جوان آنلاین: رشد نقدینگی یکی از مهم‌ترین متغیر‌های توضیح‌دهنده روند تورم در اقتصاد است و بررسی آمار‌های بانک مرکزی نشان می‌دهد رشد نقطه به نقطه سالانه نقدینگی از ۴/۵۴ درصد مردادماه به ۶/۵۱ درصد در پایان شهریور رسیده است. رئیس کل بانک مرکزی روز گذشته با اشاره به کاهش شتاب رشد نقدینگی گفت: با کنترل جدی بانک مرکزی بر پایه پولی و خلق نقدینگی بانک‌ها، رشد نقدینگی در شش ماه اول امسال به ۷/۲۰ درصد رسید.
رشد نقدینگی به یکی از متغیر‌های مهم اقتصاد تبدیل شده و نقدینگی نامی است که بر مجموع اسکناس و مسکوک موجود در بازار و سپرده‌های دیداری و غیردیداری نزد بانک‌ها گذاشته شده است. با این حال، حدود ۹۸ درصد نقدینگی را بخش دوم، یعنی سپرده‌های بانکی تشکیل می‌دهد. بانک مرکزی وظیفه دارد با استفاده از ابزار‌های سیاست پولی و تنظیم ترازنامه شبکه بانکی، از رشد بی‌ضابطه نقدینگی جلوگیری کند. در همین راستا، سیاست‌های انضباطی پولی می‌تواند یکی از اجزای مهم برنامه کنترل تورم باشد. با این حال، تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که مهار تورم صرفاً با محدود کردن رشد نقدینگی امکان‌پذیر نیست و در اقتصاد ایران، عوامل پولی و غیرپولی به شکل همزمان عمل می‌کنند.
رشد نقدینگی کمتر از انتظار است
رئیس بانک مرکزی دوشنبه ۱۳ مهر با اعلام کاهش شتاب رشد نقدینگی در شهریورماه گفت: دشمنان در جنگ اقتصادی امیدوار بودند و هستند که با افزایش رشد روزافزون نقدینگی و در نتیجه تداوم رشد تورم، اقتصاد کشور را با التهابات مضاعفی مواجه کنند که به این نتیجه نخواهند رسید. عبدالناصر همتی افزود: بانک مرکزی در هماهنگی با دستگاه‌های ذی‌ربط به دنبال این است تا با کاراتر کردن تسهیلات بانکی و افزایش استفاده از ابزار‌های تأمین مالی زنجیره‌ای همزمان با کنترل رشد نقدینگی به تقویت رشد اقتصادی نیز کمک کند.
حسین درودیان، کارشناس پولی و بانکی، کاهش شتاب رشد نقدینگی در شرایط کنونی که کشور با مسائل ناشی از جنگ تحمیلی روبه‌رو است را دور از انتظار عنوان کرد و گفت: به دلیل اثر جنگ و فشار اقتصادی و کسری بودجه انتظار می‌رفت رشد نقدینگی بالا باشد. ضمن اینکه باید توجه کنیم تورم نقطه به نقطه ما در مرداد امسال ۹۰ درصد بوده است. رشد نقدینگی هم یک رشد نقطه به نقطه است، یعنی مرداد امسال نسبت به مرداد سال گذشته. بنابراین رشد نقدینگی ما ۴۰ واحد درصد از نرخ تورم پایین‌تر است. درودیان گفت: اینکه می‌گوییم این میزان رشد نقدینگی کمتر از انتظار است، به این دلیل است که طی بررسی وضعیت می‌بینیم که در اثر همین رشد نقدینگی در طول یک سال اخیر، تراز حقیقی پول در کشور کاهش پیدا کرده است، یعنی آن میزانی که ارزش مبادلات با تورم افزایش پیدا کرده، میزان پول متناسب با آن رشد نکرده است.
این کارشناس پولی و بانکی ادامه داد: مجموعاً مسیر سیاست‌گذار در زمینه نقدینگی را یک مسیر انقباضی می‌بینم و این مسئله بالاخره آثار و تبعات خودش را دارد. نباید، به اصطلاح اقتصاددان‌ها، دچار «توهم پولی» باشیم، یعنی فکر کنیم مثلاً افزایش ۵۰درصدی نقدینگی، افزایش خیلی زیادی است. باید آن را با تورم مقایسه کنیم و وقتی با تورم مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم که افزایش زیادی نیست.
تسهیلات عامل اصلی رشد نقدینگی
بررسی آمار‌های بانک مرکزی از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴، حاکی از نقش بسیار پررنگ تسهیلات بانکی در خلق نقدینگی است. گزارش‌ها نشان می‌دهد سهم تسهیلات بانکی از رشد نقدینگی از ۶۰ درصد سال ۹۰ به حدود ۸۰ درصد در پنج سال گذشته رسیده است. از این‌رو کارشناسان اصلاح نرخ سود، نظام تخصیص اعتبار، مدیریت کسری بودجه و نظارت بانکی را از مهم‌ترین راهکار‌های مدیریت رشد نقدینگی عنوان می‌کنند.
محمد قائد امینی، کارشناس اقتصادی با بیان اینکه بخشی از رشد نقدینگی در کوتاه‌مدت ممکن است ناشی از الزامات موجود در اقتصاد مثل جنگ و تحریم دریایی و مرزی باشد، گفت: اگر نقدینگی از کانال‌هایی که به‌اجبار افزایش پیدا کرده‌اند رشد می‌کند، باید سایر کانال‌ها مثل تسهیلات بانکی تحت کنترل قرار گیرند.
او یکی از این کانال‌ها را شبکه بانکی عنوان کرد و به ایسنا گفت: باید بررسی شود بانک‌ها تا چه اندازه به اشخاص مرتبط، زیرمجموعه‌های خود و شرکت‌های بزرگی که سپرده‌های کلان دارند، مجدداً تسهیلات پرداخت می‌کنند، به‌ویژه در مواردی که این تسهیلات ضرورت واقعی نداشته باشد، اما به دلیل دسترسی این مجموعه‌ها به منابع بانکی در اختیار آنها قرار می‌گیرد.
این کارشناس اقتصادی با تأکید بر نقش بانک مرکزی در این زمینه اظهار کرد: سیاست‌گذار، به‌ویژه بانک مرکزی، باید اصابت تسهیلات به بخش حقیقی اقتصاد را کنترل کند و اطمینان داشته باشد که تسهیلات به بخش‌هایی اختصاص می‌یابد که واقعاً به آن نیاز دارند.
او همچنین با اشاره به برخی محدودیت‌های اخیر در پرداخت تسهیلات برای خرید طلا و فعالیت‌های مالی مرتبط با آن گفت: اینکه اخیراً پرداخت تسهیلات به برخی فعالیت‌های مرتبط با خرید و فروش طلا محدود شده، نشان می‌دهد باید محل مصرف تسهیلات بانکی و نحوه تخصیص منابع با دقت بیشتری بررسی شود. این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: اگر در شرایطی به هر دلیلی از جمله تأمین نیاز‌های بودجه‌ای، افزایش نقدینگی اجتناب‌ناپذیر باشد، باید در بخش‌های دیگر، به‌ویژه در شبکه بانکی، کنترل بیشتری صورت گیرد تا منابع ایجادشده در مسیر درست هزینه شود.
مهار نقدینگی بدون اصلاح بودجه، کافی نیست
کاهش شتاب رشد نقدینگی گام اولیه برای کنترل رشد تورم در ماه‌های آینده است. باید توجه داشت که سیاست‌های انضباطی بانک مرکزی برای کاهش رشد نقدینگی ضروری است، اما به تنهایی نمی‌تواند اقتصاد را از مسیر تورم بالا خارج کند. اگر بانک مرکزی موفق شود رشد نقدینگی را کاهش دهد، ولی همزمان کسری بودجه، شوک ارزی و محدودیت‌های تجاری ادامه داشته باشد، فشار تورمی همچنان باقی خواهد ماند. از سوی دیگر، اگر تنش‌های خارجی کاهش یابد، اما رشد نقدینگی و کسری بودجه بدون کنترل باقی بماند، دستاورد حاصل‌شده در بازار ارز و سمت عرضه نیز می‌تواند به‌تدریج از بین برود.
