جوان آنلاین: مدیر دفتر موسیقی مرکز هنری رسانهای نهضت با اشاره به دلایل کمرنگ بودن روایت پیشرفتهای ایران در آثار هنری گفت ترکیبی از فشارهای رسانهای غرب، برخی خطاهای سیاستگذاری فرهنگی در داخل و شکلگیری فضای ذهنی خاص در میان بخشی از جامعه هنری باعث شده بازتاب دستاوردهای کشور در تولیدات هنری محدود باشد؛ وضعیتی که به گفته او برای اصلاح آن باید هم زمینه حضور نخبگان تقویت شود و هم تنوع در شیوههای روایت پیشرفتها به رسمیت شناخته شود.
حسین صیامی، مدیر دفتر موسیقی مرکز هنری رسانهای نهضت در گفتوگو با «جوان» درباره دلایل کمرنگ بودن روایت پیشرفتهای ایران در آثار هنری اظهار داشت: نمیتوان با ذکر یک یا دو عامل کوتاه این مسئله را توضیح داد، زیرا مجموعهای از عوامل در شکلگیری این وضعیت نقش داشتهاند. یکی از مهمترین این عوامل نوعی انفعال در بخشی از جامعه هنری کشور است؛ از سینماگران و فعالان حوزه موسیقی گرفته تا دیگر هنرمندان.
وی با اشاره به نقش فضای رسانهای غرب در شکلگیری این وضعیت افزود: طی بیش از سه دهه گذشته، مجموعههای رسانهای و هنری غرب تلاش کردهاند تصویری خاص از ایران در فضای جهانی تثبیت کنند و در این مسیر بر فضای هنری کشور نیز تأثیر گذاشتهاند. این فشار رسانهای موجب شده برخی هنرمندان، حتی اگر پیشرفتهای ایران را مشاهده میکنند، به دلیل نگرانی از جایگاه خود در فضای بینالمللی یا ارتباط با ساختارهای هنری غرب، از بازتاب آنها پرهیز کنند.
صیامی ادامه داد: در برخی موارد نیز مسئله به عدم تمایل یا منافع شخصی برخی افراد بازمیگردد. عدهای ممکن است به دلیل عدم اعتقاد به ساختار حاکمیتی یا به دلیل منافع فردی، تمایلی به نمایش دستاوردهای کشور نداشته باشند و این نیز یکی از عوامل مؤثر در شکلگیری چنین فضایی است.
تابوسازی ضدهنری
وی در ادامه به برخی خطاهای سیاستگذاری فرهنگی در داخل کشور اشاره کرد و گفت: در دهههای گذشته در حوزه تولیدات هنری نوعی قاعدهسازی و تابوسازی ضدهنری شکل گرفت که باعث شد هنرمندان نتوانند برخی ضعفها و مشکلات جامعه را در قالب هنر بیان کنند. هنگامی که هنرمند با محدودیتهای متعدد در بیان نقدها و روایت ضعفها مواجه میشود، ممکن است در برابر روایت پیشرفتها نیز موضعی محتاطانه یا حتی منفعلانه اتخاذ کند.
به گفته وی، این وضعیت موجب شده برخی هنرمندان احساس کنند اگر درباره پیشرفتهای کشور سخن بگویند، در حال ایفای نقشی در یک پازل از پیش طراحیشده هستند. در حالی که اگر امکان روایت همزمان ضعفها و پیشرفتها فراهم شود، فضای طبیعیتری برای بیان واقعیتها شکل میگیرد.
صیامی تأکید کرد: البته نمیتوان گفت که هیچ روایت پیشرفتی در حوزه هنر و فرهنگ وجود نداشته است. در برخی موارد چنین روایتهایی شکل گرفته، اما تعداد آنها محدود بوده و متناسب با حجم پیشرفتهای کشور نبوده است.
مارپیچ سکوت هنرمندان
وی در بخش دیگری از سخنان خود به فضای ذهنی بخشی از جامعه هنری اشاره کرد و افزود: در بسیاری از موارد هنرمندان تلاش میکنند خود را مستقل از ساختار حاکمیتی معرفی کنند و به همین دلیل حتی اگر به برخی پیشرفتها اعتقاد داشته باشند، ترجیح میدهند درباره آنها سکوت کنند. در واقع آنها به دلایلی که اشاره شد، در مارپیچ سکوتی که ایجاد شده ترجیح میدهند خاموش بنشینند! این تصور در فضای فرهنگی شکل گرفته که اگر کسی از پیشرفتهای کشور سخن بگوید، به نوعی در حال دفاع از حاکمیت است، در حالی که این دستاوردها متعلق به کل کشور و ملت ایران است.
صیامی همچنین به برخی مشکلات مدیریتی در حوزه فرهنگ اشاره کرد و گفت: در مواردی نیز فراتر از خطاهای تصمیمگیری، اقداماتی دیده شده که عملاً مانع بهرهگیری از ظرفیتهای هنری برای روایت پیشرفتهای کشور شده است. البته این مسئله را نمیتوان به صورت گسترده و سیستماتیک تعمیم داد، اما در برخی مقاطع چنین رویکردهایی وجود داشته است.
وی در ادامه با اشاره به تأثیر فضای مجازی بر محافل فرهنگی و علمی کشور اظهار داشت: امروز بخش قابلتوجهی از ذهنیت هنرمندان، نویسندگان و حتی برخی نخبگان علمی در بستر شبکههای اجتماعی شکل میگیرد؛ شبکههایی که عمدتاً در اختیار یا تحت تأثیر جریانهای رسانهای خارجی هستند. در چنین فضایی بسیاری از هنرمندان و فعالان فرهنگی هنگام اظهارنظر نگران واکنشها و فشارهای احتمالی در شبکههای اجتماعی هستند و همین مسئله در مواردی مانع از بیان دیدگاههای آنها میشود.
گسترش دایره خطوط قرمز
صیامی افزود: از سوی دیگر، گسترده شدن دایره خطوط قرمز در برخی حوزهها نیز میتواند موجب محدود شدن فضای گفتوگو و روایت شود. وجود خطوط قرمز در هر جامعهای طبیعی است، اما اگر دامنه آنها بیش از حد گسترده شود، ممکن است باعث عقبنشینی برخی فعالان فرهنگی از ورود به موضوعات مهم شود.
وی در ادامه به راهکارهای خروج از این وضعیت اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین اقداماتی که میتوان انجام داد، شکستن فضای قالبی و یکسانسازی در روایت پیشرفتهاست. نباید انتظار داشت همه هنرمندان با یک ادبیات و یک سبک مشخص از ایران دفاع کنند. به گفته وی، هر هنرمند باید بتواند با زبان و بیان هنری خود به روایت واقعیتهای کشور بپردازد؛ چه در قالب فیلم، موسیقی، مقاله، کتاب یا دیگر آثار فرهنگی. اگر محتوای اثر در نهایت به تقویت روایت عزت و پیشرفت ایران کمک کند، نباید صرفاً به دلیل تفاوت در فرم یا سبک با آن مخالفت شود.
صیامی بر ضرورت توسعه زیرساختهای رسانهای داخلی تأکید کرد و گفت: در حال حاضر بسیاری از هنرمندان و نخبگان اگر بخواهند آثار خود را منتشر کنند، ناچارند از بسترهایی استفاده کنند که متعلق به شبکههای اجتماعی خارجی است. نبود زیرساختهای قدرتمند داخلی نیز یکی از چالشهای جدی در این حوزه محسوب میشود. اگر امروز نیز بخواهیم روایتهایی ماندگار از حوادث بزرگ و تجربههای تاریخی خود ارائه دهیم، باید همه ابعاد آنها را در کنار هم ببینیم؛ حماسه در جای خود، حزن و اندوه در جای خود و واقعیت نیز در جای خود. تنها در این صورت است که روایتها میتوانند همانند روایت عاشورا یا روایت دفاع مقدس در آثار شهید آوینی، ماندگار و اثرگذار باشند.
