جوان آنلاین: سریال «آسباد» به کارگردانی محمدرضا معینی و نویسندگی فرهاد نقدعلی، روایتی اجتماعی و رازآلود است که داستان آن در یکی از روستاهای سیستان و بلوچستان و در میان بخشی از فرهنگ، زندگی و میراث تاریخی این منطقه روایت میشود. قصه با مرگ شیردلخان، یکی از بزرگان و چهرههای محبوب روستا، در یک آسباد قدیمی آغاز میشود و در ادامه، رازهایی درباره گذشته، میراث تاریخی منطقه و روابط میان اهالی آشکار میشود. شخصیت بهروز با بازی مجید پتکی، یکی از شخصیتهای مهم قصه است که همراه با امید با نقشهای قدیمی متعلق به دوره اشکانیان وارد روستای ملکآباد میشود و در جستوجوی میراثی پنهان، مسیر اتفاقات داستان را تحت تأثیر قرار میدهد. پتکی که پیش از این نیز در دو اثر با محمدرضا معینی همکاری داشته است، درباره ویژگیهای این نقش، تجربه حضور در اقلیم سیستان و بلوچستان، استفاده از بازیگران بومی و پیامهای سریال با ما به گفتوگو نشست.
درباره نقش خود در سریال «آسباد» بگویید. بهروز چه شخصیتی است و چه نقشی در داستان دارد؟
کاراکتری که من بازی میکنم نامش بهروز است. او به همراه همکارش با یک نقشه قدیمی که متعلق به دوره اشکانیان است، به یکی از روستاهای منطقه سیستان و بلوچستان به نام ملکآباد میآید تا به زیرزمین یک آسیاب قدیمی برود. در زبان محلی مردم این منطقه به آسیاب، آسباد میگویند و نام سریال نیز از همین موضوع گرفته شده است.
پیش از این سابقه همکاری با آقای محمدرضا معینی را در دو کار داشتم. سریال یا فیلم «آواز چیکا» و تلهفیلم «ریشهها» را با ایشان کار کرده بودم. از طرفی آقای معینی در این اقلیم کار کرده و مستندهایی را نیز تولید کرده بودند و شناخت خوبی از منطقه داشتند. وقتی فیلمنامه «آسباد» به دست ایشان رسید، من را برای ایفای نقش بهروز انتخاب کردند.
فیلمنامه را «فرهاد نقدعلی» نوشته و متن بسیار خوبی بود. زمانی که ۲۲ قسمت ابتدایی فیلمنامه را خواندم، به این نتیجه رسیدم که این نقش و این قصه جای کار زیادی دارد. از سوی دیگر، چون با مدل کارگردانی آقای معینی آشنایی داشتم، با اعتماد کامل هم نقش را پذیرفتم و هم همکاری مجدد با ایشان را.
شما در سالهای اخیر نقشهای منفی و خاکستری مختلفی را بازی کردهاید. چه نگاهی به این جنس شخصیتها دارید؟
در سالهایی که گذشت، پیشنهادهای زیادی برای بازی در نقشهای منفی داشتم، اما امروز که پا به سن گذاشتهام، به دلیل چهره و موهای جوگندمی، عمدتاً نقشهای خاکستری به من پیشنهاد میشود. البته همیشه تلاش کردهام منفی بودن یک کاراکتر را در ابعاد شخصیتی و در بازی نشان دهم و صرفاً به این موضوع توجه نکنم که شخصیت از نظر ظاهری، صدا یا چهره چگونه برجسته شود.
به هر حال آدمهای منفی هم در کنار ما زندگی میکنند و آنها نیز عواطف و احساسات دارند. من در پرداخت شخصیتهایی که بازی میکنم، به این ویژگیهای انسانی توجه دارم و تلاش میکنم مخاطب با یک شخصیت تکبعدی مواجه نشود. به نظرم حتی اگر شخصیتی مرتکب کار نادرستی میشود، باید انگیزهها، ویژگیهای انسانی و ابعاد مختلف او نیز در بازی دیده شود.
ویژگیهای شخصیتی بهروز بیشتر توضیح دهید. چه چیزی او را از یک شخصیت منفی معمولی جدا میکند؟
بهروز آدمی حرفهای است. گرچه قاچاقچی عتیقه است، اما ارزش اشیایی را که جابهجا میکند میداند. اینطور نیست که صرفاً به دنبال انتقال عتیقهها باشد بلکه به قیمت، ارزش و جایگاه جنسی که منتقل میکند واقف است و میداند چه سرمایهای را از منطقه خارج میکند. بهروز در واقع یک دزد حرفهای است و همین موضوع باعث میشود شخصیت او ابعاد متفاوتی داشته باشد.
بهروز از پایتخت میآید و همکارش امید که وحید رحیمیان نقش او را بازی میکند نیز متعلق به سیستان و بلوچستان نیست. به همین دلیل ما چالش خاصی در زمینه لهجه نداشتیم، چون قرار نبود با زبان و لهجه بومی منطقه صحبت کنیم.
البته در هر اقلیمی که قرار میگیرید، به دلیل مراوده با مردم و گفتوگو با آنها، تا حدی با گویش و شیوه بیان مردم آن منطقه آشنا میشوید. در «آسباد» بخشی از بازیگران از همان منطقه هستند. ضمن اینکه برای سریال مشاور لهجه داشتیم که به دوستان در ادای کلمات و نحوه بیان کمک میکرد و خودش نیز در این سریال ایفای نقش دارد. این موضوع به نظرم در ایجاد فضای باورپذیر برای قصهای که در چنین جغرافیایی روایت میشود، اهمیت زیادی داشت.
سریال تا چه اندازه توانسته جغرافیا و اقلیم سیستان و بلوچستان را به تصویر بکشد؟
این سریال در راستای نشان دادن اقلیم سیستان و بلوچستان موفق بوده است. یکی از دغدغههای آقای معینی، که اصالتاً قزوینی و بزرگشده رشت هستند، نمایش درست اقلیم، فرهنگ و جایگاه این منطقه بود و نسبت به این موضوع عِرق و حساسیت داشتند. بر همین اساس، در انتخاب لوکیشنها تلاش کردند بسیاری از آثاری را به تصویر بکشند که شاید برای مردم کمتر شناخته شده باشد.
خود من پیش از این شناخت چندانی از سیستان و بلوچستان نداشتم و به این اقلیم سفر نکرده بودم. صرفاً نام زاهدان را شنیده بودم و نمیدانستم در این استان، بخش سیستاننشین وجود دارد، بلوچها در چه مناطقی زندگی میکنند و چه طوایف، اقوام، فرهنگ و خلقوخویی در این منطقه وجود دارد.
در نتیجه، مخاطب در «آسباد» با بخشهایی از سیستان و بلوچستان آشنا میشود که حتی برای گردشگر ایرانی نیز میتواند جذاب باشد و او را برای سفر به این مناطق ترغیب کند. به نظرم یکی از ویژگیهای مهم سریال این است که جغرافیا صرفاً یک پسزمینه برای داستان نیست، بلکه بخشی از هویت اثر را شکل میدهد.
همکاری در سریال «آسباد» تجربه بسیار خوبی بود. قرار بود حدود پنج ماه کار کنیم، اما در نهایت نزدیک به ۹ ماه درگیر تولید بودیم. بخش عمده کار در سیستان و بلوچستان، زاهدان و زابل گذشت و در اواخر کار نیز در گناباد خراسان رضوی حضور داشتیم.
وقتی یک پروژه بخش عمده تصویربرداری خود را خارج از تهران انجام میدهد، طبیعتاً شرایط تولید متفاوت میشود، اما همین موضوع باعث شد گروه مدت زیادی در کنار مردم منطقه حضور داشته باشند و با فضای واقعی زندگی آنها آشنا شوند. این حضور طولانیمدت به نظرم در شکلگیری فضای سریال نیز تأثیر خودش را گذاشت.
به نظر میرسد «آسباد» فقط به معرفی جاذبههای منطقه اکتفا نمیکند و به موضوع میراث تاریخی و آگاهی مردم محلی نیز توجه دارد. آیا این برداشت درست است؟
بله، این قصه در کنار معرفی جغرافیا و ظرفیتهای منطقه، تلاش دارد آگاهی ایجاد کند و درک مردم بومی را نسبت به داشتههای خودشان افزایش دهد. یکی از این موضوعات، افزایش همکاری مردم با شوراهای روستایی است و موضوع دیگر، آگاهی مردم نسبت به ورود افراد غریبه به روستا و احتمال اینکه برخی از آنها به دنبال خارج کردن میراث تاریخی منطقه باشند.
البته این موضوع به معنای آن نیست که مردم نباید مهماننواز باشند یا در کار گردشگران سرک بکشند. بحث، آگاهیبخشی نسبت به ذخایر و میراثی است که مردم در اختیار دارند. اگر مردم یک منطقه بدانند چه میراث ارزشمندی در اطرافشان وجود دارد، طبیعتاً بهتر میتوانند از آن محافظت کنند.
یکی از ویژگیهای «آسباد» حضور بازیگران بومی و شهرستانی است. این اتفاق را چطور ارزیابی میکنید؟
توصیه میکنم مردم حتماً «آسباد» را ببینند، چون جایجای این سریال زیباییهای اقلیم سیستان و بلوچستان، لباسهای زیبا و فرهنگ مردم این منطقه را در خود جای داده است. از سوی دیگر، بازیگران بسیار خوبی از استانها و شهرستانهای مختلف در این قصه حضور دارند. اینکه یک کارگردان آگاهانه به سمت استفاده از بازیگران بومی و شهرستانی میرود، قابل تقدیر است، چون این افراد بازیگران کاربلد و بیادعایی هستند و مخاطب میتواند از مدل بازی آنها لذت ببرد.
پیشنهاد من این است که تهیهکنندگان و کارگردانان دیگر نیز این سریال و بازیگران آن را ببینند. در «آسباد» یک تیم ملی هنری از اقصی نقاط ایران در کنار یکدیگر قرار گرفتند تا این اثر خلق شود. از گیلان، سیستان و بلوچستان، کرمان، یزد و خراسان بازیگرانی در این داستان حضور دارند و این تنوع جغرافیایی اتفاق ارزشمندی است.
اگر تماشاگران از دیدن چهرههای تکراری در آثار نمایشی تلویزیون و پلتفرمها خسته شدهاند، پیشنهاد میکنم «آسباد» را ببینند و از حضور و هنرمندی بازیگران این اثر لذت ببرند. اگر تبعیض وجود نداشته باشد، حق این هنرمندان است که در کارهای ملی تلویزیون حضور داشته باشند و هنرنمایی کنند. بسیاری از این بازیگران تکنیکی، کاربلد و توانمند هستند و باید به بازیگران شهرستانی اعتماد بیشتری شود.
