جوان آنلاین: هر سال با فرارسیدن فصول سرد و همزمان با روشن شدن بخاری ها در منازل، قاتل خاموش هم فعالیت خود را آغاز می کند و قصه پر غصه و تکراری مرگ های خاموش با وجود هشدارهای مکرر شروع می شود.
گاز منواکسیدکربن یا همان قاتل خاموش (خائن بی رنگ و بو) در هر مکانی که ایمنی کمتری باشد جولان می‌دهد و بدون سر و صدا شهروندان بی‌احتیاط را مسموم یا به کام مرگ می کشاند.
آمارهای تکان دهنده ای که همواره از سوی متولیان اعلام می شود نشان از آن دارد که این قاتل خاموش بی وقفه به کار خود ادامه می دهد.
امید محترمی سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور اخیرا با اعلام جان‌باختن ۸۳۰ نفر بر اثر مسمومیت با گاز مونواکسیدکربن در سال گذشته، از ثبت ۱۶۷ مورد مسمومیت و ۸ فوتی در ۲ تا سه هفته اخیر خبر داد و نسبت به افزایش خطر حوادث ناشی از استفاده غیراصولی از وسایل گرمایشی هشدار داده است.
اما مهترین نقطه ای که سرآغاز فعالیت قاتل خاموش است همان بخاری های گازی فرسوده و با بازدهی کم است.
ولی الله دینی مدیرعامل شرکت بازرگانی گاز ایران چندی پیش از فعالیت حدود ۲۲ میلیون دستگاه بخاری در کشور خبر داد و گفته بود که بخاری‌های موجود در کشور به طور میانگین کمتر از ۵۰ درصد راندمان دارند.
این راندمان پائین و نیز بی توجهی به وضعیت راه های تخلیه گاز منواکسیدکربن که ناشی از فعالیت نامناسب بخاری های فرسوده است و انسان ها را دچار گاز گرفتگی می کند.
گاز گرفتگی چیست
گازگرفتگی که به آن مسمومیت با گاز مونواکسید کربن نیز می‌گویند، زمانی رخ می‌دهد که شما گازی سمی را تنفس کنید و این گاز وارد جریان خون شما شود، مهم‌ترین و رایج‌ترین این گازها، مونوکسید کربن (CO) است.
مرجان کریمی قوانلو مدیر گروه پایش ایمنی مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو این گاز را یک «قاتل بی‌صدا» توصیف کرد و گفت که منواکسیدکربن گازی سمی، بی‌رنگ، بی‌بو و بدون مزه است که بر اثر احتراق ناقص سوخت‌های فسیلی همچون گاز، نفت، بنزین و زغال تولید می‌شود، به دلیل نداشتن ویژگی‌های فیزیکی قابل تشخیص، تجمع این گاز در محیط‌های بسته بدون هیچ هشدار آشکاری، می‌تواند به مسمومیت شدید یا مرگ فوری منجر شود.
مونواکسید کربن در اثر سوختن ناقص مواد سوختی مانند گاز طبیعی، نفت، بنزین، چوب و زغال چوب تولید می‌شود، این یعنی هر وسیله‌ای که با سوخت کار می‌کند و شعله دارد، در صورت نقص فنی یا نبود تهویه مناسب، می‌تواند منبع تولید این گاز باشد.
گرچه فعالیت این وسایل تنها محدود به فصل سرد نیست اما بیشترین کشتار آن در این فصل صورت می گیرد و نیاز است به آن بیشتر توجه کرد.
رعایت اصول فنی و ایمنی در نصب، راه‌اندازی و نگهداری وسایل گازسوز از جمله بخاری، آبگرمکن و پکیج، نقش مهمی در پیشگیری از حوادث مرگبار دارد و شهروندان باید این موضوع را جدی بگیرند.
نکات ایمنی برای پیشگیری از نشت گاز
برای اتصال وسایل گازسوز باید از شیلنگ‌های استاندارد و مناسب گاز و بست‌های فلزی سالم و محکم استفاده شود. طول شیلنگ نیز نباید از یک متر و نیم بیشتر باشد و پس از نصب باید اتصالات با کف صابون از نظر نشت گاز بررسی شوند و استفاده از شعله کبریت یا فندک برای تشخیص نشتی به‌هیچ‌وجه مجاز نیست.
رنگ شعله وسایل گازسوز یکی از نشانه‌های مهم عملکرد صحیح دستگاه است شعله باید آبی و پایدار باشد. زرد یا نارنجی شدن شعله می‌تواند نشانه احتراق ناقص یا اختلال در تأمین هوا باشد و بررسی دستگاه توسط متخصص را ضروری می‌کند.
مرگ خاموش در خانه‌های گرم
اهمیت سلامت دودکش‌ها
پیش از استفاده از وسایل گرمایشی باید از باز بودن مسیر دودکش تا پشت‌بام اطمینان حاصل شود، زیرا انسداد مسیر خروج محصولات احتراق، از جمله بر اثر لانه‌سازی پرندگان، می‌تواند موجب تجمع گازهای خطرناک در فضای داخلی ساختمان شود.
استفاده از لوله‌های دودکش آکاردئونی و فنری به دلیل احتمال افتادگی، کاهش استحکام و ایجاد نشتی توصیه نمی‌شود و باید از دودکش‌های مناسب و استاندارد استفاده کرد، همچنین نصب کلاهک استاندارد H در انتهای دودکش روی پشت‌بام و رعایت ارتفاع مناسب آن ضروری است.
تهویه مناسب را جدی بگیرید
شهروندان باید از مسدود کردن کامل منافذ و دریچه‌های تأمین هوا در منازل خودداری کنند، زیرا کاهش جریان هوا می‌تواند خطر احتراق ناقص و مسمومیت را افزایش دهد.
وضعیت دودکش‌ها و اتصالات به‌صورت دوره‌ای بررسی شود و در صورت مشاهده هرگونه نقص، تعمیر وسایل گازسوز به افراد متخصص سپرده شود.
سردرد و سرگیجه را دست‌کم نگیرید
سردرد، سرگیجه، تهوع، خواب‌آلودگی و کاهش سطح هوشیاری از جمله علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند در صورت مشاهده فرد مشکوک به مسمومیت، باید بدون به خطر انداختن جان خود، او را به هوای آزاد منتقل کرد و با شماره ۱۱۵ اورژانس تماس گرفت. در صورت نیاز به کمک برای ایمن‌سازی محیط نیز باید با آتش‌نشانی به شماره ۱۲۵ تماس گرفته شود.
افراد نباید برای نجات مصدوم بدون رعایت نکات ایمنی وارد فضای آلوده شوند، زیرا مونواکسیدکربن می‌تواند امدادگران و افراد حاضر در محل را نیز مسموم کند، همچنین نباید به فردی که هوشیاری کامل ندارد، آب، غذا یا داروی خوراکی داده شود.
خطاهای مرگبار در خانه و خودرو
کارشناسان ایمنی، رفتارهای رایجی را که منجر به این فاجعه‌ها می‌شود، شناسایی کرده‌اند. از جمله این موارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
نصب غیراصولی وسایل: عدم رعایت استانداردهای نصب بخاری و انسداد دودکش‌ها.
استفاده از تجهیزات در مکان‌های نامناسب: استفاده از آبگرمکن یا پکیج در فضای بسته و فاقد تهویه (به‌ویژه داخل حمام).
خطرات خودرو: روشن گذاشتن خودرو در گاراژ بسته یا خوابیدن داخل خودرو با موتور روشن.
وسایل مسافرتی: استفاده از اجاق‌های پیک‌نیکی برای گرم کردن خودرو یا محیط‌های بسته.
یک نشانه حیاتی که نباید از آن غافل شد، «سرد بودن لوله دودکش» هنگام کارکرد وسیله گرمایشی است که نشان‌دهنده اختلال در خروج محصولات احتراق و تجمع گاز در محیط است.
پروتکل نجات؛ در لحظه بحران چه کنیم؟
در مواجهه با احتمال مسمومیت، زمان، تعیین‌کننده مرگ و زندگی است که کریمی قوانلو مدیر گروه پایش ایمنی مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو در این باره توصیه کرد: در صورت بروز هرگونه علامت، افراد باید در سریع‌ترین زمان ممکن به هوای آزاد منتقل شده و با اورژانس تماس بگیرند.
وی با هشدار جدی به امدادگران گفت: ورود مجدد به محیط آلوده بدون تجهیزات و آموزش تخصصی، می‌تواند جان نجات‌دهندگان را نیز به خطر بیندازد، همچنین تأکید کرد که حتی در صورت بهبود موقت علائم پس از خروج از محیط، فرد مشکوک حتماً باید توسط پزشک ارزیابی شود، زیرا مسمومیت ممکن است اثرات پنهانی داشته باشد.
در حالی که آمار ۸ مرگ اخیر، دغدغه‌ای جدی برای سلامت عمومی ایجاد کرده است، تنها رعایت دقیق پروتکل‌های ایمنی و بازرسی دوره‌ای تجهیزات می‌تواند از تبدیل شدن خانه‌های گرم، به صحنه‌های دیگری از این تراژدی جلوگیری کند.
