جوان آنلاین: گازهای همراه نفــت در بسیاری از کشورهای تولیدکننده به خوراک صنایع، سوخت نیروگاهها یا منبع درآمد تبدیل میشوند، اما تازهترین گزارش بانک جهانی از تداوم هدررفت این سرمایه در ایران حکایت دارد. بر اساس این گزارش، حدود ۳۰ میلیارد مترمکعب گاز به ارزش ۱۰ میلیارد دلار در میادین نفتی کشور طی سال ۲۰۲۵ در مشعلها سوخته است که ایران را پس از روسیه در جایگاه دوم جهان از نظر سوزاندن گاز فلر قرار داد و بار دیگر ضرورت تسریع در اجرای طرحهای جمعآوری گازهای همراه نفت را یادآوری میکند.
گازهای همراه نفت، بخشی از فرآیند طبیعی استخراج نفت خام هستند و هنگام تولید نفت، مقدار قابل توجهی گاز نیز از مخزن خارج میشود. اگر زیرساخت لازم برای جمعآوری، انتقال و فرآورش این گاز وجود نداشته باشد، برای حفظ ایمنی عملیات و جلوگیری از افزایش فشار، در مشعلهای بزرگ نفتی سوزانده میشود که در صنعت نفت با عنوان «فلرینگ» شناخته میشود. برآوردهای بانک جهانی، طبق آنچه تسنیم نقل کرده است، نشان میدهد حجم گاز فلر شده در جهان طی سال ۲۰۲۵ به ۱۶۷ میلیارد مترمکعب رسیده است که نسبت به سال قبل ۶ درصد افزایش داشته و بالاترین سطح از سال ۲۰۱۹ محسوب میشود. ارزش اقتصادی گاز هدررفته در جهان حدود ۵۴ میلیارد دلار برآورد شده و سوزاندن آن، انتشار ۴۲۹ میلیون تن دیاکسیدکربن را در پی داشته است.
ایران در رتبه دوم جهان
در این رتبهبندی، روسیه با ۳۰.۱ میلیارد مترمکعب گاز فلر شده در جایگاه نخست قرار دارد و ایران با ۲۹.۹ میلیارد مترمکعب در رتبه دوم ایستاده است. عراق، ونزوئلا، مکزیک، لیبی، الجزایر، نیجریه، آمریکا و عربستان نیز در ردههای بعدی قرار گرفتهاند. همچنین، میزان هدررفت گاز در میادین نفتی ایران نسبت به سال قبل ۵ درصد افزایش یافته، در حالی که تولید نفت کشور در همین بازه تنها ۲ درصد رشد کرده است. این اختلاف نشان میدهد توسعه زیرساختهای جمعآوری گازهای همراه با رشد تولید نفت همگام نبوده و بخشی از گاز تولیدی همچنان در مشعلها میسوزد. رقم ۱۰ میلیارد دلار، برآورد ارزش اقتصادی گاز فلر شده در ایران است که این مقدار گاز در صورت جمعآوری و استفاده، میتوانست در نیروگاهها، صنایع بزرگ، واحدهای پتروشیمی یا شبکه گاز کشور مصرف شود و ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند.
هزینهای فراتر از آلودگی هوا
فلرینگ از طرفی فقط یک مسئله زیستمحیطی نیست و هر مترمکعب گازی که در مشعلها میسوزد، بخشی از منابع انرژی کشور را از چرخه تولید خارج میکند. وقتی اقتصاد کشور در فصلهای سرد با ناترازی گاز روبهرو میشود و یا برخی صنایع یا نیروگاهها با محدودیت تأمین سوخت مواجه میشوند، جایگاه این گازهایی که به راحتی سوزانده میشوند، به چشم میآید. گازهای همراه نفت همچنین خوراک ارزشمندی برای صنایع پتروشیمی به شمار میروند و تبدیل این گازها به محصولات پتروشیمی، ارزآوری و اشتغال بیشتری نسبت به سوزاندن آنها ایجاد میکند. به همین دلیل بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت سرمایهگذاری گستردهای برای کاهش فلرینگ انجام دادهاند. در ایران خودمان نیز طرحهای متعددی برای جمعآوری گازهای همراه نفت تعریف شده و بخشی از آنها به بهرهبرداری رسیده است، اما آمارهای جدید نشان میدهد فاصله میان حجم گاز تولیدی و ظرفیت جمعآوری همچنان قابل توجه است.
کارشناسان صنعت انرژی معتقدند کاهش فلرینگ به توسعه تأسیسات فرآورش گاز، خطوط انتقال، واحدهای بازیافت و سرمایهگذاری مستمر نیاز دارد. هرچه این زیرساختها تکمیل شود، سهم بیشتری از گاز تولیدی وارد شبکه مصرف یا صنایع خواهد شد و میزان اتلاف کاهش مییابد. به هر روی، اقتصاد انرژی کشور در شرایطی قرار دارد که گاز برای صنعت، نیروگاه، پتروشیمی و صادرات ارزش مستقیم دارد و قاعدتاً استمرار هدررفت نزدیک به ۳۰ میلیارد مترمکعب گاز، علاوه بر آثار زیستمحیطی، هزینه فرصت سنگینی را نیز بر اقتصاد تحمیل میکند. به همین دلیل، کاهش فلرینگ به بخشی از سیاست مدیریت منابع انرژی و افزایش بهرهوری در صنعت نفت تبدیل شده است و باید هر چه سریعتر حل شود.
