جوان آنلاین: فاصله امریکا تا پاکستان نسبت به ایران تا پاکستان عاملی است که امریکا و ترامپ نتوانند یکی دیگر از هزاران دروغ خود را ببافند و مدعی شوند «اول ایران آمد و تمنا کرد تا ما هم به مذاکرات بپیوندیم!»
تا ساعات پایانی دوشنبهشب امریکا اعلام کرد که ونس و هیئت همراه در راه اسلامآباد هستند تا سهشنبه مذاکرات شروع شود. ولی طرف ایرانی خبر داد هنوز تصمیمی برای حضور در مذاکرات نگرفته است و این، به مسئله محاصره دریایی که ایران آن را نقض آتشبس میداند، مربوط بود. با اینحال، برخی اخبار از طرف رسانههای پاکستانی و چند رسانه دیگر نشان میداد که ترامپ قول داده رفع محاصره کند و حتی خبری مبنی بر رفع محاصره برای انجام مذاکره منتشر شد که به معنای یکی دیگر از عقبنشینیهای ترامپ بود.
امریکا بیش از آنکه در مجازی رجز جنگ میخواند، نیازمند پایان جنگ و توافق است. در عمل البته همان الگوی همیشگی را پی میگیرد، یعنی بخشی از موضوع را که «نداشتن سلاح هستهای» است، غیرقابلمذاکره اعلام میکند؛ یعنی چیزی که ایران اساساً ادعایی درباره آن ندارد، و صحنه جنگ را هم با حضور گسترده نظامیان و ادوات آرایش میدهد تا میز چانهزنی را به نفع خود مصادره کند.
ایران با بیاعتنایی اولیه در رفتن به اسلامآباد و درواقع نپذیرفتن فوری سفر یا مذاکره در قالب امریکایی، و حفظ فشار حداکثری غیرمستقیم خود، عملاً نشان داد پس از سالها تهدید امریکاییها به «همهچیز روی میز است»، حالا قدرت ایران است که هر چیزی را میتواند روی میز بگذارد یا از روی میز بردارد!
کمتر از یک روز به پایان آتشبس دو هفتهای باقی مانده، تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از افزایش تنش میان تهران و واشینگتن به نقطهای حساس رسیده است. میانجیگران در پی آن هستند تا دور دوم مذاکرات را در اسلامآباد برگزار کنند، اما به گفته مقامات پاکستانی، ادامه محاصره دریایی ایران همچنان مهمترین مانع پیشروی گفتوگوهاست. به همین دلیل، انتشار گزارشهایی درباره لغو محاصره دریایی در برخی رسانهها، این برداشت را تقویت کرده که شخص ترامپ برای هموار کردن بستر مذاکرات تحت فشار فزایندهای قرار دارد. سخنگوی وزارت خارجه دیروز تأکید کرد که ایران هنوز تصمیمی برای حضور در دور دوم مذاکرات نگرفته، هرچند بررسی طرح ۱۵ بندی ارائهشده از سوی امریکا در دستورکار تهران قرار دارد.
با نزدیک شدن به ساعات پایانی آتشبس میان ایران و امریکا، تحرکات دیپلماتیک بازیگران منطقهای نیز برای بازگرداندن دو طرف به مسیر گفتوگو شتاب بیشتری گرفته است. در این رابطه، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان روز دوشنبه در اسلامآباد با ناتالی بیکر، سفیر امریکا، و رضا امیری مقدم، سفیر ایران جداگانه دیدار کرد. به گزارش بیبیسی، سفیر امریکا در این دیدار در جریان تمهیدات امنیتی قرار گرفت که پاکستان برای دور دوم مذاکرات بین ایران و امریکا در نظر گرفته است. بر اساس بیانیهای که وزارت کشور پاکستان منتشر کرده، محسن نقوی اعلام کرد که این کشور «تمهیدات امنیتی ویژهای» را برای همه مهمانان خود در نظر گرفته است.
درحالی که امریکا تأیید کرده که هیئتی از این کشور راهی پاکستان شده است، حضور ایران به دلیل مواضع خصمانه واشینگتن در هالهای از ابهام قرار دارد. غروب دیروز یک منبع ایرانی به رویترز گفت که محاصره دریایی رفع شود، ایران پیوستن به مذاکره را بررسی میکند. سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در واکنش به حضور نمایندگان واشینگتن در اسلامآباد اظهار داشت: «اعزام هیئت مذاکرهکننده امریکایی به پاکستان مسئلهای برای امریکاییها است».
ایران اعلام کرده تا زمانی که محاصره دریایی ادامه دارد در هیچگونه مذاکرهای شرکت نخواهد کرد. با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا یکشنبه بار دیگر تأکید کرده که این محاصره تا زمان دستیابی به توافق ادامه خواهد داشت. همزمان، توقیف یک نفتکش ایرانی به اسم توسکا توسط ناوهای امریکایی در خلیج فارس بر نگرانیها افزوده و میتواند به افزایش تنشها در منطقه دامن بزند.
اخباری غیرقطعی از عقبنشینی ترامپ
با وجود آنکه مقامات پاکستانی از برگزاری قریبالوقوع دور دوم مذاکرات خبر میدهند، شبکه الجزیره روز گذشته گزارش داد که نشانهای از رضایت ایران دیده نمیشود. به همین دلیل فشارها به واشینگتن برای برداشتن موانع توافق افزایش یافته است. فرمانده ارتش پاکستان در دیدار با ترامپ گفت که محاصره تنگه هرمز مانعی در مذاکرات محسوب میشود و رئیسجمهور امریکا در پاسخ گفت که پیشنهاد او را بررسی خواهد کرد.
سخنگوی وزارت خارجه چین روز دوشنبه در سخنانی پس از توقیف شدن کشتی «توسکا» با پرچم ایران، خواستار ازسرگیری گفتوگوهای صلح میان ایران و امریکا شد. به گزارش راشاتودی، گوئو جیاکون گفت که توسل نیروهای امریکایی به «زور» برای توقیف این کشتی مایه «نگرانی» چین است. این مقام چینی تأکید کرد: «امیدواریم طرفهای ذیربط با مسئولیتپذیری عمل کنند، به توافق آتشبس پایبند باشند، از اقدامات تحریکآمیز و تشدید تنشها پرهیز کنند و شرایط لازم برای ازسرگیری عبور و مرور عادی در تنگه را فراهم سازند».
باتوجه به ایستادگی تهران بر روی اصول اعلانی خود، شواهد نشان میدهد که امریکا در حال عقبنشینی نسبی از محاصره دریایی است. هرچند هیچچیز قطعی نیست برخی رسانهها از جمله رویترز روز دوشنبه گزارش دادند که میانجی پاکستانی اخباری را در مورد برداشته شدن تحریم بندرهای ایرانی به طرف ایرانی انتقال داده و ممکن است به زودی یک نشست سطح بالا در مورد مشارکت ایران در دور جدید مذاکرات با واشینگتن در اسلامآباد انجام شود. روزنامه عبری یدیعوت آحارونوت نیز گزارش داد که ترامپ میخواهد با هدف برگزاری مذاکره به خواسته ایران تن دهد و محاصره بنادر دریایی ایران را بردارد.
هرچند هیئت ایرانی سفر به اسلامآباد را تأیید نکرده، اما با این حال، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه دیروز گفت: «طرح پیشنهادی امریکا که در سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران منتقل شد در حال بررسی است».
واشینگتن پیشتر طرحی ۱۵ بندی برای دستیابی به توافق ارائه کرده بود، اما از نگاه جمهوری اسلامی این پیشنهاد ماهیتی زیادهخواهانه داشت و با مخالفت شدید مواجه شد. ایران در قبال برخی موضوعات کلیدی از جمله «وضعیت اورانیوم غنیشده، برد موشکها و تنگه هرمز» خطوط قرمز مشخصی تعیین کرده و تأکید دارد که در این موارد هیچگونه مصالحهای نخواهد داشت. در مقابل، واشینگتن همچنان بر پذیرش شروط خود از سوی تهران پافشاری میکند و دیروز ترامپ بار دیگر لفاظیهای خود را تکرار کرد و مدعی شد: «اصل مذاکره این است که ایران دیگر سلاح هستهای نداشته باشد، همین».
برخی تحلیلگران معتقدند که دو طرف همچنان اختلافات جدی دارند که مسیر توافق احتمالی را سد میکند. رانک گاردنر، گزارشگر امور امنیتی بیبیسی در این باره گفت: «هر میزان امیدی که در دور اول مذاکرات اسلامآباد وجود داشت، اکنون بیش از پیش کاهش یافته است. چرا که ایران، واشینگتن را به نقض آتشبس از طریق اعمال محاصره دریایی بر تمام بنادر ایران در خلیج فارس متهم میکند. علاوه بر این، پس از آنکه نیروهای امریکایی به کشتی ایرانی با پرچم ایران شلیک و آن را توقیف کردند، ایران امریکا را به «دزدی دریایی» متهم کرده است. در چنین شرایطی، بههیچوجه زمینهای برای یافتن نقطه مشترک و پایان دادن به این درگیری وجود ندارد».
ترامپ شکستخورده
اگرچه ترامپ در برابر دوربینها تلاش میکند خود را پیروز جنگ با ایران نشان دهد، اما در پشت صحنه شرایط به گونهای متفاوت از این تصویر در حال پیش رفتن است. روزنامه وال استریت ژورنال دیروز به نقل از منابع نزدیک به ترامپ گزارش داد که او از فشار و نگرانی شدید در خصوص آینده جنگ با ایران رنج میبرد. در این گزارش آمده است: «در پشت موضعگیریهای افتخارآمیز ترامپ درباره جنگ با ایران، او با نگرانیهای خاصی رو به رو است. رفتار و تصمیمگیریهای ترامپ در جریان جنگ با ایران از وجود یک شکاف میان موضعگیریهای علنی و نگرانیهای پنهان رئیسجمهور امریکا خبر میدهد».
گفتنی است که ترامپ بر این باور بود میتواند در مدت زمانی کوتاه با از میان بردن زیرساختهای نظامی و فراهم کردن زمینه برای تغییر رژیم به اهداف خود در ایران دست یابد، اما این سناریو در عمل ناکام ماند. اکنون بسیاری از تحلیلگران معتقدند که ایران در این تقابل دست برتر را پیدا کرده است؛ کشوری که نه تنها تضعیف نشده، بلکه توان نظامی خود را حفظ کرده و با بستن تنگه هرمز، اهرم فشار اقتصادی تازهای به دست آورده که تبعات آن، اقتصاد جهانی را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
