زهرا چیذری - «دوست» واژهای است بزرگ و گسترده، شاید به بزرگی عمر انسان و به گستردگی طول تاریخ زیرا به تعداد انسانهایی که روی زمین زیستهاند برای «دوستی» تعریف وجود دارد.
و به قول مولانا هرکس از ظن خود یار این واژه شده اما در این میان هیچکس تعریف مشخصی از «دوستی» ندارد ولی به راستی «دوستی» چیست و چرا در میان جوانان این چنین پرشور است؟
حمزه عقدی روانشناس درباره معنای «دوستی» در گفتوگو با خبرنگار «جوان» میگوید: تعریفهای مختلفی برای دوستی وجود دارد و از زمانهای بسیار قدیم این پیشینه چه در ادبیات مکتوب کشور ما و چه در ادبیات جهان وجود دارد و میبینیم که فلاسفه، ادبا و عرفا هرکدام تعریفی از آن ارائه دادهاند و روانشناسان نیز تعریف علمی برای آن داشتهاند.
وی خود پژوهشی در این رابطه براساس پژوهشهای جان لی داشته است. جان لی«دوستی» را در شش گروه دستهبندی کرده است که این دستهبندی یکی از پژوهشهای پذیرفته شده در سطح جهان به شمار میآید.
حمزه عقدی درباره این دستهبندیها میگوید: اولین مورد در این دستهبندی ششگانه «دوستی پرشور» است که دو ویژگیجذابیت بدنی و عاطفی شدید در آن وجود دارد. ویژگیهای این دوستی در فرهنگ ما با هوس مطابقت دارد. این دوستی، کاملاً نمایشی است. فرد به خاطر انگیزههای پست و وقتگذرانی به آن روی میآورد.
دوستی بر مبنای عقلانیت و فطرت
حمزه عقدی نوع دیگر دوستی را عشق دوستانه میداند. در این نوع که همان دوستی است دو نفر که میتوانند از یک جنس باشند به صورت کاملاً منطقی و آرام با یکدیگر آشنا شده و سپس براساس مشابهتهایی که دارند در یک سیکل زمانی خاص با یکدیگر دوست میشوند و شدت آنچنانی ندارد. وی معتقد است بهترین نوع دوستی همین نوع است که براساس عقلانیت و فطرت سالم شکل گرفته و پایدارترین نوع عشق است.
رمانتیک ناگهانی!
این پژوهشگر نوع دیگر دوستی را دوستی وابسته وسواسی یا رمانتیک میداند و میافزاید: در این مورد نوعی شیدایی نیز وجود دارد. این دوستی از انواع رایج در جامعه ماست که به صورت ناگهانی به وجود میآید. این دوستیها از دوره نوجوانی شروع میشود و در سنین بالا خیلی کمتر اتفاق میافتد و خیلی پربسامد است. وی درباره ویژگیهای این نوع میگوید: مسائل پست به صورت ناهشیار در آن وجود دارد و اغلب این افراد مضطرب و ناایمن هستند و به شکل افراطی حسود. تحقیقات نشان میدهد این افراد از عزت نفس پایینی برخوردارند و به روابطشان خیلی اهمیت داده و در مورد یکدیگر از صفات ملکی و تفصیلی استفاده میکنند و او را متعلق به خود میدانند و حس میکنند که به همدیگر احتیاج دارند.
دوستی ایثارگرانه
حمزه عقدی میگوید: دوستی ایثارگرانه در مورد مراد و مرید اتفاق میافتد و بسیار شدید است همچون علاقه به بزرگان دینی و انسانهای درستکار.
آیا جوانها زود دوست میشوند؟
حمزه عقدی معتقد است تمام جوانها زود دوست نمیشوند و این بستگی به ویژگیهای شخصیتی افراد دارد. وی دراینباره میگوید: برای بعضی از افراد «دوستی» بسیار پربسامد است یعنی از سن حدود 18 سالگی که شروع میشود تا مثلاً 25 سالگی فرد دستکم پنج، شش دوستی سنگین را تجربه میکند اما به ازای کمی افرادی هم هستند که در طول عمرشان حتی یک مورد را هم تجربه نکردهاند.
صدا و سیما؛ عامل جوزدگی در جامعه
این روانشناس مشکل جامعه ما را نوع ادبیات رایج در دوستیها میداند و در اینباره میگوید: ما یک تلویزیونی داریم که 80 – 70 درصد از فیلمهایش اگر ژانر اصلی عشق و عاشقی نباشد یک رگههایی از عشق در آنها وجود دارد. در چنین فرهنگی که عشق ورزیدن نوعی هنر محسوب میشود، وقتی جوانی این عشق را نداشته باشد به نوعی احساس کمبود میکند.
بنابراین فضای عمومی جامعه جوانان را به سمتی سوق میدهد تا این تجربه را داشته باشند. به نظر من هم ادبیات عرفانی و هم ادبیات تغزلی و هم صدا و سیما و سینمای ما پشت این مدل از عاطفهورزی حضور دارند و تا وقتی که آنها اصلاح نشوند ما یک بستر آموزشی سالمی نداریم تا به جوان بگوییم جای دوستی کجاست و چه مزایا و چه معایبی دارد.
قصه تکراری؛ دوستی قبل و بعد از ازدواج
حمزه عقدی میگوید: شروع خانواده با علاقه است و اما در بررسی مواردی که ازدواج با عشق صورت گرفته در مقایسه با ازدواجهای عادی و منطقی میبینیم آمار مشکلات طلاق و اینگونه مسائل هیچگونه تفاوتی با مدلهای دیگر ندارد. درحالی که انتظار میرود افرادی که با عشق ازدواج کردهاند تا آخر عمر با همین شور و حرارت باقی بمانند. اگرچه در بسیاری از چنین مواردی پس از گذشت مدت کوتاهی از ازدواج هیچ اثری از آن عشق پیدا نمیکنید، اگر زوجین از یکدیگر متنفر نشده باشند.
جمعپذیری عقل و عشق
عقدی در پاسخ به سؤال خبرنگار «جوان» درباره جمعپذیری عقل و عشق میگوید: در عشق دوستانه و در عشق منطقی، عقل و عشق کاملاً جمع پذیرند به شرطی که عقل را به درستی تعریف کنیم. عقل یعنی هماهنگ بودن با احساسات، شــناخــت و رفتــار. در روانشناسـی کسی را به رفتار عاقلانه میشناســند که شناختش از خطاها و اشتباهات درست باشد. این فرد عشق و محبتورزیاش نیز عاقلانه است و به تبع آن، ثبات و پایداری وی نیز زیاد است.
