچ نیستای برادر سیرت زیبا بیار.اگر سیرت زیبا داشته باشیم دیگر توجه زیادی به صورت زیبا نداریم!همانطور که دکتر علی شریعتی میگوید: اگر زنان ما اندیشه نمایی کنند، نیازی به اندامنمایی ندارند. اگر توجه کنید به خانمهای تحصیلکرده چه دردوره انقلاب، چه قبل از انقلاب که انسانهای موفقی بودهاند از زیبایی متعارف ظاهری و پوشش مناسب برخوردار بودهاند. توجه بیش از اندازه به مد جوانان را از چه عاملی باز میدارد؟توجه به اندازهاش مناسب است، توجه بیش از حد یعنی چه افراط و چه تفریط نامناسب است. اگر انسان به همه ابعاد وجودیاش توجه کند به جسمش به روحاش به اخلاقیاتش به نفسانیاتش، انسان موفقی است. اما توجه بیش از حد به یک مسأله باعث میشود از مسائل دیگر غافل شویم. و همان طوری که میدانید عمر و انرژی انسان محدود است. پس لازم است به همه ابعاد وجودی انسان در حد معقول توجه شود.از مضرات مد چیست؟بهتر است بگویید مد بد چیست، افراط و تفریط در هر زمینهای نامناسب است. انسانی که ظاهرش را عوض میکند، آهسته آهسته درونش هم از بیرونش تبعیت میکند. مثلاً لباسهایی با نماد شیطان پرستی ابتدا ظاهر افراد را پوشش میدهد و بعد اندیشه افراد را در برمیگیرد و دیگر شیفته محبت شیطان میشوند. در واقع ظرف و مظروف در همدیگر اثر یکسان دارند یعنی هر دو انعطاف پذیرند و ابتدا جسم در عمل اثر میگذارد و برعکس. مثلاً کسانی که خوب لباس میپوشند مرتب هم راه میروند. یا یک نفر پشت یک ماشین مدل بالای سنگین مینشیند و سنگین هم رفتار میکند؛ اگر توجه کنید بد رفتاری بیشتر روی ماشینهای مدل پایین است، یعنی معلوم میشود ماشین روی راننده و راننده روی ماشین اثر گذار است (اغلب موارد، در همه زمینهها استثنا هم داریم)!
فواید مد چیست یا بهتر بگویم مد مثبت چیست؟ مد مثبت انسانها را شاداب و زنده، به روز و آگاه به زمان و مکان میکند. وحدت جهانی در پوشش به دنبالش وحدت جهانی در کوشش را به همراه میآورد و همین عامل پیشرفت بشر است.
اجرای مد در چه زمینههایی مفید است؟ مد را اگر متناسب با شرایط زمان و مکان به کار ببریم در همه زمینهها مفید است. اگر به گذشته بیندیشیم یا زیادی نواندیشی کنیم، هر دو افراط و تفریط است. اگر در چارچوب نرم عمل کنیم با توجه به مقتضیات زمان و مکان و سن و جنس و ... مناسب خواهد بود و اگر خارج نرم یا غیر نرم باشد مثل یک بزرگسالی که لباس کودکانه بپوشد، نامناسب است. ولی یک کودک با لباس کودکانه زیباست!افرادی که خارج از نُرم رفتار میکنند، این افراد مسأله دار میشوند و باید هزینهای بپردازند و هزینه این افراد نوع نگاه اعتراض آمیز مردم است. مد برای حرکت جامعه به سمت جلو لازم است. اما خوب است قبل از ورود تکنولوژی به کشور، زمینه فرهنگ سازی آن فراهم شود؛ اگر وسایلی مثل موبایل و ماشین و ... که با پول نفت وارد ایران شد، اما فرهنگ سازی نشد، همه اجناس اینگونه وارد کشور ما بشوند جامعه و افراد جامعه را دچار مشکل میکند ولی مشاهده شده در هیچ کجای دنیا صنعت موجب دردسر نبوده چون مردم آگاهی لازم را داشته بودند. امید است در ایران هم با آگاهی بیشتر مردم، زمینه سوء استفاده از این وسایل از میان برود. اگر توجه داشته باشید متأسفانه در ایران اینترنت بیشتر جنبه مزاحمت و آزادیهای نامناسب داشته است و کمتر میبینیم برای مطالعات یا تحقیقهای علمی، افراد به سراغ اینترنت بروند.
درسالهای اخیر ما بیشتر صادر کننده مد بودهایم یا وارد کننده آن؟30 الی 40 مد وارد ایران شد و 3 الی 4 تا از ایران به سایر کشورها صادر شده است. مثلاً لباسهای محلی ما مثل لباسترکمنچای یا روسریهای گل ما گلی که در مجارستان هم استفاده میشود یا لباسهای مدل قاسم آبادی که در محلههای ایران بود به سایر کشورها صادر شد. مد مثل فرهنگ، مثل هوا سیار است. هوایی که در کاخ سفید میچرخد درخانههای ما هم بعد از مدت کوتاهی به گردش در میآید. همه چیز در این هستی به هم متصل است اما ما متوجهاش نیستیم.
تأثیر خانواده در پیروی از مد بیشتر است یا دوستان؟ خانواده اگر به جوان شخصیت و اعتماد به نفس بدهد و خودش هم رفتار متعارفی داشته باشد، بچهها معمولاً نابهنجار نمیشوند. ولی اگر خانواده یا به خودش یا به جوانش نرسد، این جوان راه خودش را خودش انتخاب میکند و راهی که جوانان انتخاب میکنند لزوماً یک راه متعارفی نیست، گاهی افراط و گاهی تفریط مثل سیلی است که راه میافتد. اگر برای سیل راه درست کنیم به آبیاری میتوانیم برسیم اما اگر رهایش کنیم ممکن است یک جا جمع شده و برکهای درست کند یا شاید هم خانههای مردم را تخریب کند، به هر جهت یک مقداری هدایت لازم است اما در مورد تأثیر دوستان میتوانم بگویم چون میزان چشم و همچشمی در کشور بین خانوادهها و اقوام بالا رفته، جوان در یک مدت کوتاهی در مقابل تفاوت جوانهای دیگر ثابت میماند یا باید جوانهای دیگر را شبیه خود کند یا خودش شبیه به آنها میشود. معمولاً هر طرفی ضعیف باشد، اثر پذیری بیشتری دارد.
میزان تحصیلات یا وضعیت مالی چقدر تأثیرگذار است؟ هر چه قدر تحصیلات بالا، اثرگذاری بد مد کمتر می شود. مدهای بد عمدتاً پیش زمینه کاستیها و کمبودهاست. وضعیت مالی چندان در مد تأثیرگذار نیست بلکه فرهنگ و عقاید افراد تأثیرگذارترند.وظیفه رسانههای عمومی چیست؟ وظیفه اصلی رسانهها فرهنگسازی است یعنی اینکه خانوادهها را روشن کنند و به آنها آگاهی بدهند و جلوی ممنوعیتهای شدید را بگیرند تا جامعه جوان ما به یک بالندگی طبیعی خودش برسد که دیگر نیازی نداشته باشد به مد بیگانه توجه کند.مثلاً در هندوستان هم مد میآید و سالنهای مد هم دارند اما اندیشه هندو روز به روز فرا اندیش میشود نه دگر اندیش. در نتیجه هندوها از غرب تقلید نمیکنند اما بر عکس در ترکیه چون فرهنگ غنی ندارند، سریع تحت تأثیرمدهای غربی و غربزدگی قرار میگیرند.
نقش تلویزیون در ایجاد مد چگونه بوده است؟ متأسفانه تلویزیون ایرانی بیشتر در روستاها یا شهرستانها اثر گذار است و اینترنت و تلویزیونهای خارجی در جوانان شهری یا تهرانی اثر گذارند (اما در کل در بین رسانهها، رسانه تصویری بیشترین اثر گذاری را دارد!) چون کمی در تلویزیونهای ایرانی کوتاهیهایی شده، جوانان کمتر به آن توجه میکنند، بیشتر به سراغ رسانههای خارجی، بعد اینترنت، بعد ویدئوها، بعد سیدیها و بعد مجلات میروند. گاه دیده میشود در سریالهای ایرانی لباسهای روستایی به تمسخر گرفته میشود و نازیبایی آنها بیشتر نمایش داده میشود و در نتیجه جذب مخاطب کمی خواهد داشت. اما ما در صدا و سیما میتوانیم بهتر از این کار کنیم.در چه زمینههایی ایران نیاز به فرهنگسازی دارد؟ در همه زمینهها ایران نیاز فرهنگسازی دارد، چون ما خیلی از ارزشهای اصیل خودمان را چه ایرانی، چه اسلامی از دست دادهایم. چه ارزشهایی که بشریت به تازگی به آن رسیده و در ایران باستان این ارزشها جزء فرهنگ ما بودهاند اما با پیروی نادرست از مد، این ارزشها را کمرنگ کردهایم. ایران در سطح جهان چه از نظر ادب، هنر، اخلاق، فلسفه، حکمت، عرفان و سیاست به ارزشهای بسیار پیشرفتهای دست یافته بود که معمولاً به دلیل جنس سختگیریهایی که شده و بیتوجهی خود مردم از این ارزشها فاصله گرفتهایم. از زمان حافظ هفتصد سال گذشته است و ما دیگر شاعری مثل حافظ نتوانستیم به جهان ارائه دهیم. ما در دههها و سدههای اخیر در علم زمانی سرآمد بودیم اما الان بیشتر کشور مصرف کننده شدهایم و کمتر به اخلاق علمی - نظری توجه میکنیم. دانشجویان غربی یک شعر از حافظ و مولوی را میگیرند و یک کتاب مینویسند. شاعر بزرگ ما (مولوی) را آقای نیکلسون به جهان معرفی کرده است. این نشان میدهد به جای صعود، بیشتر نزول داشتهایم. در تکنولوژی میتوانیم بگوییم کار زیاد کردیم اما بار زیاد نداشتیم.
پوشش درجلوگیری از فساد چقدر تأثیر گذار است؟ در ایران در زمان رضاشاه افرادی مثل تقیزاده و دیگران نظرشان این بوده که ایرانیان هم باید مثل اروپاییان لباس بپوشند و فکر کنند. اما به عنوان نظر شخصی، پوشش برای انسان ضروری است و مانع از فساد اخلاقی میشود.جوانان از چه افرادی الگو پذیری بیشتری دارند؟ جوانان عمدتاً از هنر پیشهها و قهرمانان ملی و ... از فرهیختگان جامعه و سیاستمداران تأثیر پذیرند. در کل انسانهای الگو، در جامعه میتوانند بسیار مؤثر باشند. زیرا سایر افراد از آنها پیروی میکنند.
