گزارش تحلیلی« جوان»

برنده و بازنده انتخابات پارلمانی عراق كیست؟

سرانجام نتیجه نهایی انتخابات پارلمانی عراق از سوی كمیساریای انتخابات این كشور اعلام شد. بر اساس اعلام كمیسیون عالی انتخابات عراق، ائتلاف العراقیه به ریاست ایاد علاوی نخست وزیر اسبق عراق توانست 91 كرسی از 325 كرسی پارلمان را بدست آورد. ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری مالكی نخست وزیر كنونی عراق 89 كرسی و ائتلاف ملی عراق به رهبری سید عمار حكیم رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق نیز 70 كرسی را بدست آوردند. ائتلاف كردستان عراق نیز به 43 كرسی پارلمان عراق دست پیدا كرد. مابقی كرسی ها را دیگر ائتلاف ها و نامزدهای مستقل كسب كردند. اگرچه نوری مالكی نخست وزیر و جلال طالبانی رئیس جمهور عراق ، نسبت به نتیجه انتخابات معترض بوده و خواستار بازشماری دستی آرا شده اند ، اما موضع كمیساریای عالی انتخابات ، مخالفت با این درخواست بوده و علی القاعده بازشماری دستی آرا منتفی است. با این وجود تایید نهایی نتایج اعلام شده بعد از وصول شكایات و رسیدگی به آنها اعلام خواهد شد.معترضان به نتیجه انتخابات ، بر این اعتقادند كه آرای ائتلاف العراقیه (كه شامل بازماندگان جریان حزب بعث ، سكولارها و اهل سنت عراق است) غیر طبیعی بوده و با واقعیات عرصه سیاسی و اجتماعی عراق همخوانی ندارد. برخی گزارش های تاید شده نیز حكایت از هزینه های سنگین ائتلاف العراقیه در مناطق مختلف عراق و خرید رای توسط این ائتلاف مورد حمایت عربستان سعودی و با قیمت گزاف 200 دلار است. همچنین پیشی گرفتن این ائتلاف عمدتا" سنی در استان های شیعه نشین نظیر بصره بسیار تعجب برانگیز است. با این وجود ، با توجه به تعاملات و معاملات پشت صحنه و روی صحنه ای كه طی روزهای اخیر در عرصه سیاسی عراق رخ داده ، احتمال تغییر نتایج انتخابات پارلمانی این كشور بعید به نظر می رسد. در این صورت اما ، این نتیجه را چگونه باید تفسیر كرد و با این تركیب رای چگونه می توان آینده سیاسی عراق را پیش بینی كرد؟رسانه های عربی منطقه خصوصا" شبكه های تلویزیونی و روزنامه های نزدیك به سعودی ها در روزهای اخیر به شدت تلاش می كنند تا انتخابات عراق را شكستی بزرگ برای شیعیان و گامی برای بازگشت مجدد عراق به اوضاع سابق تلقی كنند. در این تبلیغات منفی ، البته بخشی از حقیقت نهفته است. فی الواقع در انتخابات 16 اسفند عراق ، جریان های هویت محور شیعی به نوعی شكست خوردند اما این شكست از رقیب نبود بلكه شكست از خودشان بود. بروز تفرقه در ائتلاف یكپارچه شیعیان در انتخابات اخیر یك گام قهقرایی بود. در این انتخابات شیعیان با دو فهرست عمده (دولت قانون به رهبری مالكی و ائتلاف ملی به رهبری عمار حكیم) وارد شدند. همین ورود دوگانه به عرصه انتخابات ، پاشنه آشیل شیعیان هویت محور بود. اگر این دو ائتلاف شیعی مثل گذشته به صورت یكپارچه وارد صحنه انتخابات می شدند ، پیروزی آنها قطعی و غیر قابل خدشه بود. كمااینكه در نهایت نیز این دو ائتلاف ، حدود 160 كرسی در پارلمان جدی عراق خواهند داشت (89 كرسی ائتلاف نوری مالكی و 70 كرسی ائتلاف حكیم).پس در دنیای واقع ، در انتخابات اخیر عراق چیزی به نام شكست شیعیان اصولا" درست نیست چون بیشترین كرسی های پارلمان جدید عراق نیز در اختیار شیعیان هویت محور است. و البته این غیر از كرسی هایی است كه شیعیان غیرهویتی و سكولار در ائتلاف ایاد علاوی كسب كرده اند.(طرفه این كه خود علاوی هم شیعه است!) اما همین كه بواسطه تجزیه سیاسی شیعیان خویت محور به دو جریان ، ائتلاف دیگری می تواند به لحاظ عددی از این دو ائتلاف پیشی یگیرد ، زنگ خطری است كه باید رهبران سیاسی و مذهبی شیعه عراق به شدت بدان توجه كنند و برای آینده از آن عبرت بگیرند.علی ایحال ، اكنون علی الظاهر ائتلاف بازماندگان حزب بعث (ائتلاف العراقیه به رهبری علاوی) با اختلافی بسیار شكننده – حدود دو كرسی – به عنوان ائتلاف پیروز در انتخابات عراق محسوب می شود. بر این اساس ایاد علاوی علی القاعده باید بتواند تلاش ها برای نخست وزیر شدن خود را آغاز نماید. اما این رویایی نیست كه به راحتی امكان تحقق آن برای نخست وزیر اسبق عراق و حامیان خارجی او – آمریكا و انگلیس و عربستان سعودی- میسر باشد.ایاد علاوی اگرچه دارای پدری عراقی است اما نسب مادری او لبنانی است و به همین دلیل برخی معتقدند كه او طبق قانون عراقی الاصل نیست و لذا نمی تواند نخست وزیر شود. با این وجود ، حتی اگر این شبهه نیز به گونه ای برطرف شود ، علاوی تا رسیدن به پست نخست وزیری راه بسیار دشواری در پیش دارد. ائتلاف او (العراقیه) در پارلمان 325 نفری عراق تنها 91 كرسی دارد. او می بایست برای كسب مقام نخست وزیری ، رای نصف بعلاوه یك از اعضای پارلمان را داشته باشد(یعنی 163 نفر) و هم اكنون 72 نفر كسری دارد. بدین ترتیب علاوی هیچ راهی ندارد مگر آنكه با حداقل یكی از ائتلاف های شیعی حاضر در پارلمان (ائتلاف ماكی یا حكیم) به توافق برسد. ائتلاف با كردها نیز دردی از او دوا نخواهد كرد چون آن ها فقط 44 كرسی در پارلمان دارند.علاوه بر این مشكلات عدد و رقمی ، علاوی مشكلات سیاسی متعددی نیز با سران ائتلاف های عمده دارد. او به واسطه آن كه در گذشته عضو حزب بعث بوده ، به طور طبیعی با جریانات معارض رژیم صدام دارای اختلافات عمیقی است. علاوی و نوری مالكی به شدت با یكدیگر زاویه سیاسی دارند. این زاویه سیاسی در قبال كردها حتی بیشتر از شیعیان است. چون علاوه بر سوابق بعثی علاوی ، موتلفین سنی او هم با كردها به شدت در تعارضند. طارق هاشمی یكی از مهمترین موتلفین ایاد علاوی كه در زمره اهل سنت عراق است ، اخیرا" اعلام كرده كه چون عراق عضو اتحادیه عرب است رئیس جمهور آن هم باید عرب باشد. این حرف دقیقا" به معنای شلیك به ریاست جمهوری جلال طالبانی است. بدین ترتیب ، ایاد علاوی برای كسب مقام نخست وزیری باید با مشكلات زیادی دست و پنجه نرم كند.او بعد از تایید نهایی انتخابات ، یك ماه فرصت دارد تا این مسیر دشوار را طی كند. اما طی كردن این مسیر دشوار نیاز به دادن امتیازات زیادی دارد. امتیازاتی كه بیش از هر كس دیگری او باید به هم طایفه ای های خود در ائتلاف های هویت محور شیعه تقدیم كند. هر چند معلوم نیست او با دادن این امتیازات هم بتواند نظر مساعد شیعیان را به خود جلب نماید.امتیاز دهی او به كردها نیز مشكل گشا نخواهد بود. علاوه بر اختلافات فعلی ، كردها در نزدیك شدن به علاوی ، به یك نكته دیگر هم توجه دارند.رئیس جمهور شدن جلال طالبانی یا هر شخصیت كرد دیگری ، با دو سوم آرای پارلمان میسر است. و این یعنی كردها برای حفظ مقام ریاست جمهوری به شدت نیاز به جریانی دارند كه در پارلمان از اكثریت قاطع برخوردار است یعنی دو ائتلاف مهم شیعه كه 160 كرسی پارلمان عراق را در دست دارند. اگر جایگاه ریاست جمهوری برای كردها مهم باشد ، آنها به طور قطع ائتلاف با شیعیان را به هم پیمانی با علاوی و اهل سنت تغییر نخواهند داد.اگرچه پیش بینی در عرصه سیاست دشوار است و خصوصا" پیچیدگی های اوضاع عراق ، هر گونه گمانه زنی را دشوارتر می سازد اما با توجه به آنچه گفته شد ، به نظر می رسد به رغم نتیجه ظاهری انتخابات عراق و برتری شكننده ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی ، در نهایت این شیعیان هویت محور عراق هستند كه ساختار سیاسی آینده این كشور – نخست وزیر و رئیس جمهور- را تعیین خواهند كرد. برخی تحلیل گران بر این اعتقادند اگر مداخلات بیرونی وجود نداشته باشد ، بعید است ایاد علاوی موفق به تشكیل دولت در عراق شود و چه بسا پس از یك ماه با رسیدن او به بن بست سیاسی ، فرد دیگری از ائتلاف های دیگر و یا یك شخصیت مرضی الطرفین برای كسب مقام نخست وزیری عراق وارد گردونه شود.