فرمان حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای به فرماندهان عالی‌رتبه نظامی، در خصوص «پاسخ فوری، مؤثر و بدون محدودیت جغرافیایی» به هر سطح و نوع تهدید، به منزله تغییر در دکترین دفاعی و نشانه تحول در منطق بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران و بازتعریف نسبت میان تهدید، امنیت و پاسخ است. این فرمان، در کنار تأکید بر آمادگی رزمی هوشمندانه، تقویت معماری اطلاعات نظامی، توسعه دکترین و تاکتیک بومی، بهره‌گیری از فناوری‌های نو و به‌روزرسانی بانک اهداف، تصویری از یک منظومه دفاعی در حال تحول را ترسیم می‌کند. در این خصوص چهار نکته قابل توجه و تأمل است:
نکته اول: دکترین جدید چیست؟
می‌توان منطق این تحول را «بازدارندگی فعال، هوشمند، چندلایه و فراتر از محدودیت‌های جغرافیایی تحمیل‌شده از سوی دشمن با تأکید بر پیشگیری از تهدید قبل از وقوع حمله» توصیف کرد. در این چارچوب، ایران صرفاً در انتظار وقوع تهدید نمی‌ماند بلکه با شناخت مستمر تهدید، آمادگی معتبر، ارتقای توان دفاعی و روشن‌کردن پیامد‌های تجاوز، می‌کوشد بر نظام محاسباتی دشمن در مرحله تهدید و قبل از تصمیم اثر بگذارد.
این تحول، به معنای ارتقای بازدارندگی از سطح واکنش و انفعال به سطح آمادگی، اعتبار و اراده پاسخ است. ایران دفاع از استقلال، تمامیت ارضی و امنیت ملت را به ملاحظات جغرافیایی یا محاسبات یک‌جانبه دشمن واگذار نمی‌کند.
نکته دوم: شش مؤلفه تحول در بازدارندگی:
۱. آمادگی به‌جای اتکای صرف به هشدار: بازدارندگی زمانی مؤثر است که دشمن، اراده و توان دفاع را واقعی بداند. آمادگی رزمی هوشمندانه و تقویت ظرفیت‌های بومی، اعتبار این اراده را افزایش می‌دهد.
۲. عبور از جغرافیای محدودکننده دشمن: مفهوم «بدون محدودیت جغرافیایی» به این معناست که مهاجم نمی‌تواند با انتخاب مکان و فاصله، چارچوب پاسخ ایران را از پیش تعیین کند. جغرافیای آغاز تهدید، الزاماً جغرافیای پیامد‌های آن نخواهد بود.
۳. بازدارندگی اطلاعات‌پایه و فناورانه: تقویت معماری اطلاعات نظامی، شناخت دقیق‌تر تهدید، سرعت تصمیم‌گیری و بهره‌گیری از فناوری‌های نو، قدرت دفاعی را به منظومه‌ای هوشمند و انطباق‌پذیر تبدیل می‌کند.
۴. ارزیابی جامع ظرفیت‌های دشمن: تأکید بر به‌روزرسانی بانک اهداف و توجه به دارایی‌های مادی و غیرمادی، بیانگر آن است که قدرت صرفاً در تجهیزات فیزیکی خلاصه نمی‌شود. دانش، فناوری، ظرفیت سازمانی و زیرساخت‌های پشتیبان نیز در محاسبات راهبردی اهمیت دارند.
۵. بازدارندگی چندلایه و هم‌افزا: امنیت ملی محصول عملکرد یک نهاد منفرد نیست. قوای لشکری و کشوری، دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی، ظرفیت علمی و فناورانه، اقتصاد و مدیریت سیاسی، اجزای یک منظومه واحد هستند. هماهنگی این ظرفیت‌ها، تاب‌آوری ملی را در برابر تهدید‌های نظامی، اقتصادی، رسانه‌ای و شناختی افزایش می‌دهد.
۶. ملت مبعوث؛ پشتوانه قدرت دفاعی: انسجام ملی، اعتماد عمومی و حمایت ملت از نیروهای مسلح، از پایه‌های اصلی بازدارندگی است. ملت آگاه و متحد، در برابر جنگ روانی و فشار‌های فرسایشی از قدرت مقاومت بیشتری برخوردار است. هم‌افزایی ملت و قوای مسلح، قدرتی فراتر از جمع توانمندی‌های مادی ایجاد می‌کند.
نکته سوم: پیام راهبردی به دشمن؛ اطمینان ملی به ملت:
این فرمان، محاسبات امریکا و رژیم صهیونی را با واقعیتی روشن، مواجه می‌سازد: تعرض به ایران، رویدادی محدود و قابل مدیریت بر اساس اراده مهاجم نخواهد بود. نمی‌توان زمان، دامنه و شرایط پایان تقابل را از پیش به طرف متجاوز واگذار کرد. در سوی دیگر، این فرمان، اطمینان‌بخش ملت مبعوث ایران و رزمندگان محور مقاومت است؛ زیرا نشان می‌دهد دفاع از کشور در سطحی جامع و راهبردی دنبال می‌شود، قوای لشکری و کشوری در منظومه‌ای هم‌افزا قرار دارند و امنیت ایران از امنیت جبهه مقاومت و تحولات منطقه جدا نیست.
نکته چهارم: بازدارندگی برای صلح، نه صلح از مسیر تسلیم:
منطق دکترین جدید، منطق جلوگیری از جنگی است که دشمن ممکن است با محاسبه‌ای غلط آغاز کند. صلح پایدار، هنگامی دست‌یافتنی است که تهدید و تجاوز، ابزار تحمیل اراده بر ملت‌ها نباشد. از همین رو، آمادگی دفاعی پیشگیرانه شرط صیانت از صلح پایدار است و این آمادگی باید در مسیر ایران قوی‌تر هر روز بیشتر شود.
