جوان آنلاین: جنگ فقط به لحظه وقوع حمله و شمار قربانیان آن محدود نمی‌شود و گاهی سنگین‌ترین بخش فاجعه، روز‌ها و ماه‌هایی است که بازماندگان باید با جای خالی عزیزانشان و زخم‌هایی که بر جسم و روانشان نشسته است، زندگی کنند. مستند «هدی» به کارگردانی حامد سعادت، از همین نقطه به سراغ حمله به میناب رفته است. روایتی از کودکانی که در این حادثه آسیب دیده‌اند و خانواده‌هایی که همچنان با پیامد‌های آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. سعادت در این مستند به‌جای تمرکز بر لحظه مرگ و شهادت، دوربین خود را به سمت زندگی پس از فاجعه چرخانده و تلاش کرده است رنجی را ثبت کند که با پایان درگیری‌ها از میان نمی‌رود. او در گفتوگو با جوان از شکل‌گیری ایده ساخت این فیلم، دشواری ارتباط با شخصیت اصلی، مسئولیت اجتماعی مستندسازان در شرایط جنگی و ضرورت حمایت از سینمای مستند می‌گوید.
ایده ساخت مستند «هدی» چگونه شکل گرفت و چه شد که تصمیم گرفتید به سراغ روایت زندگی کودکان آسیب‌دیده از حمله به میناب بروید؟
چند روز پس از آغاز جنگ رمضان به میناب رفتم و در میان خانواده‌های آسیب‌دیده به پژوهش پرداختم. قصد داشتم درباره کودکانی که از این حادثه جان سالم به در برده بودند فیلم بسازم، اما به دلیل شرایط روحی خانواده‌ها، شروع کار با کمی تأخیر همراه شد. پس از تعطیلات عید و در میانه جنگ، بار دیگر به میناب برگشتیم و کار را در آنجا ادامه دادیم.
شخصیت اصلی فیلم، دختربچه‌ای به نام هدی است که در جریان جنگ مجروح شده و آسیب دیده است. او با وجود شرایط دشوار روحی و جسمی، ویژگی‌هایی از قهرمانی و مقاومت را در وجود خود دارد. هدی برادر و پسرخاله‌اش را که رابطه‌ای صمیمانه داشتند و هم‌بازی یکدیگر بودند، از دست داده و با فقدان و رنج سنگینی روبه‌روست.
برقراری ارتباط با کودکی که چنین تجربه تلخی را پشت سر گذاشته، احتمالاً کار ساده‌ای نبوده است. در آغاز تصویربرداری چطور توانستید اعتماد هدی را جلب کنید؟
در ابتدا هدی چندان صحبت نمی‌کرد و ارتباط گرفتن با او دشوار بود. تلاش کردم چند روز پیش از شروع فیلم‌برداری، فضایی دوستانه برایش ایجاد کنم. به همین دلیل با او به پارک و بیرون از خانه می‌رفتم تا به‌تدریج احساس راحتی کند و بتواند ارتباط بیشتری برقرار کند. می‌خواستم همراهش باشم و تا حدی جای خالی برادر و پسرخاله‌اش را که هم‌بازی او بودند، پر کنم.
تمرکز من در این مستند بر شهدا نبود، بلکه می‌خواستم زندگی و رنج بازماندگان را به تصویر بکشم. هدفم نشان دادن این موضوع بود که ابعاد این جنایت تنها به کسانی که جان خود را از دست داده‌اند محدود نمی‌شود خانواده‌ها و بازماندگان هم پس از گذشت زمان همچنان با درد و آسیب‌های آن زندگی می‌کنند و این داغ ادامه دارد.
حضور در میناب و مواجهه مستقیم با خانواده‌های داغدار، به‌ویژه کودکان آسیب‌دیده، چه تأثیری بر شما به‌عنوان مستندساز گذاشت؟ آیا توانستید فاصله عاطفی لازم را برای ثبت واقعیت حفظ کنید؟
تصور می‌کردم در شرایط بحرانی می‌توانم احساساتم را کنترل کنم. در حالت عادی هم نسبت به رنج کودکان حساس هستم، اما دیدن صحنه‌های میناب و مواجهه با وضعیت کودکان، به‌ویژه هدی، فشار روحی زیادی برایم داشت. هر روز آرزو می‌کردم این ماجرا زودتر به پایان برسد و بتوانم میناب را ترک کنم. توصیف این حجم از رنج و اندوه واقعاً دشوار است.
تلاش من و دیگر دوستانم در حوزه مستند این بوده که نسبت به اتفاقات جنگ بی‌تفاوت نباشیم. زبان سینمای مستند، زبان واقعیت و حقیقت است. ممکن است اطلاعات یک حادثه در قالب گزارش منتشر شود، اما این اطلاعات لزوماً عمق درد و رنج انسان‌ها را نشان نمی‌دهند. وظیفه سینما این است که با روایت قصه و ثبت تجربه‌های انسانی، ابعاد حادثه و پیامد‌های آن را به تصویر بکشد و به گوش و چشم جوامع مختلف برساند. رسالت مستندساز هم در هر شرایطی وفادار ماندن به همین مسئولیت است.
تولید مستند در شرایط جنگی با چه موانع و محدودیت‌هایی همراه است؟ آیا سازوکار مشخصی برای حضور مستندسازان در مناطق بحرانی وجود دارد؟
نبود هماهنگی و حمایت‌های مالی و معنوی از جمله چالش‌های جدی این مسیر است. به اعتقاد من، باید پروتکل مشخصی برای فعالیت مستندسازان در شرایط بحرانی طراحی شود. همان‌طور که نیرو‌های آتش‌نشانی در لحظات حساس در صحنه حضور پیدا می‌کنند، مستندسازان هم باید بتوانند بدون محدودیت‌های غیرضروری در محل رویداد حاضر شوند و واقعیت‌ها را ثبت کنند. این موضوع به برنامه‌ریزی و حمایت جدی مسئولان و نهاد‌های مرتبط نیاز دارد. سینماحقیقت ویترین یک‌ساله سینمای مستند است و نقش مهمی در معرفی و دیده‌شدن آثار دارد با این حال، فرصت نمایش فیلم‌ها در جشنواره محدود است و نباید اکران آنها به همین رویداد ختم شود. لازم است پس از پایان جشنواره هم امکان دسترسی مخاطبان به این آثار فراهم باشد. سینماحقیقت به دلیل برخورداری از مخاطبان علاقه‌مند به سینمای مستند، فرصت مناسبی برای معرفی فیلم‌هاست و در دیده‌شدن آنها تأثیر قابل‌توجهی دارد.
