جوان آنلاین:رایگان شدن مترو و اتوبوس در تهران، فقط یک بحث حملونقلی نیست، بلکه موضوعی است که طی روزهای اخیر، به یکی از جدیترین و چالشبرانگیزترین موضوعات پایتخت تبدیل شدهاست؛ ایدهای که ابتدا در روزهای بحرانی و با هدف تسهیل رفتوآمد شهروندان مطرح شد، اما حالا، به نقطهای رسیده که برخی اعضای شورای شهر از دائمیشدن آن سخن میگویند و در مقابل، گروهی دیگر هشدار میدهند حذف بهای بلیت، میتواند آینده توسعه حملونقل عمومی تهران را با مشکلات جدی روبهرو کند.
همهچیز از یک اظهارنظر آغاز شد، آن هم در یک برنامه تلویزیونی. از همان موقع، بخش قابلتوجهی از سوژههای خبری و سؤالات خبرنگاران از مدیران شهری، حول همین موضوع شکل گرفت، اینکه آیا قرار است حملونقل عمومی در تهران به صورت دائمی رایگان شود؟ و حالا، میان وعده حمایت از معیشت مردم و کاهش فشار اقتصادی از یکسو و نگرانی درباره خالیتر شدن دخل مدیریت شهری از سوی دیگر، سؤالی مهم مطرح است. اینکه آیا تهران توان اجرای دائمی چنین طرحی را دارد یا نه.
تمدید یک هفتهای یا دائمی حمل و نقل رایگان
هفته گذشته و درست در چنین روزی، پرویز سروری، نایبرئیس شورای شهر تهران، از برنامهریزی مدیریت شهری برای دائمی شدن خدمات رایگان اتوبوس و متروی پایتخت خبر داد، اظهارنظری که خیلی زود توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد. سروری در یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد: «در جلسه شورای شهر تهران، خدمات رایگان اتوبوس و مترو برای یک هفته تمدید شده، اما در حال برنامهریزی هستیم که موضوع رایگان بودن اتوبوس و مترو را در تهران دائمی کنیم.»
او هدف این طرح را افزایش گرایش شهروندان به حمل و نقل عمومی و به دنبال آن، کاهش آلودگی هوا و کاهش مصرف بنزین عنوان کرد: «معاون وزیر نفت اعلام کرده اجرای طرح رایگان حملونقل و کاهش استفاده از خودروهای شخصی، روزانه حدود ۳ میلیون لیتر صرفهجویی در مصرف بنزین به همراه داشتهاست. بیتردید افزایش استقبال شهروندان از ناوگان عمومی میتواند علاوه بر کاهش مصرف سوخت، به کاهش ترافیک و آلودگی هوا نیز منجر شود.»
نایب رئیس شورای شهر تهران همچنین از آغاز مذاکرات میان شورای شهر و شهرداری برای اجرای این ایده خبر داد: «شهرداری هم از این موضوع استقبال کرده و امیدواریم هر چه زودتر بتوانیم این خدمت رایگان را برای مردم فراهم کنیم.»
پولی که باید از جایی دیگر تأمین شود
دو روز پس از اظهارات سروری درباره دائمیشدن خدمات رایگان حملونقل عمومی، علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای شهر تهران از احتمال تداوم این طرح سخن گفت، اما تأکید کرد که اجرای دائمی آن بدون تأمین منابع مالی پایدار ممکن نخواهد بود.
نادعلی با اشاره به روند بررسی این پیشنهاد در شورای شهر گفت: «در صورت ارائه لایحه از سوی شهرداری و بررسی آن در کمیسیون برنامه و بودجه و همچنین کمیسیون حملونقل و عمران، شورای شهر تصمیم نهایی را اتخاذ و نتیجه را به مردم اعلام خواهد کرد.»
او ادامه داد: «اگر شرایط لازم فراهم شود و منابع درآمدی پایدار برای شهر در نظر گرفته شود، این احتمال وجود دارد که شورا با اجرای دائمی این طرح موافقت کند.» سخنگوی شورای شهر تهران همچنین با اشاره به سابقه اجرای مقطعی این طرح توضیح داد که همزمان با جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، شهرداری لایحهای برای ارائه خدمات رایگان حملونقل عمومی به شورا ارائه کرد؛ لایحهای که به گفته او با رأی مثبت اعضای شورا تصویب شد و پس از اجرای آن نیز بازخوردهای مثبتی از سوی شهروندان دریافت شد؛ موضوعی که زمینه تمدید اجرای طرح را فراهم کرد.
نادعلی در عین حال بیان کرد رایگان شدن دائمی مترو و اتوبوس، بدون پشتوانه اقتصادی ممکن نیست: «هزینهای که از مردم دریافت نمیشود، باید از محل دیگری جبران شود.» به گفته او، شهرداری برای ادامه چنین طرحی نیازمند منابع مالی باثبات و قابل اتکاست.
این عضو شورای شهر، بخشی از بار مالی موجود را متوجه دولت دانست: «اگر دولتها سهم خود را در تأمین هزینه خرید اتوبوس و توسعه مترو به طور کامل پرداخت میکردند، شهرداری میتوانست منابعی را که امروز به جای دولت هزینه میکند، صرف جبران هزینههای اجرای دائمی حملونقل رایگان کند.»
نادعلی همچنین در واکنش به برخی انتقادها مبنی بر سیاسی بودن این دست تصمیمها در آستانه فضای انتخاباتی گفت: «نمیتوان به دلیل چنین برداشتهایی از انجام کار برای مردم صرفنظر کرد.» او افزود که شهروندان امروز تفاوتی میان دولت، مجلس و مدیریت شهری قائل نیستند و بیش از هر چیز، انتظار کاهش مشکلات و دغدغههای روزمره خود را دارند.
هدیهای برای آرامش روانی شهروندان
در ادامه اظهارنظرهای موافق با دائمی شدن حملونقل عمومی رایگان در تهران، روز گذشته احمد صادقی، رئیس کمیته شفافیت و شهر هوشمند شورای شهر تهران نیز، از این طرح دفاع کرد و آن را اقدامی در جهت کاهش فشار روانی و اقتصادی شهروندان دانست.
صادقی با اشاره به شرایط دشوار اقتصادی پیش آمده گفت: «در وضعیتی که معیشت مردم با سختی مواجه است، رایگان شدن استفاده از مترو و اتوبوس میتواند بخشی از آرامش روانی را به جامعه بازگرداند.»
او همچنین با اشاره به اینکه اجرای دائمی این طرح از نظر اقتصادی امکانپذیر است، توضیح داد: «قیمت تمامشده بلیت مترو بسیار بیشتر از رقمی است که امروز از مردم دریافت میشود و سهم پرداختی شهروندان تنها حدود ۶تا ۷ درصد هزینه واقعی سفر است.» به گفته او، مدیریت شهری در عمل اکنون نیز بخش عمده هزینه حملونقل عمومی را از محل بودجه شهرداری تأمین میکند.
این عضو شورای شهر تهران ادامه داد: «شهرداری عملاً نزدیک به ۹۵ درصد تخفیف در بلیت مترو اعمال میکند و حذف همین میزان اندک دریافتی، خللی در تحقق بودجه ایجاد نخواهد کرد.»
صادقی با اشاره به سهم محدود درآمد بلیت در بودجه مترو گفت: «سال گذشته درآمد فروش بلیت مترو حدود ۲ همت بوده، در حالی که هزینههای نگهداشت، خرید تجهیزات، تامی قطعات و توسعه خطوط، چندین برابر این رقم است و شهرداری همین حالا نیز این هزینهها را از منابع خود تأمین میکند.»
عضو کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران همچنین اظهار داشت که طرح رایگانشدن مترو و اتوبوس همچنان در حال تکمیل است و پس از نهایی شدن، در صحن شورا بررسی خواهد شد. او ابراز امیدواری کرد این طرح، در سالی که با جنگ آغاز شد، بتواند به عنوان هدیهای برای شهروندان تهرانی به اجرا برسد.
طرحی بدون پشتوانه کارشناسی
در میان اعضای شورای شهر که موافقت خود را نسبت به دائمی شدن حملونقل عمومی رایگان اعلام کردند، سید جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران، با آن مخالفت کرد و آن را فاقد پشتوانه کارشناسی دانست.
تشکری هاشمی با اشاره به اینکه رایگان شدن مترو و اتوبوس هرگز بهعنوان یک سیاست دائمی در دستور کار شورا نبوده، گفت: «تصمیم مربوط به رایگان شدن حملونقل عمومی در روزهای اوج جنگ، صرفاً اقدامی موقت و متناسب با شرایط بحرانی آن مقطع بود.»
به گفته تشکری هاشمی، در آن روزها بخشی از شهروندان امکان استفاده از خودروی شخصی را نداشتند و برخی دیگر نیز ممکن بود به دلیل نداشتن کارت بلیت یا اختلال در شبکه بانکی با مشکل مواجه شوند، به همین دلیل محدودیتهای مربوط به پرداخت کرایه بهطور موقت کنار گذاشته شد تا رفتوآمد شهری با اختلال مواجه نشود.
او با اشاره به سیاستهای حمایتی موجود در حوزه حملونقل عمومی بیان کرد: «هماکنون نیز برای گروههایی مانند افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی، سالمندان، دانشجویان، دانشآموزان، جانبازان و معلولان، تخفیفها و خدمات حمایتی مشخصی در نظر گرفته شده و این سازوکار سالهاست در حال اجراست.» این عضو شورای شهر در بخش دیگری از اظهاراتش، نسبت به پیامدهای مالی حذف بهای بلیت هشدار داد و گفت بخشی از هزینههای اداره مترو و اتوبوسرانی در بودجه شهرداری، بر پایه درآمد حاصل از فروش بلیت پیشبینی شدهاست.
او با اشاره به جابهجایی روزانه بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار مسافر در مترو تصریح کرد: «حذف بهای بلیت میتواند روزانه خسارت قابلتوجهی به شبکه حملونقل عمومی وارد کند و عملاً روند توسعه و بهبود خدمات را متوقف سازد.»
رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران در پایان گفت که مترو و اتوبوسرانی تهران هماکنون نیز با مشکلات مالی و مطالبات پیمانکاران روبهرو هستند و کاهش منابع درآمدی، نگهداشت و توسعه ناوگان را با دشواری بیشتری مواجه خواهد کرد.
به گزارش «جوان»، حملونقل عمومی رایگان، آن هم در کلانشهری مثل تهران، در ظاهر ایدهای جذاب و حمایتی برای شهروندان است. طرحی که بدون شک با اجرایش، میتواند بخشی از فشار اقتصادی روزمره را از دوش شهروندان بردارد و استقبال برای استفاده از مترو و اتوبوس را بیشتر کند، اما در سوی دیگر، واقعیتی قرار دارد که مدیران شهری نمیتوانند از آن چشمپوشی کنند، کمبود اتوبوس و واگن، ایستگاههای شلوغ و شبکهای که برای توسعه، بیش از هر زمان دیگری به منابع مالی نیاز دارد. حالا مدیران شهری در نقطهای ایستادهاند که باید میان رایگان شدن خدمات حمل و نقل عمومی و ارتقای کیفیت آن تصمیم مهمی بگیرند، تصمیمی که نتیجه آن، نه فقط در بهای یک بلیت، بلکه در کیفیت زندگی روزانه میلیونها شهروند تهرانی دیده میشود.
