جوان آنلاین: شاید دشمن امریکایی صهیونیستی فکرش را هم نمی‌کرد به فاصله چند ماه پس از حملات چندباره به پژوهشگاه فضایی ایران و تخریب بخشی از زیرساخت‌های آن، این مجموعه با اتکا به نیروی انسانی متخصص و مغز‌های متفکر ایرانی نه‌فقط ققنوس‌وار از ویرانه‌های خود برخیزد، بلکه پروژه‌های متعددی در حوزه هوا و فضا را کلید بزند که یکی از مهم‌ترین آنها «سامانه ایران‌زمین» است که به عنوان نسخه وطنی «گوگل ارت» طراحی شده و با هدف رفع خلأ دسترسی داخلی به خدمات و داده‌های رصد زمین، دسترسی بومی به اطلاعات ماهواره‌ای را تسهیل می‌کند.
پژوهشگاه‌های حوزه هوا و فضا و هوش مصنوعی در جنگ رمضان یکی از اصلی‌ترین اهداف دشمن امریکایی صهیونیستی بود و پژوهشگاه فضایی کشورمان هم در اسفندماه ۱۴۰۴ و هم در فروردین‌ماه امسال مورد تهاجم قرار گرفت، به‌گونه‌ای که بخشی از ساختمان و زیرساخت‌های این پژوهشگاه به شکل جدی آسیب دید و تخریب شد. اما خرابی فیزیکی ساختمان این پژوهشگاه نه‌فقط موجب تعطیلی پروژه‌های آن نشد، بلکه انگیزه‌ای شد تا نخبگان شاغل در پژوهشگاه فضایی کشور به شکلی جدی‌تر کار پژوهش و انجام پروژه‌های هوا و فضا را جلو ببرند.
انقلاب ماهواره‌برها
نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، در نشستی با خبرنگاران با اشاره به آغاز هفته جهانی فضا و شعار امسال این هفته با عنوان «انقلاب ماهواره‌برها»، گفت: این شعار بیش از آنکه صرفاً یک شعار فناورانه باشد، با هدف دسترسی آسان، ارزان و اقتصادی به فضا و ایجاد منظومه‌های ماهواره‌ای برای ارائه و دسترسی بهتر به خدمات فضاپایه انتخاب شده است تا بتوان این خدمات را به‌صورت مستمر و دقیق برای صنایع مختلف ارائه کرد. به گفته وی، زمانی که فناوری‌های فضایی در دنیا رصد می‌شود، می‌بینیم نسل جدید پرتابگر‌ها از سوخت‌های ارزان‌تر و مأموریت‌های تکرارپذیر استفاده می‌کنند و توسعه فناوری بر مبنای اقتصاد و ارائه خدمات به صنایع مختلف پیش می‌رود. مکاری با بیان اینکه شعار «انقلاب ماهواره‌برها» صرفاً به پرتابگر‌ها محدود نمی‌شود، افزود: «بلوک‌های انتقال مداری نیز در این حوزه قرار می‌گیرند؛ چراکه برای انتقال ماهواره‌ها از مدار‌های پایین به مدار‌های بالاتر، به بلوک‌های انتقال مداری نیاز داریم.» بنا به تأکید وی، امروزه توسعه فناوری در جهان بر مبنای اقتصاد دنبال می‌شود و اقتصاد فضا به بخش مهمی از اقتصاد دیجیتال و اقتصاد کشور‌ها تبدیل شده است.
ادامه پروژه‌های «سری سامان» با رویکرد جدید
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به اقدامات این پژوهشگاه در راستای شعار هفته جهانی فضا، گفت: «در پژوهشگاه فضایی ایران چند پروژه مهم در این زمینه در حال اجراست که از جمله آنها می‌توان به پروژه «سری سامان» اشاره کرد که از گذشته در پژوهشگاه آغاز شده و امسال با رویکردی جدید ادامه پیدا می‌کند. علاوه بر سوخت جامد، در پروژه‌های ماهواره‌های سامان، فعالیت روی سوخت مایع نیز آغاز شده است.»
بازتعریف پروژه‌های فضایی متناسب با نیاز‌های کشور
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌ها بر اولویت‌های پژوهشگاه و اقدامات انجام‌شده برای افزایش تاب‌آوری هم این‌گونه توضیح داد: «اگرچه ساختمان‌ها تخریب و بخشی از تجهیزات از بین رفت، اما سرمایه ارزشمند ما نیروی انسانی و متخصصان پژوهشگاه هستند. بلافاصله فعالیت‌ها را از سر گرفتیم و پروژه‌ها را مجدداً آغاز کردیم و امروز شاهد شکل‌گیری چند پلتفرم کلیدی هستیم که جای آنها در کشور خالی بود.» مکاری ادامه داد: «پروژه‌هایی که از قبل در پژوهشگاه داشتیم نیز متناسب با نیاز کشور دستخوش تغییر شدند و بازتعریف‌هایی در آنها صورت گرفت. به عنوان نمونه، در پروژه‌های سری «سامان» توسعه فناوری سوخت مایع را نیز آغاز کردیم و در پروژه‌های سری «ناهید» نیز به سمت فناوری‌های منظومه‌ساز حرکت کردیم. متناسب با نیاز کشور، تغییراتی در پروژه‌ها ایجاد و برخی از آنها بازتعریف شده‌اند.»
توسعه «ایران‌زمین» به عنوان گوگل‌ارت ایرانی
قطع یا محدودیت گوگل ارت در دوران جنگ تحمیلی سوم یکی از چالش‌هایی بود که ضرورت بومی‌سازی این فناوری را گوشزد می‌کرد. حالا به گفته سرپرست پژوهشگاه فضایی کشور، به همت متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران، سامانه «ایران‌زمین» نیز توسعه و طراحی شده است؛ سامانه‌ای که می‌توان آن را «گوگل‌ارت ایرانی» دانست و جای آن در کشور خالی بود. وی تأکید کرد: «در بسیاری از مواقع دسترسی به گوگل‌ارت با محدودیت مواجه می‌شد و توسعه یک سامانه بومی در این حوزه از جمله تغییرات مهمی است که در پژوهشگاه فضایی ایران شکل گرفته است.» مکاری همچنین از آغاز یک پروژه جدید در حوزه اقتصاد فضا خبر داد و گفت: «پروژه دیگری را با عنوان «سکوی هوشمند اقتصاد فضا» آغاز کرده‌ایم که قرار است تحلیل‌های اقتصادی برای صنعت فضایی در این پلتفرم انجام شود.»
توسعه ماهواره‌های بومی
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به پروژه‌های ماهواره‌ای در دستور کار این پژوهشگاه افزود: «پروژه‌های راهبردی همچون ماهواره «پارس ۳» در حوزه ماهواره‌های سنجش از دور، ماهواره «ناهید ۳» در حوزه ماهواره‌های مخابراتی، «سامان» و بلوک انتقال مداری و همچنین فناوری‌های منظومه‌ساز که مورد نیاز کشور است، همانند گذشته و با قدرت بیشتری به همت متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران در حال توسعه هستند.»
همزمان، مشارکت گسترده‌ای با بخش‌های اجرایی و دستگاه‌های مختلف که می‌توانند از خدمات فضایی استفاده کنند یا ارائه‌دهنده این خدمات باشند، در حال انجام است.
تغییر ساختار پژوهشگاه فضایی ایران
مکاری از تغییر ساختار پژوهشگاه فضایی ایران خبر داد و افزود: «ایجاد پژوهشکده کاربرد‌ها را با هدف حرکت از یک مأموریت پروژه‌محور به سمت مأموریت مسئله‌محور در دستور کار قرار داده‌ایم و فرآیند تشکیل این پژوهشکده نیز آغاز شده است.» سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در پاسخ به پرسشی درباره برنامه این پژوهشگاه برای طراحی و ساخت منظومه ماهواره‌ای ناوبری بومی گفت: «در اوایل امسال سند راهبردی ناوبری را تدوین کردیم و در این سند گزینه‌های مختلف ناوبری را مورد بررسی قرار دادیم. یکی از راهبرد‌های کلیدی ما این است که بتوانیم یک منظومه بومی ناوبری داشته باشیم و در کنار آن از روش‌های جدید ناوبری از جمله روش‌هایی که «آگمنتیشن» نام دارند، استفاده کنیم.» مکاری ادامه داد: «استفاده از روش‌های فرصت‌طلبانه ناوبری نیز در دستور کار قرار دارد و جزو راهبرد‌های اصلی ماست و پژوهشگران پژوهشگاه فضایی ایران در حال طراحی و توسعه این موضوع هستند. برنامه‌ریزی ما این است که در سال آینده بتوانیم بخشی از این سند راهبردی را عملیاتی کنیم.»
استفاده دستگاه‌های اجرایی از تصاویر ماهواره «خیام»
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران همچنین درباره میزان استفاده دستگاه‌های اجرایی از داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای برای پیش‌بینی مخاطرات طبیعی و سایر کاربرد‌ها گفت: «از سال گذشته ارائه تصاویر ماهواره «خیام» به دستگاه‌های مختلف را آغاز کردیم و در این زمینه جلسات متعددی با دستگاه‌های اجرایی برگزار شده‌است.»
به گفته وی، خوشبختانه شهرداری‌ها توانسته‌اند از تصاویر «خیام» برای توسعه شهری و بررسی ساخت‌وساز‌ها استفاده کنند. شرکت گاز و صنایع نیز با اقداماتی که در پژوهشگاه فضایی ایران آغاز شده، در حال استفاده از این تصاویر هستند و این روند به صورت جدی در حال گسترش است.
