جوان آنلاین: سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری گفته که بحث خروج ایران از NPT در محافل سیاسی و نخبگی ایران جدی است، تا یکی از معدود‌ترین موضع‌گیری‌های دستگاه سیاست خارجی درباره منتفی نبودن خروج ایران از پیمان منع اشاعه را ابراز کرده باشد. اسماعیل بقایی البته گفته که «فعلاً عضو معاهده منع اشاعه هستیم» ولی روشن کرده که در این باره «وزارت خارجه تابع تصمیم نهاد‌های ذی‌صلاح کشور است». در حالی که بحث درباره باقی ماندن ایران در پیمان منع اشاعه طی هفته‌های اخیر تشدید شده، دیمیتری مدودف، نایب‌رئیس شورای امنیت روسیه گفته که «حمله به ایران، کشورها را به فکر دستیابی به سلاح هسته‌ای انداخته است.»
به گزارش «جوان»، سه ماه قبل در تیرماه ۱۴۰۵، زمانی که از اسماعیل بقایی درباره خروج احتمالی ایران از NPT پرسیده شد، او پاسخ داد که گزینه‌های ایران درباره مسائل امنیت ملی «به‌صورت مستمر» بررسی می‌شوند، اما تأکید کرد که «فعلاً ما همچنان عضو معاهده منع اشاعه هستیم.» بقایی شهریورماه امسال این بحث را با تحفظ بیشتری مطرح کرد و گفت که موضوع خروج صرفاً در سطح محدودی در مجلس طرح شده و تصمیم قطعی درباره آن گرفته نشده، ولی او حالا از جدی شدن بحث‌ها در این باره صحبت کرده و در گفت‌وگوی خود با خبرنگاران در پاسخ به سؤالی در این باره گفته که «این بحث در محافل سیاسی و نخبگی ایران خیلی جدی است.» به گفته سخنگوی وزارت خارجه، ایران «فعلاً عضو معاهده منع اشاعه» است و «مادامی که در این معاهده عضویت داریم قاعدتاً به تعهدات‌مان آگاه هستیم» ولی او به این واقعیت نیز اشاره کرد که به‌رغم عمل ایران به تعهداتش در چارچوب NPT، مورد حمله قرار گرفته است: «ایران به عنوان معاهده ان. پی. تی از ۱۹۷۰ تا الان به عنوان طرفی که به تعهداتش پایبند بوده است تأسیسات هسته‌ای‌اش مورد حمله قرار گرفته است.» سخنگوی وزارت خارجه البته نگفته که موضع وزارت امور خارجه خروج از پیمان منع اشاعه است ولی این را هم روشن کرده که «این سؤال جدی است و وزارت خارجه تابع تصمیم نهاد‌های ذی‌صلاح کشور است.»
کرملین توضیح می‌خواهد، مدودف طبیعی می‌خواند
موضع سخنگوی وزارت امور خارجه ایران بعد از بحث‌های اخیر درباره بررسی طرح خروج ایران از پیمان منع اشاعه ابراز شده است. اخیراً علی نیکزاد، نایب‌رئیس اول مجلس از ادامه بررسی طرح سه‌فوریتی خروج ایران از پیمان منع اشاعه خبر داد؛ موضعی که باعث شد دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین بگوید مسکو اظهارات تهران را درباره احتمال خروج از NPT شنیده و این اظهارات نیازمند شفافیت بیشتر است. او گفته که «ما نمی‌خواهیم ایران از NPT خارج شود. ما NPT را سنگ‌بنای رژیم منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای می‌دانیم و امیدواریم ایران همچنان طرفی مهم و مسئولیت‌پذیر در این پیمان باقی بماند.» به‌رغم این موضع، دیمیتری مدودف روز یک‌شنبه تقریباً همزمان با موضع بقایی، گفت که پس از حمله نظامی امریکا به ایران، کشور‌های بیشتری از جمله برخی کشور‌های خاورمیانه به فکر دستیابی به سلاح هسته‌ای افتاده‌اند، زیرا به اعتقاد برخی دولت‌ها، برخورداری از این تسلیحات می‌تواند به‌عنوان عاملی بازدارنده در برابر وقوع جنگ‌های بزرگ عمل کند. هرچند مدودف نگفته که از موضع برخی مقامات پارلمانی ایران حمایت می‌کند ولی این را هم روشن کرده که تلاش برای تغییر اجباری ساختار سیاسی ایران و انزوای بین‌المللی این کشور از عواملی است که انگیزه دیگر کشورها را برای دستیابی به تسلیحات هسته‌ای افزایش داده است: «اگر پیش از این، صحبت درباره سلاح هسته‌ای کاملاً فرضی یا انتزاعی بود، من قاطعانه معتقدم که پس از آنچه اتفاق افتاد، تعداد زیادی از کشورها، از جمله در خاورمیانه، به دنبال سلاح هسته‌ای خواهند رفت، زیرا فقط سلاح هسته‌ای می‌تواند به طور مؤثر از یک درگیری جهانی جلوگیری کند، همان‌طور که رویداد‌های اخیر این را بدون ابهام نشان داد.» او می‌گوید: «تلاش برای تغییر مبانی رژیم سیاسی ایران با زور و اساساً حذف آن از بازیگران فعال، عملاً منجر شده است که تعداد بسیار بیشتری از کشورها به داشتن سلاح هسته‌ای فکر کنند.»
تمایلی جهانی فراتر از ایران
آنچه که مدودف درباره تقویت تمایلات هسته‌ای کشورها بعد از حمله به ایران مطرح کرده، چیزی است که گزارش‌های مربوط به اشاعه هسته‌ای در جهان نیز آن را تأیید می‌کند. جورج پرکویچ از کارشناسان شناخته‌شده حوزه منع اشاعه در آوریل ۲۰۲۶ در بولتن دانشمندان اتمی نوشته که جنگ ایران اعتبار رژیم عدم اشاعه را زیر سؤال برده است. استدلال او بسیار نزدیک به حرف مدودف است: «اگر کشوری به این نتیجه برسد که نداشتن سلاح هسته‌ای باعث آسیب‌پذیری در برابر حمله امریکا یا اسرائیل می‌شود، اما داشتن آن می‌تواند بازدارندگی ایجاد کند، انگیزه برای هسته‌ای‌شدن افزایش می‌یابد.» اندیشکده Korea Economic Institute of America نیز ۱۳ مارس نوشت جنگ ایران پیامد‌های مهمی برای محاسبات هسته‌ای کره‌جنوبی و ژاپن دارد. تحلیل این اندیشکده می‌گوید شکست راهبرد «آستانه هسته‌ای» ایران می‌تواند این سؤال را برای سئول و توکیو ایجاد کند که آیا داشتن ظرفیت نزدیک به سلاح هسته‌ای، بدون ساخت خود سلاح، واقعاً بازدارندگی کافی ایجاد می‌کند یا خیر. همان ماه، چتم هاوس در تحلیلی جداگانه هشدار داده که افکار عمومی در چند کشور غیرهسته‌ای، از جمله ترکیه، لهستان و کره‌جنوبی، به سمت حمایت بیشتر از ایجاد قابلیت هسته‌ای داخلی حرکت کرده است. این مؤسسه می‌گوید جنگ ایران می‌تواند این روند را تشدید کند، چون ممکن است کشور‌های دیگر به این نتیجه برسند که سلاح هسته‌ای می‌تواند مانع حمله نظامی شود. مؤسسه خاورمیانه در تحلیلی که به‌تازگی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، به شکلی ویژه انگشت روی افزایش تمایلات هسته‌ای در ترکیه گذاشته و نوشته که جنگ ایران و اسرائیل، در محاسبات امنیتی آنکارا اثر گذاشته و در ترکیه نگرانی درباره عدم توازن هسته‌ای منطقه و این تصور که برخی کشورها ممکن است برای ایجاد بازدارندگی خود به سمت گزینه هسته‌ای بروند، افزایش یافته است.
تمرکز ما بر هرمز است
سخنگوی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از کنفرانس مطبوعاتی روز یک‌شنبه به پیشنهاد اخیر امریکا اشاره کرد و گفت که پیشنهادات امریکا کم‌وبیش در راستای مواضع قبلی‌شان درباره مباحث هسته‌ای است و صراحتاً اعلام کردیم تمرکز ما در این مرحله بر موضوع تنگه هرمز است.
بقایی می‌گوید که مواضع ما در همان توقف کوتاه در دوحه در مسیر برگشت به طرف میانجی منعکس شد. پیشنهاداتی که امریکایی‌ها داشتند کم‌وبیش در راستای مواضع قبلی‌شان است و مشخصاً راجع به مباحث هسته‌ای است. وی گفت: بار‌ها هم در مورد آن صحبت شده، از جمله توقف اخلال در دریانوردی تجاری ایران، توقف تحریم‌ها و سایر اقدامات مداخله‌جویانه. همه آن چیز‌هایی که خیلی صریح قبلاً در چارچوب تفاهم ۲۸ خرداد درج شده بود، به اضافه مواردی که قاعدتاً در این چند ماه اخیر اضافه شده است. سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه برخی منابع مدعی شدند که ایران در پیشنهاد خودش که به‌واسطه قطر به امریکا منتقل شده، موضوع بازرسی بازرسان آژانس را در ازای کاهش تحریم‌های اقتصادی مطرح کرده است، اظهار داشت: خیر، اصلاً چنین بحثی مطرح نشده است. در رابطه با نکته‌ای که اشاره کردید، ما به‌ازای بحث تحریم و بحث هسته‌ای، اساساً ما به موضوع هسته‌ای ورود نکردیم. وظیفه ما این بود که شروط خود را ابلاغ کنیم. این شروط را در قالب یک طرحی که موسوم شد به «طرح هفت‌روزه» به میانجی‌ها منعکس کردیم و آنها هم قاعدتاً کارشان را در انتقال آن به طرف امریکایی انجام دادند. خبرنگاری با اشاره به مخالفت مکرر ایران با انتقال اورانیوم ۶۰ درصد و تکرار این موضوع از سوی روسیه از بقایی پرسید نمی‌توانید به روس‌ها عنوان کنید که این موضوع را بار‌ها مطرح نکنند؟ که وی گفت: نمی‌توانید کشورها را مجبور کنید موضعی را بگیرند یا نگیرند.
وی افزود: روسیه به عنوان کشوری که با ما ارتباط خوبی دارد و سعی کرده در مسیر دیپلماسی تلاش کند در این مسیر عمل کرده و ما در ارتباط منظم با روسیه هستیم و پیشنهادات را می‌شنویم، ولی در نهایت باید براساس ملاحظات و منافع خود در خصوص این پیشنهادات تصمیم‌گیری کنیم.
