جوان آنلاین: سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان تازه آغاز شده و در روز‌های ابتدایی برگزاری خود، یکی از مهم‌ترین رویداد‌های سینمایی مرتبط با مخاطب کودک و نوجوان در ایران به شمار می‌رود؛ رویدادی که علاوه بر نمایش آثار داستانی، امسال نیز میزبان فیلم‌های مستند است تا مخاطب کودک و نوجوان را با گونه‌های متنوع‌تری از سینما مواجه کند. حضور مستند‌های کوتاه در جشنواره از این منظر اهمیت دارد که سینمای مستند، برخلاف تصور رایج، صرفاً به ثبت واقعیت‌های اجتماعی محدود نمی‌شود و می‌تواند تجربه‌های انسانی و ذهنی کودکان را نیز به تصویر بکشد.
«مشق جنگ» به کارگردانی امیررضا دهقانی یکی از آثار مستندی است که در این دوره از جشنواره حضور دارد. این فیلم تلاش می‌کند بحران جنگ و پیامد‌های آن را از دریچه ذهن و روان کودکان بررسی کند. دهقانی در این اثر با الهام آگاهانه از «مشق شب» عباس کیارستمی و با استفاده از ارجاعات مختلف به سینمای ایران، از جمله «باشو غریبه کوچک»، «بمب؛ یک عاشقانه» و «نفس»، تصویری انسانی از مواجهه کودکان با مفهوم جنگ ارائه کرده است.
دهقانی در گفت‌و‌گو با «جوان» درباره ایده شکل‌گیری «مشق جنگ»، نگاه خود به مخاطب کودک و نوجوان، تأثیرپذیری از سینمای کیارستمی و اهمیت تداوم بخش مستند در جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان سخن گفته است.
ایده ساخت «مشق جنگ» از کجا شکل گرفت و چه شد که تصمیم گرفتید جنگ را از منظر کودکان روایت کنید؟
در این فیلم قصد داشتم به شرایطی که در جریان جنگ ۱۲ روزه به وجود آمد، واکنش نشان دهم و این موضوع را بررسی کنم که وقتی جنگ اتفاق می‌افتد، چه تأثیری بر کودکان می‌گذارد. در واقع، ایده اصلی فیلم این بود که جنگ را از منظر بچه‌ها ببینم و اینکه کودکان چه نگاهی به جنگ و اتفاقات پیرامون آن دارند. در این فیلم هم در خصوص جنگ با کودکان به صحبت نشستیم.
معمولاً در مستند‌هایی که در واکنش به یک اتفاق ساخته می‌شوند، فیلمساز سراغ کار میدانی می‌رود یا روی آسیب‌دیدگان جسمی و پیامد‌های مستقیم حادثه تمرکز می‌کند. من دوست داشتم مسیر متفاوتی را تجربه کنم و فکر کردم که جنگ، فارغ از آسیب‌های مستقیم و قابل مشاهده، چه تأثیری بر ذهن و روان کودکان می‌گذارد و نگاه آنها نسبت به چنین اتفاقی چگونه شکل می‌گیرد.
نام «مشق جنگ» نیز کاملاً تحت تأثیر فیلم «مشق شب» ساخته عباس کیارستمی انتخاب شده است. این تأثیر را هم به‌صورت آگاهانه پذیرفته‌ام و دوست داشتم صراحتاً بگویم که این فیلم از «مشق شب» به صورت اقتباس آزاد تأثیر پذیرفته است.
فکر می‌کنید مخاطب کودک و نوجوان تا چه اندازه با این فیلم ارتباط برقرار کند؟
فکر می‌کنم کودکان و نوجوانان بتوانند با فیلم ارتباط برقرار کنند، چون آنچه در فیلم می‌بینند، به نوعی انعکاس طبیعی خودشان است. آدم‌ها وقتی فیلمی را می‌بینند، معمولاً به دنبال تصویری از خود در آن می‌گردند و با شخصیت‌ها و موقعیت‌های فیلم همذات‌پنداری می‌کنند. به همین دلیل فکر می‌کنم مخاطب کودک و نوجوان نیز بتواند با «مشق جنگ» ارتباط برقرار کند. البته زمانی که فیلم را می‌ساختم و تنها به مخاطب کودک و نوجوان فکر نمی‌کردم. دوست داشتم فیلمی انسانی بسازم که صرفاً یک مستند میدانی و ثبت و ضبط یک اتفاق نباشد. برای من مهم بود که فیلم وجه حسی داشته باشد و بتوانم موضوع را از دریچه روان آدم‌ها بررسی کنم. برای ساخت فیلم، به پلان‌های مربوط به کودکان و نوجوانان در آثار مختلف تاریخ سینمای ایران توجه کردم. برای مثال از فیلم‌هایی مثل «باشو غریبه کوچک»، «بمب؛ یک عاشقانه» و «نفس» پلان‌هایی را در نظر گرفتم و در فیلم از این ارجاعات استفاده کردم. تلاش کردم مجموعه این عناصر در خدمت همان نگاه اصلی فیلم قرار بگیرد؛ یعنی بررسی جنگ و تأثیری که بر دنیای کودکان می‌گذارد.
حضور «مشق جنگ» در سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان چه اهمیتی برای شما دارد؟
اینکه فیلم در جشنواره کودکان و نوجوانان پذیرفته شده و بچه‌ها قرار است آن را همراه خانواده‌هایشان ببینند، برای من اتفاق مهمی است. برای من جالب است که ببینم این گروه سنی چه برداشتی از «مشق جنگ» خواهد داشت.
به نظر شما اضافه شدن و حضور پررنگ‌تر بخش مستند در جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان چه اهمیتی دارد؟
وجود آثار مستند در جشنواره اهمیت زیادی دارد و امیدوارم این موضوع حتماً تداوم داشته باشد. این اتفاق می‌تواند از همان سال‌های کودکی، نگاه مخاطب را نسبت به سینمای مستند جلب کند.
اگر بچه‌ها از همان سنین پایین با مستند مواجه شوند، ممکن است یک جرقه یا خاطره در ذهنشان باقی بماند که بعد‌ها روی مسیر زندگی و علاقه‌مندی‌های آنها تأثیر بگذارد. حتی اگر در آینده مستندساز نشوند، همین مواجهه می‌تواند نگاه آنها را نسبت به سینمای مستند تغییر دهد. وقتی یک کودک یا نوجوان از همان ابتدا با سینمای مستند آشنا شود، این مواجهه می‌تواند شناخت او را از این گونه سینمایی تغییر دهد.
جایزه گرفتن از داوران نوجوان جشنواره برای شما چه اهمیتی دارد؟
به نظرم دریافت جایزه از داوران نوجوان بسیار جذاب است. خارج از همه قواعد و ساختار‌هایی که در داوری حرفه‌ای وجود دارد، بچه‌ها می‌توانند واکنشی خالص و مستقیم به یک فیلم نشان دهند. وقتی نوجوانان خودشان فیلم‌ها را می‌بینند و درباره آنها تصمیم می‌گیرند، واکنش آنها می‌تواند برای فیلمساز بسیار ارزشمند باشد. برای من هم اگر «مشق جنگ» بتواند نظر داوران نوجوان را جلب کند و از آنها جایزه بگیرد، اتفاق بسیار خوشحال‌کننده و ارزشمندی خواهد بود.
