مهدی چمران در گفت‌وگو با «جوان» :

ماهیت استکبار ستیزی 16 آذر قابل تغییر نیست

رئیس شورای اسلامی شهر تهران در گفت‌وگو با «جوان» ماهیت ضد استکباری و ضد‌استعماری 16 آذر سال 32 را غیرقابل تغییر دانست. مهدی چمران، در گفت‌وگو با «جوان»‌به روایت حادثه 16 آذر سال 1332 پرداخت و گفت: همان گونه که می‌دانید روز 16 آذر، یکی از روزهای حماسی و بزرگ جنبش دانشجویی است. حادثه درست در سال 32 یعنی چند ماه پس از کودتای ننگین آمریکایی 28 مرداد به وقوع پیوست؛ زمانی که شاه احساس کرد دولت ملی دکتر مصدق جایی برای بلند پروازی‌های استبدادی وی باز نکرده و ملت هم‌چنین اجازه‌ای را به او نمی‌دهد. وی که خود از دانشجویان دانشگاه تهران در قبل از انقلاب بوده،‌ادامه داد: وقتی که کودتای شاه در 25 مرداد و برای دستگیری مصدق عملی نشد. 28 مرداد باکمک دولت آمریکا آمدند و دولت مصدق را به سقوط کشاندند و بعد از آن هم اختناق و خفقان در ایران حاکم شد. یکی از جاهایی که مقابل این خفقان ایستاده بود دانشگاه‌ها بودند خصوصاً دانشگاه تهران به عنوان دانشگاه مادر که به کمک بازار و روحانیت به شدت مقابل این حرکت استبدادی شاه و آمریکا ایستادند. چمران تصریح کرد:‌ ارتشبد زاهدی نخست وزیر شد و یک حکومت نیمه نظامی را تشکیل داد و مقابل دانشگاهیان به سختی ایستاد. نیروهای مسلح و گارد هر روز وارد دانشگاه می‌شدند و تا پشت در کلاس‌ها می‌رفتند و هر کاری می‌خواستند انجام می‌دادند. دقیقاً به خاطر دارم که طاق بازار را در 5 نقطه خراب کردند. مغازه‌هایی که اعتصاب می‌کردند را رویشان قفل می‌زدند که نتوانند دیگر باز کنند. عده‌ای از بازاریان را دستگیر کردند و همین طور دانشجویان را. زجر و شکنجه و زندان بسیار عادی شده بود تا اینکه اعلام کردند قرار است نیکسون معاون آیزنهاور رئیس جمهور آمریکا به ایران بیاید تا از نزدیک دسته گل خود را که به آب داده‌اند، ببینند و همچنین قوت قلبی برای شاه و دار و دسته‌اش باشند و با این کار خودشان جشن پیروزی بگیرند. رئیس شورای اسلامی شهر تهران افزود: دانشجویان قبل از اینکه نیکسون وارد شود اعتراض‌هایی داشتند علیه این کار رژیم و علیه آمریکا که کودتا را رهبری کرده بود، چون تا قبل از این حادثه آنچه که بیشتر منفور بود دولت انگلیس بود و برنامه‌ها عموماً انگلیسی بودند اما با کودتای آمریکایی 28 مرداد، این دولت تمام قد پشت سر شاه ایستاد و حالا نیکسون می‌خواست با آمدن خود حمایت آمریکا را از شاه عملاً نشان دهد، علی‌القاعده رژیم تصمیم گرفت که این اعتراضات را سرکوب کند و حتی روز قبل از آن دربان‌های دانشگاه شنیده بودند که افسران گاردی که می‌آمدند گفته بودند که باید چند تن از دانشجویان را در سردر دانشگاه شقه کنیم تا عبرتی برای دیگران شود. وی گفت: به هر حال روز 16 آذر به‌شدت دانشگاه نظامی بود و دانشجویان احساس کرده بودند که ممکن است اتفاقاتی بیفتد، بنابراین سعی می‌کردند بهانه‌ای به دست نیروهای گارد جاویدان شاه ندهند و سرکلاسشان رفتند. سربازان گارد تا پشت در کلاس مهندس شمس که نقشه‌برداری درس می‌داد آمدند و با مسلسل وارد کلاس‌ شدند. دانشجویان نتوانستند تحمل کنند و تظاهرات و شعار علیه این اقدام شروع شد، چون کلاس جایی بود که محبوس می‌شدند و یا ضرب و شتم می‌شدند بنابراین به راهروی دانشکده فنی ‌آمدند و مقابل آن کلاس‌ها هم که آزمایشگاه دانشکده فنی است (فکر می‌کنم آن موقع آزمایشگاه شیمی بود و شیشه‌های بزرگی داشت) صبرشان لبریز شد و شروع به شعار دادن کردند. شعارهای ضد استعماری، ضد حضور نیکسون و ضد حکومت کودتای 28 مرداد که رگبار گلوله‌ها در بین دانشجویان باز شد و متأسفانه تعدادی از دانشجویان به زمین ریختند و تعدادی هم مجروح شدند. دانشجویان سعی می‌کردند از گوشه‌ای بگریزند اما اطراف دانشکده را هم محاصره کرده بودند. مصطفی چمران نیز آن زمان دانشجوی دانشکده فنی بود و برادر بزرگ‌ترمان دکتر عباس چمران نیز دانشجوی سال بالاتر همان دانشکده بود. در اثر فشاری که در راهرو بود شیشه‌های آزمایشگاه شکست و دست مصطفی هم پاره شد که او را به بیمارستان منتقل کردند. سه نفر از دانشجویان به نام‌های شریعت رضوی، قندچی و بزرگ‌نیا در همان جا به خاک افتادند و به شهادت رسیدند و حدود 18-17 نفر هم مجروح شدند.وی ادامه داد: چیزی که من به خاطر دارم شهید چمران از آن زمان نقل می‌کرد شعارهایی بود که آنها سر می‌دادند خصوصاً بزرگ‌نیا علیه نیکسون، کودتاچیان 28 مرداد و علیه استبداد و امپریالیسم آمریکا.چمران با اشاره به اینکه به طور کلی مبارزه آن روز در کل کشور ضد استبدادی و ضد استکباری بود، افزود: این‌ دو همیشه در کنار هم بودند و این مبارزه تا انقلاب اسلامی ادامه یافت و هم‌اکنون نیز کماکان ادامه دارد و متأسفانه دشمنی‌ها و بغض‌ و کینه دولت آمریکا را می‌بینیم که بعد از سال‌ها نسبت به ملت‌ما همچنان ابراز می‌گردد.وی ماهیت استکبارستیزی جنبش 16 آذر را کاملاً روشن و واضح دانست و تصریح کرد: اعتراض به کودتای آمریکای 28 مرداد، سقوط حکومت مصدق، آمدن شاه، ارتشبد زاهدی و امپریالیسم آمریکا و باز شدن پای انگلیس و کمپانی‌های بزرگ به کشور ماهیت مبارزات دانشجویی آن زمان بود و این ماهیت تغییر‌ناپذیر است، همانگونه که اگر روزی حضرت امام حسین(ع) علیه یزد جنگیده و قیام عاشورا را به راه‌ انداخته اکنون نمی‌شود بعد از مدتی ماهیت این قیام را عوض کرد یا ظاهرش را تغییر داد.اگر هم کسی چیزی بگوید تاریخ در این زمینه بسیار گویاست و خوشبختانه باقی مانده و چیزی نیست که زائل شدنی و محو شدنی باشد. چمران در پایان گفت: امروز هم کسانی که ضد آمریکا بجنگند تحت فشارند. در دولت‌های گذشته هم این بحث بود و رسماً مطرح می‌شد که بین ما و آمریکا دیوار بلند کشیده شده و از 28 مرداد ملت ما تلخی دخالت‌های آشکار آمریکا را در کام خود دارند. حال اگر عده‌ای هنوز دنبال همان رژیم باشند و بخواهند از آنها حمایت بکنند انسان‌هایی بسیار عقب‌مانده و وامانده‌های تاریخ هستند.