جوان آنلاین: خراسان جنوبی سالها با واژهای آشنا، اما مشکلساز، یعنی «ناترازی انرژی»، دست و پنجه نرم میکرد. استانی با اقلیم گرم و خشک که هر تابستان، همزمان با اوجگیری دما و افزایش مصرف، زیر فشار مضاعف شبکه برق قرار میگرفت. رشد بار مصرف در بخش خانگی، نیاز پایدار برق برای چاههای کشاورزی و فعالیت صنایع نوپا سبب میشد در مقاطعی محدودیتهایی اعمال و حتی برخی واحدهای صنعتی ناچار به کاهش یا توقف فعالیت شوند. این وضعیت در شرایطی رقم میخورد که کشور نیز طی یکسال گذشته درگیر تنشها و جنگهای منطقهای از جمله جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان بوده و برخی زیرساختها هدف حمله قرار گرفتهاند، با این حال، برنامهریزی برای عبور از ناترازی انرژی متوقف نشد. اکنون، اما اتفاق دیگری در حال شکلگیری است. مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق خراسان جنوبی اعلام کرده با وجود افزایش محسوس دمای هوا و رشد مصرف برق در استان، پایداری شبکه برق با کمک ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر حفظ شده است. جملهای که نشان میدهد استانی که سالها در مرز ناترازی حرکت میکرد، امروز با تکیه بر خورشید به ثبات رسیده است.
خراسان جنوبی با بیش از ۳۰۰ روز تابش آفتاب و میانگین ۳ هزار و ۲۱۰ ساعت آفتابی در سال، ظرفیتی کمنظیر برای تولید انرژی خورشیدی دارد که سالها مغفول مانده بود و حالا به محور برنامهریزی توسعهای استان تبدیل شده است. نیاز پایدار به برق برای ۷۵ هزار بهرهبردار کشاورزی، فعالیت شهرکهای صنعتی و تأمین برق مشترکان شهری، مدیران استان را به سمت راهبرد «تولید در توزیع» و گسترش نیروگاههای خورشیدی سوق داد. از پشتبام ادارات تا مزارع چند ده مگاواتی، از پروژههای سرمایهگذاری خارجی تا تسهیلات خرد برای خانوارها، یک نقشه جامع در حال اجراست. کاری که هدف آن کاهش فشار بر نیروگاههای حرارتی، مدیریت اوج بار تابستان و تبدیل استان به قطب انرژیهای تجدیدپذیر کشور است.
از رشد مصرف تا عبور از مرز هشدار
در سالهای گذشته، هر موج گرما برای خراسان جنوبی مترادف با هشدار افزایش مصرف بود. رشد بار در ساعات شب، نیاز همزمان بخش کشاورزی و خانگی و محدودیت ظرفیت تولید، شبکه را در وضعیت شکننده قرار میداد. مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق خراسان جنوبی در جلسه ستاد مدیریت بحران استان گفته بود که طی هفتههای اخیر شرایط دمایی استان و کشور با افزایش قابل توجهی همراه بوده و در برخی نقاط افزایش پنج تا شش درجهای دما نسبت به مدت مشابه سال گذشته ثبت شده است.
مهدی دادگر با اشاره به اثر مستقیم گرما بر مصرف برق افزود: «اوج بار مصرف برق استان تاکنون در ساعات شب به ۳۵۲ مگاوات رسیده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با ثبت ۳۲۰ مگاوات، حدود ۳۰ مگاوات افزایش مصرف را نشان میدهد.»
او تصریح کرد: «برای همه استانها هدفگذاری کاهش ۵ درصدی اوج بار نسبت به سال گذشته ابلاغ شده، اما به دلیل افزایش دمای کمسابقه، تحقق کامل این هدف در استان تاکنون امکانپذیر نشده است.»
با این حال، نکته کلیدی در سخنان مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق خراسان جنوبی، ثبات شبکه است که گفته بود: «با وجود فشار وارد شده به شبکه، وضعیت برق استان همچنان پایدار است و در این میان، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به ویژه نیروگاههای خورشیدی نقش بسیار مؤثری در حفظ پایداری شبکه ایفا کرده است.»
به گفته دادگر، اکنون بیش از ۱۴۰ مگاوات ظرفیت فعال انرژی تجدیدپذیر در استان وجود دارد که از ساعات ابتدایی صبح تا غروب وارد مدار میشود و بخشی از نیاز شبکه را بدون استفاده از سوختهای فسیلی تأمین میکند.
اجرای تکلیف ۲۰درصدی دولت
توسعه انرژی خورشیدی در خراسان جنوبی یک تکلیف قانونی و مدیریتی است. طبق مصوبه هیئت دولت، از ابتدای سال ۱۴۰۳ تمامی دستگاههای اجرایی مکلف شدهاند ۲۰ درصد برق مصرفی خود را تا سال ۱۴۰۶ از انرژیهای تجدیدپذیر تأمین کنند؛ سهمی که بهصورت پلکانی، سالانه ۵ درصد افزایش مییابد.
سیدمحمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی گفت: «تاکنون از مجموع ۸۸ دستگاه اجرایی استان، ۶۸ دستگاه بالغ بر ۲/۱ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی را بر فراز پشتبامهای خود اجرا کردهاند که معادل ۸۰ درصد ادارات است و ۲۰ درصد باقیمانده نیز در سال جاری مکلف به استفاده از پنلهای خورشیدی هستند.»
وی تأکید میکند: «نسبت انرژی تولیدی نیروگاههای خورشیدی ادارات دولتی به مصرف کل آنها حدود ۱۰درصد است و برق تولیدی علاوه بر تأمین نیاز همان اداره، مازاد آن وارد شبکه میشود.»
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق خراسان جنوبی نیز در این باره میگوید: «تاکنون ۶۸ دستگاه اجرایی استان نیروگاه خورشیدی خود را به بهرهبرداری رساندهاند و حدود ۲۰ دستگاه دیگر در حال تکمیل مراحل اجرایی هستند. روند اجرای این نیروگاهها در جلسات ستاد انرژیهای تجدیدپذیر استان بهصورت مستمر بررسی و زمانبندی دستگاهها کنترل میشود.»
به گفته وی، یک پروژه متمرکز ۶۲۵ کیلوواتی نیز برای تأمین برق بخشی از دستگاههای اجرایی در حال اجراست.
جهش سرمایهگذاری از پروژهها تا سرمایه خارجی
تحول انرژی در خراسان جنوبی بدون جذب سرمایهگذاران بزرگ ممکن نبود. این استان اکنون به یکی از مقاصد اصلی سرمایهگذاری در حوزه انرژی خورشیدی تبدیل شده است.
مدیرکل امور اقتصادی و دارایی خراسان جنوبی در گفتوگو با «جوان» گفت: «میزان سرمایهگذاری خارجی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر استان نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۶۶ درصد افزایش یافته است.»
مرتضی ذاکریان با اشاره به پروژه ۳۰ مگاواتی نهبندان ادامه داد: «این پروژه از برنامه زمانبندی جلوتر است و تاکنون ۷۴کانتینر تجهیزات مستقیماً از کشور چین وارد استان شده و در محل پروژه مستقر شده است.»
ذاکریان افزود: «در اردیبهشت امسال دو مجوز سرمایهگذاری خارجی در حوزه انرژی خورشیدی صادر شده که یکی از آنها مربوط به نخستین سرمایهگذار عمانی استان در شهرستان سرایان است.»
در کنار این پروژهها، استاندار خراسان جنوبی نیز از تولید بیش از ۵۶۷ مگاوات برق در استان خبر داده و گفته است: «مصرف استان ۳۷۱مگاوات است و مازاد بر نیاز استان برق تولید میشود. سهم نیروگاههای خورشیدی در کشور حدود ۲/۷ درصد است، اما در خراسان جنوبی این رقم به ۱۷ درصد میرسد.»
هاشمی با اشاره به اتصال ۶۵ مگاوات نیروگاه خورشیدی به شبکه و کلنگزنی ۸۰۱ مگاوات پروژه جدید تأکید کرد: «هفت سرمایهگذار خارجی در حوزه انرژی خورشیدی استان فعالیت دارند و پروژههای بزرگی در دست اجراست.»
مجموع دادهها نشان میدهد، خراسان جنوبی از مرحله واکنش به بحران عبور کرده و به فاز برنامهریزی پیشدستانه رسیده است. استانی که هر تابستان در معرض ناترازی قرار داشت، اکنون با بیش از ۱۴۰ مگاوات ظرفیت تجدیدپذیر فعال، سهم ۱۷درصدی انرژی خورشیدی در سبد تولید و رشد ۱۶۶درصدی سرمایهگذاری خارجی، در حال بازتعریف جایگاه خود در نقشه انرژی کشور است. اگرچه رشد دما و افزایش مصرف همچنان چالشآفرین است، اما ترکیب مدیریت مصرف، توسعه نیروگاههای پشتبامی، اجرای مزارع خورشیدی و جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی، شبکه برق استان را به ثباتی رسانده که میتواند الگوی سایر مناطق کمبرخوردار، اما آفتابی کشور باشد. جایی که هر طلوع خورشید، نه فقط آغاز یک روز که ادامه یک «انقلاب بیصدا» در تولید انرژی پاک است.
