یکی از مهمترین مؤلفههایی که جشنواره تئاتر مقاومت برای ادامه و استمرار موفقیت به آن نیاز دارد، ثبات مدیریت و سیاستگذاری درست در طولانیمدت است تا بتواند نسل جدیدی از هنرمندان و همچنین مخاطبان خوبی را تربیت کند جوان آنلاین: تئاتر مظلوم است، اما تئاتر مقاومت مظلومیت مضاعفی دارد. برای صدق این مدعا نیازی به تخصص یا بررسی روند ادوار گذشته جشنواره تئاتر مقاومت نیست بلکه رصد اخبار رسانههای مختلف و حضور عوامل رسانهای در کنار اجراهای این رویداد، خودش گویای همه چیز است. شاید دلیلش این باشد که همچنان برخی تئاتر را هنر بیدردان و جماعت انتلکتوئل میدانند، نه کسانی که میخواهند روایتگر مظلومان مقتدری باشند که مقابل قدرتهای برتر نظامی دنیا کم نیاوردهاند. اصلاً چرا اهالی تئاتر مقاومت باید صدای شکست بزرگ هیمنه ابرقدرت دنیا را فریاد بزنند؟! چرا باید ساحت کدخدا و کدخداپرستان را با این آثار ملکوک کنند و لخت بودن پادشاه را فریاد بزنند! برای جماعتی از مدیران مسحور هنر ـ صنعت سینما و، بهخصوص هالیوود، اهمیت دادن به هنر منتقد تئاتر که همه چیزش را از ابتدا تا به امروز مدیون همین نگاه منتقدانه بوده، برگزاری چنین رویدادهایی یعنی به هم زدن توهمات اذهان تخدیرشدهای که سالهاست با چماق تمایلات شبهروشنفکریشان بر سر هنر مطالبهگر و برملاکننده لختی پادشاه از سوی اهالی تئاتر مقاومت میکوبند تا شاید یا خسته شوند یا مجال عرض اندام پیدا نکنند!
در ذهن بسیاری از این افراد، ورود به عرصه تئاتر برای کسانی که عاری از تفکر غربپرستی هستند و رویکردهای ضداستکباری دارند ممنوع است؛ چه برسد به اینکه بخواهند با روی صحنه بردن برخی آثار دفاع مقدسی و مقاومت، مخالفخوانی هم بکنند!
شکستن یک توهم
حالا شما تصور کن یک جریانی تحت عنوان تئاتر دفاع مقدس و مقاومت پا در کفش جماعت لبودهنی مدعی بکند که همه چیزشان را در غرب و کشورهای اروپایی خلاصه کردهاند؛ همان جماعتی که فکر میکنند هنر و هر آنچه وجه زیباییشناسانه یا تفکرآفرین دارد، ریشهاش به یونان و تمدن غرب میرسد. اینها نه تنها تمایلی به خواندن تاریخ هنر و فرهنگ این سرزمین ندارند، حتی حاضر به شنیدن روایت تاریخ هم نیستند. خاصه اینکه کسی یا کسانی بخواهند از این مدیوم برای روایت و تبیین دین، مذهب، فرهنگ و هنر تمدن ایرانی ـ اسلامی بهره ببرند.
پیغمبران این جماعت همان کسانی هستند که روزگاری پشت تریبون مجلس شورای ملی میگفتند ایرانی توانایی ساخت لولهنگ هم ندارد یا آن شخص پیر و خستهای که همین چند سال پیش گفته بود «بگذارید با خود روراست باشیم، ما به جز پخت آبگوشت بزباش و قورمهسبزی در هیچ تکنولوژی صنعتی نسبت به جهان برتری نداریم.» متأسفانه همین نوع نگاه در لایههای فرهنگی و هنری کشورمان نیز وجود دارد که یکی از نمونههای آن، نحوه مواجهه دلدادگان و مروجان چنین تفکری با رویدادهایی مانند جشنوارههای فیلم، تئاتر، موسیقی و دیگر عوالم هنری است که در پسوند نامشان عنوان «مقاومت» قید شده است.
تئاتر خیابانی مقاومت
تئاتر خیابانی مقاومت در کنار همه این معضلات، به دلیل عدم توجه و اهتمام مسئولان نیازمند حمایت بسیار بیشتری است. واقعیت این است که این گونه نمایشی همچنان از نبود حمایت مستمر و جایگاه نهادی مشخص رنج میبرد و روشن است که برگزاری جشنواره بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی نیازهای گروههای فعال در این عرصه باشد. اغلب کارشناسان و هنرمندان فعال در این عرصه نمایشی معتقدند که تئاتر خیابانی به ساختاری مستقل نیاز دارد؛ ساختاری که بتواند امکانات تمرین، حمایت مالی و زمینه اجرای مستمر گروهها را فراهم کند. همچنین باید شرایطی ایجاد شود تا گروههای نمایشی بتوانند در طول سال امکان فعالیت و اجرای عمومی در شهرهای مختلف را داشته باشند.
تئاتر خیابانی یکی از ظرفیتهای مهم برای دموکراتیزهشدن هنر و گسترش دسترسی عمومی به تجربههای هنری است که میتواند نقش مهمی در ارتقای سواد و ذائقه زیباییشناختی جامعه ایفا کند. از طرفی دیگر، تئاتر خیابانی میتواند ظرفیت هنری خوبی برای کاهش تنشهای اجتماعی و ایجاد زمینه گفتوگو میان گروههای مختلف جامعه باشد؛ ظرفیتی که در صورت فراهمشدن بستر مناسب میتواند فراتر از یک فعالیت هنری و جشنوارهای عمل کند. در این زمینه برخی کشورهای دنیا از ظرفیت تئاتر خیابانی برای آموزشهای عمومی بهره گرفتهاند که یکی از آنها تجربه کشور چین در انتقال مفاهیم اجتماعی و فرهنگی با استفاده از این ظرفیت است.
همچنین تئاتر به دلیل ماهیت زنده و ارتباط اصطلاحاً چشمدرچشمی که با مخاطب برقرار میکند، ظرفیت بسیار بالایی برای روایت تجربههای انسانی در شرایط جنگ و بحران دارد. جنگ تنها مجموعهای از وقایع نظامی نیست؛ پشت هر اتفاقی، زندگی و افرادی قرار دارند که با بروز جنگ دچار تغییرات ناخواستهای میشوند. تئاتر میتواند با نزدیکشدن به این تجارب انسانی، تصویری عمیقتر و واقعیتر از مقاومت ارائه دهد؛ گاهی ایستادگی یک مادر، نجات یک کودک، همراهی همسایهها و مشارکت کردن آنها در آواربرداری از خانه و زندگی دیگران یا تسلیمنشدن در برابر ناامیدی میتواند در ذیل این واژه قرار بگیرد.
استمرار یک حرکت
صرفنظر از این معضلات، باید توجه داشته باشیم که برگزاری جشنوارههای موضوعی در مناسبتهای مختلف و به بهانه موضوعات دینی و ملی و مذهبی و مقاومت حتماً آثار و برکات مهم و خوبی خواهند داشت که اگر از سوی رسانهها به صورت درست و حرفهای به افکار عمومی معرفی شوند، محسنات آن چندین برابر خواهد شد. یکی از مهمترین مؤلفههایی که جشنواره تئاتر مقاومت برای ادامه و استمرار موفقیت به آن نیاز دارد، ثبات مدیریت و سیاستگذاری درست در طولانیمدت است تا بتواند نسل جدیدی از هنرمندان و همچنین مخاطبان خوبی را تربیت کند.
وضعیت تئاتر از ابتدای دهه ۹۰ به دلایل متعددی، از جمله خروجی دانشگاهها که تعداد آنها در استانها و شهرستانها بیشتر شد، از طرفی توسعه فضای مجازی، اینترنت و امکانات جدید برای بلیتفروشی و حوزههایی که امکان تبلیغ کارها و دسترسی مخاطب به تئاترها را فراهم میکند، موجب شده فضای تئاتر کشور به نسبت قبل کمی متفاوت شود. این موضوع باعث رونق جشنوارههای مختلف شده است که لازم است جشنوارههای موضوعی مانند مقاومت ورود جدی به آن داشته باشند. البته در عرصه تئاتر مقاومت یک پوستاندازی صورت گرفته است و نسل جدیدی ظهور کردهاند که این مسئله تنها در مسئله کارگردانی و خالقان آثار نمایشی نیست، بلکه این نسل جدید در تمام حوزههای تئاتر از جمله مدیریت تماشاخانههای خصوصی و حوزههای تبلیغی و حتی در مدیریت و اجرای جشنوارهها تأثیر گذاشته است و مسئولان جشنواره تئاتر مقاومت باید از این ظرفیتها نیز به خوبی استفاده کنند.