جوان آنلاین: لاریجانی در دوره وزارت خود از سینمای متفکر حمایت میکرد. عباس کیارستمی نیز برای نخستینبار در جشنواره دوازدهم بهعنوان داور حضور یافت.
به گزارش «جوان»، فریدون جیرانی همزمان با بزرگداشت شهید علی لاریجانی متنی را در مورد او منتشر کرد و نوشت: «چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۷۱، روزنامه «تهرانتایمز» خبر استعفای سید محمد خاتمی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی را منتشر کرد. همین روزنامه در پنجشنبه ۲۸ خرداد همان سال، این خبر را تکذیب کرد و نوشت که رئیسجمهور استعفای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی را نپذیرفته است. با این حال، روزنامه «سلام» در دوشنبه اول تیرماه ۱۳۷۱، خبر استعفا را تأیید کرد و از کمال خرازی بهعنوان جایگزین سید محمد خاتمی پس از ۹ سال و شش ماه وزارت نام برد.
وزارت ارشاد و تلویزیون
سرانجام، رئیسجمهور، اکبر هاشمی رفسنجانی، در ۲۵تیرماه ۱۳۷۱ دکتر علی لاریجانی را بهعنوان سرپرست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب کرد. در حکم او به سوابق علمی، اجرایی و صلاحیتهای فکریاش اشاره شده بود. من نخستینبار علی لاریجانی را در مراسم تجلیل از سیدمحمد خاتمی در تالار وحدت دیدم؛ اگر اشتباه نکنم، دوشنبه ۵ مرداد ۱۳۷۱ بود. او در پایان این مراسم طولانی، پس از چهرههایی، چون احمد مسجدجامعی، دکتر گودرز افتخار جهرمی، جعفر شهیدی، ناصر پلنگی، حجتالاسلام درایتی، ابراهیم حاتمیکیا، دکتر احمدی، جلال ذوالفنون، کیومرث صابری و عطا مهاجرانی سخنرانی کرد.
تولید آثار متفکرانه و هویت تازهای از نسل جدید
در آن سخنرانی کوتاه گفت: «آزادی اندیشه زمینه پویایی فکر است و بستر مناسبی برای پرورش فکری نسل جوان فراهم میآورد. این عالمان و هنرمندان هستند که میتوانند چنین بستری را ایجاد کنند.» برای ما که خاطرهای مثبت از ۹ سال و شش ماه وزارت سیدمحمد خاتمی داشتیم و معتقد بودیم سینمای ایران، بهویژه از جشنواره پنجم فیلم فجر، با تولید آثار متفکرانه هویت تازهای یافته و نسل جدیدی از فیلمسازان وارد عرصه شدهاند، سخنان لاریجانی امیدبخش بود؛ بهویژه در شرایطی که فشارهای سیاسی و فرهنگی، خاتمی را به استعفا وادار کرده بود. علی لاریجانی پس از ورود به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهسرعت دریافت که فخرالدین انوار (معاون سینمایی) و سید محمد بهشتی (مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی) مدیرانی کاردان، باسواد و توانمند هستند؛ از اینرو هر دو را در سمت خود ابقا کرد، در حالی که بسیاری انتظار تغییر داشتند.
حمایت از سینمای متفکر
او همچنین سید محمد بهشتی را بهعنوان دبیر جشنواره یازدهم فیلم فجر حفظ کرد، اما در ترکیب هیئت داوران تغییراتی ایجاد کرد. سید مرتضی آوینی نیز در میان داوران قرار گرفت. ترکیب داوران این دوره متفاوت و متنوع بود: از جمله عزتالله انتظامی، اسفندیار شهیدی، سید مهدی شجاعی و عزیزالله حمیدنژاد از نسلهای مختلف سینمای ایران. در جشنواره یازدهم، سه نسل از سینماگران حضور داشتند: از نسل اول ساموئل خاچیکیان، از نسل دوم داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی و سیروس الوند، امیر قویدل و از نسل سوم فیلمسازانی، چون محسن مخملباف، احمدرضا درویش، حسن هدایت، جمال شورجه، کیومرث پوراحمد، رسول ملاقلیپور، احمد امینی، محمدرضا اعلامی، حمیدرضا رخشانی، کیانوش عیاری و ابراهیم حاتمیکیا.
در این جشنواره، فیلم «سارا» جایزه بهترین فیلمنامه را دریافت کرد؛ این فیلم یکی از نخستین آثار شاخص با محوریت زن در سینمای پس از انقلاب بود؛ فیلمی درباره شورش زن سنتی علیه مرد سنتی که فداکاریهای همسرش را درک نکرده بود. زنی که خانه را ترک میکند این نکته بسیار مهم است؛ هرچند برخی، داستان این جایزه و آن داور را از یاد بردهاند. اهدای جایزه ازسوی سید مرتضی آوینی به این فیلم، خود اتفاقی قابل توجه بود.
جایزه بهترین فیلم را «از کرخه تا راین» گرفت؛ اثری که هنوز یکی از بهترین فیلمهای این فیلمساز است و در زمان خود معترضانی داشت. این فیلم با وجود برخی مخالفتها، با حمایت لاریجانی امکان نمایش پیدا کرد و او مشکل اکران آن را حل کرد. او در جشنواره دوازدهم نیز مراقب فیلمهای خوب بود و به همین دلیل از فیلم «همسر» به کارگردانی مهدی فخیمزاده قدردانی کرد. در همین دوره، برای نخستینبار سینمایی ویژه منتقدان و نویسندگان در نظر گرفته شد. لاریجانی در دوره وزارت خود از سینمای متفکر حمایت میکرد. عباس کیارستمی نیز برای نخستینبار در جشنواره دوازدهم بهعنوان داور حضور یافت.
در این دوره، محدودیتهای مربوط به ویدئو کاهش یافت و در نهایت به رفع ممنوعیت انجامید. همچنین مؤسسه رسانههای تصویری تأسیس شد. لاریجانی همچنین به محدودیتهای نشر و واردات کتاب انتقاد داشت. در ۲۷ بهمن ۱۳۷۲، لاریجانی به ریاست سازمان صداوسیما منصوب شد. در این زمان، جامعه سینمایی خاطره مثبتی از او داشت و دوره مدیریت او در صداوسیما یکی از دورههای موفق تلویزیون ایران بهشمار میرود.
او در اداره تلویزیون از فلسفهای که خوانده بود استفاده کرد و سریال «مردان فلسفه» را در شبکه چهار پخش کرد؛ مجموعهای حاصل گفتوگوهای برایان مگی با متفکران مختلف، از افلاطون تا لودویگ ویتگنشتاین. در این دوره، برای نخستینبار عزتالله فولادوند و محمدرضا شجریان نیز در تلویزیون حضور یافتند. در دوره او، تصویر زن در سریالها با مجموعههایی، چون «همسران» و «خانه سبز» تغییر کرد و برای نخستینبار قهرمان زن سریال «خانه سبز»، عاطفه صدر، وکیل دادگستری بود. همچنین برای نخستینبار زندگی آپارتماننشینی در «همسران» به رسمیت شناخته شد که با تغییرات جامعه ایران هماهنگ بود.
در حوزه طنز نیز تحول ایجاد شد و استعدادهایی ظهور کردند که با آثاری، چون «پاورچین» و «نقطهچین»، نگاه مدرنتری را جایگزین شوخیهای کهنه کردند. از دیگر آثار شاخص این دوره، سریال «شب دهم» بود که توانست مخاطبان گستردهای را جذب کند. با این حال، دوره مدیریت او بدون نقد نیز نبود. پخش دو برنامه از نقاط بحثبرانگیز کارنامه او محسوب میشود. بعدها برخی مسئولان وقت صداوسیما توضیح دادند که این برنامهها خارج از سازمان تولید شده و برای پخش ارائه شدهاند، اما این مسئله از انتقادات نکاست. خود او نیز در سال ۱۴۰۰ در کلابهاوس، پخش «هویت» را اشتباه دانست، اما این موضوع در کارنامهاش باقی ماند.
ساحتهای شخصیتی شهید لاریجانی
لاریجانی سه شخصیت داشت: شخصیت فلسفی، شخصیت فرهنگی و شخصیت سیاسی. از شخصیت فلسفیاش خیلی کم استفاده کرد. شخصیت فرهنگی تأثیرگذاری داشت؛ در ارشاد و تلویزیون به آزادی اندیشه کمک کرد. شخصیت سیاسی او در نوسان بود. وقتی در سال ۸۴ کاندیدای ریاستجمهوری شد، به خاطر «هویت» و «چراغ» مدافعی در طبقه متوسط نداشت، اما وقتی در سال ۱۴۰۰ کاندیدای ریاستجمهوری شد، با عملکردش در ریاست مجلس، کاندیدای طبقه متوسط بود.
