جوان آنلاین: با گذشت بیش از یک ماه و نیم از شروع سال تحصیلی، هنوز بسیاری از دانش‌آموزان کتاب‌های درسی خود را تحویل نگرفته‌اند! اتفاقی که مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران بخشی از علتش را به ثبت‌نام دیرهنگام دانش‌آموزان و تأخیر خانواده‌ها در ثبت سفارش نسبت می‌دهد. توجیهی که اگرچه ممکن است بخشی از واقعیت ماجرا باشد، اما نمی‌تواند ضعف در برنامه‌ریزی و مدیریت نظام تأمین و توزیع کتاب‌های درسی را لاپوشانی کند. مگر آمار دانش‌آموزان و نیاز مدارس به کتاب‌های درسی غیرقابل پیش‌بینی بود که حالا گفته می‌شود خانواده‌ها کتب درسی را دیر ثبت سفارش کرده‌اند؟ این اتفاقی نیست که مسئولان با آن غافلگیر شوند و مسئولیت نبود کتب درسی یا دیر رسیدن آنها به دست دانش‌آموزان را بر دوش خانواده‌ها بیندازند.
سال تحصیلی، منتظر تکمیل سفارش‌ها و رفع مشکلات اداری و چاپی کتب درسی نمی‌ماند و دانش‌آموزی که بدون کتاب سر کلاس درس حاضر می‌شود، عملاً بخشی از فرصت یادگیری‌اش را از دست می‌دهد. بنابراین مسئولان آموزش‌وپرورش باید به‌جای توضیحاتی که قانع‌کننده هم نیست، سهم دستگاه متولی را نیز در این اختلال بپذیرند و درباره حل این مشکل و برنامه‌ریزی برای تأمین و توزیع کتاب‌های درسی، پاسخگویی شفافی داشته باشند. حتی اگر خانواده‌ها مسئول ثبت سفارش فرزندانشان هستند و آن را دیر انجام داده باشند، مدیریت زنجیره تأمین و رساندن کتاب به دست دانش‌آموزان (براساس آمار دانش‌آموزی) بر عهده دستگاه آموزش‌وپرورش است؛ مسئولیتی که نمی‌توان از آن شانه خالی کرد.
توپ در زمین خانواده‌ها
روز گذشته مجید پارسا، مدیر کل آموزش‌وپرورش شهر تهران، در توضیح علت تأخیر در تحویل کتاب‌های درسی به برخی دانش‌آموزان، گفت: «در حال حاضر مشکل فراگیری در توزیع کتاب‌های درسی نداریم و آنچه در بررسی‌ها مشخص شده، این است که بخشی از دانش‌آموزان به دلیل ثبت‌نام دیرهنگام در مدارس یا تأخیر در ثبت سفارش کتاب‌های درسی، نتوانسته‌اند کتاب‌های خود را هم‌زمان با سایر دانش‌آموزان دریافت کنند.»
او با اشاره به ثبت‌نام حدود ۷هزارو۲۰۰ دانش‌آموز در تهران که سفارش کتاب‌های درسی خود را در موعد مقرر ثبت نکردند یا با تأخیر این کار را انجام دادند، افزود: «خانواده‌ها و مدارس باید در طول تابستان نسبت به ثبت سفارش کتاب‌ها اهتمام بیشتری می‌داشتند.»
پارسا در ادامه با اشاره به سازوکار ثبت و صدور کتاب‌های درسی توضیح داد: «از آنجا که کتاب‌های درسی براساس سفارش ثبت‌شده برای هر دانش‌آموز صادر می‌شود، طبیعی است افرادی که سفارش خود را با تأخیر ثبت کرده‌اند، کتاب‌هایشان را نیز دیرتر دریافت کنند.»
مدیر کل آموزش‌وپرورش شهر تهران همچنین وجود برخی مشکلات در فرایند توزیع کتاب‌های درسی در مناطق مختلف پایتخت را پذیرفت و گفت: «در بعضی مناطق با مشکلاتی در فرایند توزیع مواجه بودیم که این موضوع را کتمان نمی‌کنیم، از جمله در منطقه ۴ تهران که البته این مشکل نیز برطرف شده‌است.»
او در پایان مدعی شد: «در حال حاضر تمام دانش‌آموزانی که در فصل تابستان ثبت‌نام کرده و سفارش کتاب‌های درسی خود را در موعد مقرر انجام داده بودند، کتاب‌هایشان را دریافت کرده‌اند.»
روایت واحدی از تأخیر‌ها نیست!
از سوی دیگر اما، مهرماه امسال بود که سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در پاسخ به پیگیری «جوان»، از محدودیت ظرفیت شبکه توزیع کشوری، تأخیر در تولید برخی عناوین، تغییرات محتوایی و گرافیکی کتاب‌ها و همچنین شرایط ویژه کشور به‌عنوان عوامل تأثیرگذار بر روند تأمین و توزیع کتاب‌های درسی نام برد. این سازمان همچنین اعلام کرد که با وجود چاپ حدود ۱۶۳ میلیون جلد کتاب درسی، بیش از ۹۸درصد این حجم ارسال و توزیع شده‌است.
اکنون، اما مدیر کل آموزش‌وپرورش تهران، بخش قابل‌توجهی از تأخیر‌ها را ناشی از ثبت سفارش دیرهنگام خانواده‌ها می‌داند و انگشت اتهام را به سمت آنها گرفته‌است. این تفاوت در روایت‌ها، دست‌کم نشان می‌دهد که هنوز تصویر روشنی از سهم هر یک از عوامل در بروز این مشکل ارائه نمی‌شود.
در این میان، مسئله اصلی دانش‌آموزی است که بیش از یک ماه و نیم از سال تحصیلی را پشت سر گذاشته، اما هنوز کتاب درسی در اختیار ندارد. چنین دانش‌آموزی نمی‌تواند منتظر بماند تا دستگاه‌های مختلف درباره علت تأخیر به جمع‌بندی برسند تا مشکل را حل کنند! برای او، تعداد کتاب‌های چاپ‌شده و درصد کتاب‌های ارسال‌شده هیچ معنا و مفهومی ندارد؛ این دانش‌آموز کتابی را می‌خواهد که هنوز به دستش نرسیده و تحصیلش را مختل کرده‌است.
پرواضح است که مأموریت نظام آموزشی فقط چاپ میلیون‌ها جلد کتاب و ثبت آمار‌های بلندبالای توزیع نیست، بلکه باید کتاب‌ها را در زمان مقرر به دست دانش‌آموزان برساند، حتی اگر کسی دیرتر آن را در سامانه ثبت کرده‌باشد. از همین رو، مسئولان به‌جای بسنده کردن به ارائه آمار‌های کلی و ارجاع مشکل به تأخیر خانواده‌ها، باید شفاف‌سازی کنند که چرا با وجود پیش‌بینی نیاز آموزشی کشور و صرف هزینه برای تولید و توزیع کتاب‌ها، هنوز تعدادی از دانش‌آموزان از ابتدایی‌ترین ابزار آموزش یعنی کتاب درسی محروم مانده‌اند و همچنان این کتاب‌ها به دستشان نرسیده است؟!
