جوان آنلاین: مشارکت مؤدیان در طرح نشاندار کردن مالیات تا ۲۶ آبان امسال به ۴۳۰هزار نفر رسید و در مقایسه با آمار ۳۰۱ هزار نفری سال گذشته، رشد ۴۲ درصدی را ثبت کرد. همچنین از مجموع ۲۸هزار میلیارد تومان اعتبار پیشبینی شده برای پروژههای امسال، ۲۱ هزار میلیارد تومان با انتخاب مؤدیان تأمین شده و اعتبار مورد نیاز یکهزار و ۶۵۰پروژه نیز بهطور کامل به آنها اختصاص یافته است. این آمار در حالی منتشر شده که سازمان امور مالیاتی امسال ۲هزار و ۸۳ پروژه را در هشت حوزه خدماتی و زیرساختی برای انتخاب مؤدیان معرفی کرده و فرصت مشارکت از طریق تبصره ماده ۱۰۰قانون مالیاتهای مستقیم را تا پایان آبانماه تعیین کرده است.
طرح نشاندار کردن مالیات با ایجاد امکان انتخاب محل مصرف بخشی از مالیات پرداختی، رابطه میان مؤدی و هزینهکرد منابع عمومی را تغییر داده است. در سازوکار معمول مالیاتستانی، منابع وصولشده وارد چرخه عمومی بودجه میشوند و تخصیص آنها به دستگاهها و طرحها از مسیر فرایندهای بودجهای انجام میگیرد، اما در این طرح مؤدیان واجد شرایط میتوانند از میان پروژههای معرفیشده، طرح مورد نظر خود را انتخاب کنند تا سهم مالیاتی آنها به تأمین اعتبار همان پروژه اختصاص یابد. چنین سازوکاری، هزینهکرد مالیات را از یک فرایند نسبتاً دور از دسترس برای پرداختکننده به موضوعی ملموستر تبدیل میکند، زیرا مؤدی به جای مشاهده صرف مبلغ مالیات پرداختی، امکان ارتباط دادن آن با پروژهای مشخص در حوزه آموزش، سلامت، آبرسانی یا راهسازی را پیدا میکند. این ارتباط مستقیم، یکی از ابزارهای تقویت شفافیت مالیاتی است و با انتشار اطلاعات دقیق درباره میزان اعتبار تخصیصیافته و پیشرفت اجرایی طرحها، امکان ارزیابی عملکرد دستگاههای مسئول نیز افزایش مییابد. آمار امسال از افزایش استقبال مؤدیان حکایت دارد، بهطوری که تعداد مشارکتکنندگان از ۳۰۱ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ به ۴۳۰هزار نفر تا ۲۶ آبان امسال رسیده است. اختلاف این دو رقم برابر با ۱۲۹ هزار نفر است و رشد حدود ۴۲درصدی را نشان میدهد، هرچند مقایسه دقیقتر باید با توجه به تفاوت بازه زمانی آمارها انجام شود، زیرا رقم سال گذشته مربوط به کل سال است، اما آمار امسال تا ۲۶ آبان محاسبه شده است. از نظر مالی نیز ۲۱ هزار میلیارد تومان از مجموع ۲۸ هزار میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز پروژههای معرفیشده تأمین شده است. به این ترتیب، حدود ۷۵درصد اعتبار پیشبینیشده از محل انتخاب مؤدیان پوشش داده شده و ۷ هزار میلیارد تومان دیگر همچنان تأمین نشده است. این نسبت، میزان پیشرفت تأمین مالی طرح را مشخص میکند.
سهم آموزش و آبرسانی در انتخاب مؤدیان
ترکیب پروژههای معرفیشده برای امسال، تمرکز بخش قابل توجهی از طرح را بر خدمات عمومی و زیرساختهای مورد نیاز مناطق مختلف کشور قرار داده است. از مجموع ۲ هزار و ۸۳ پروژه، ۹۰۹پروژه به حوزه آموزش اختصاص دارد که بیشترین تعداد را در میان بخشهای اعلامشده تشکیل میدهد. این رقم معادل حدود ۴۳.۶ درصد کل پروژههاست و جایگاه آموزش را در فهرست طرحهای قابل انتخاب مؤدیان مشخص میکند. پس از آموزش، حوزه آبرسانی و حفاظت از محیط زیست با ۳۴۶ پروژه قرار دارد که حدود ۱۶.۶ درصد مجموع طرحها را شامل میشود. همچنین ۲۰۵پروژه در حوزه سلامت تعریف شده و ۱۹۴ پروژه نیز به احداث جاده و پل، ارتقای زیرساختهای شهری و روستایی اختصاص یافته است. مجموع این چهار گروه به یکهزار و ۶۵۴ پروژه میرسد و ۴۲۹ پروژه دیگر در سایر حوزههای اعلامشده قرار دارند. آمار تأمین کامل اعتبار یکهزار و ۶۵۰ پروژه نیز از پیشرفت تأمین مالی بخشی از طرح حکایت دارد. با این حال، فاصله تأمین اعتبار و بهرهبرداری باید در گزارشهای بعدی سازمان امور مالیاتی و دستگاههای مجری مشخص شود، زیرا ممکن است پروژهای تمام منابع مالی مورد نیاز خود را دریافت کرده باشد، اما به دلیل مشکلات اجرایی، پیمانکاری یا تأمین تجهیزات همچنان تکمیل نشده باشد.
شفافیت هزینهکرد، شرط تداوم مشارکت مالیاتی
یکی از نکات قابل توجه در آمار اعلامشده، تأمین کامل اعتبار ۲۳۶ پروژه در سیستان و بلوچستان و ۴۴پروژه در استان تهران است. تفاوت تعداد پروژههای تکمیلشده از نظر تأمین اعتبار در این دو استان، ضرورت توجه به توزیع جغرافیایی منابع و میزان استقبال مؤدیان از طرحهای محلی را مطرح میکند. البته برای مقایسه دقیق عملکرد استانها باید تعداد کل پروژههای معرفیشده، میزان اعتبار مورد نیاز و تعداد مؤدیان مشارکتکننده در هر استان نیز مشخص باشد.
در واقع، تعداد پروژههای تأمین اعتبارشده بهتنهایی معیار مناسبی برای سنجش عدالت منطقهای نیست، زیرا هزینه اجرای یک پروژه آبرسانی یا راهسازی با هزینه ساخت یک فضای آموزشی تفاوت دارد. همچنین پروژههای مناطق کمبرخوردار ممکن است به دلیل محدودیت زیرساختی و هزینههای بالاتر اجرا، منابع مالی بیشتری نیاز داشته باشند. از سوی دیگر، استمرار استقبال مؤدیان به اعتماد آنها به نتیجه انتخابشان وابسته است. اگر پرداختکننده مالیات بتواند وضعیت پروژه انتخابی را از مرحله تخصیص اعتبار تا پیشرفت فیزیکی و بهرهبرداری دنبال کند، ارتباط میان پرداخت مالیات و ارائه خدمات عمومی برای او ملموستر خواهد شد. فرصت مشارکت در طرح امسال نیز طبق اعلام سازمان امور مالیاتی تا پایان آبانماه و از طریق ظرفیت تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم تعیین شده است.
این مهلت برای مؤدیان مشمول مهم است، زیرا انتخاب پروژه باید در بازه اعلامشده انجام شود و پس از پایان مهلت، امکان استفاده از این ظرفیت برای دوره جاری تابع مقررات و اطلاعیههای بعدی خواهد بود. در مجموع، رشد تعداد مشارکتکنندگان و تأمین ۷۵ درصد اعتبار پیشبینی شده، ابعاد مالی و اجتماعی طرح نشاندار کردن مالیات را برجسته کرده است، اما تداوم این روند به پاسخگویی دستگاههای اجرایی وابسته خواهد بود.