جوان آنلاین: سالهاست که قم در کنار اینکه خاستگاه دینی و علمی کشور است، به یکی از فعالترین کانونهای کنشگری جهادی در حوزه محرومیتزدایی و خدمات اجتماعی نیز تبدیل شده است. حضور پررنگ و سازمانیافته صدها گروه جهادی در این استان که چتر خدماترسانیهایشان را در همه نقاط گسترانیده و از حاشیهنشینهای شهری تا روستاهای کمبرخوردار را در بر گرفته، تصویر تازهای از «جهاد اجتماعی» را به نمایش گذاشته؛ جهادی که دیگر صرفاً محدود به فعالیتهای مقطعی نیست و به سمت برنامهریزی، تخصصگرایی و پاسخ به نیازهای واقعی جامعه حرکت کرده است. بر اساس آمارهای رسمی نهادهای متولی، در قم بیش از ۵۵۰ گروه جهادی فعال در سال جاری مشارکت داشتهاند؛ گروههایی که در قالب رزمایشهای خدمت، اردوهای تخصصی و طرحهای متمرکز، در حوزههایی، چون ساخت و مرمت مسکن، بهداشت و درمان، آموزش، اشتغالزایی و حمایت معیشتی نقشآفرینی کردهاند.
استان قم طی سالهای اخیر به یکی از قطبهای اصلی فعالیت گروههای جهادی کشور تبدیل شده است. ترکیب جمعیتی خاص، حضور طلاب و دانشجویان از سراسر کشور و ساختار منسجم بسیج سازندگی، باعث شده شبکهای چندلایه از گروههای جهادی در این استان شکل بگیرد.
در سال جاری، این شبکه وارد مرحلهای تازه شد؛ مرحلهای که در آن، «کمیت» گروهها با «کیفیت» خدمات پیوند خورد. رزمایش گسترده خدمترسانی با دهها هزار خدمت ثبتشده، تنها یکی از نمودهای این تغییر رویکرد بود.
مسئول گروه جهادی دانشجویی نسل خدمت، سال ۱۴۰۴ را سال بلوغ گروههای دانشجویی میداند و میگوید: «ما ثابت کردیم که نسل جدید، اهل کار واقعی است. در کنار رنگآمیزی و بهسازی مدارس، به سمت آموزش مهارتهای فنی رفتیم. هدفمان این است که دانشآموز بعد از اردو، چیزی برای آیندهاش یاد گرفته باشد.»
سیدمرتضی خرائی ادامه میدهد: «برای ورود نوجوانان و جوانان به بازار کار میبایست آنها دارای مهارت شوند. این همان کاریست که ما انجام میدهیم و با ارتباطی که با سازمان فنی و حرفهای داریم، کلاسهای زیادی برای دختران و پسران برگزار میکنیم تا آنها با خیالی آسوده به آینده نگاه کنند.»
ساختوساز؛ اولویت ثابت جهاد
یکی از محورهای اصلی فعالیت گروههای جهادی قم، ساخت و مرمت واحدهای مسکونی برای خانوادههای کمبرخوردار است. از بازسازی خانههای فرسوده در بافتهای حاشیهای شهر قم تا احداث واحدهای روستایی، بخش قابل توجهی از توان جهادی استان در این حوزه متمرکز شده است.
طبق آمار ارائهشده از سوی مجموعههای جهادی، در سال جاری دهها واحد مسکونی بهصورت کامل احداث یا بازسازی شده و صدها پروژه کوچکتر شامل ایزوگام، سرویس بهداشتی، لولهکشی و مقاومسازی آنها به سرانجام رسیده است.
رنگآمیزی و بهسازی مدارس، برگزاری کلاسهای تقویتی، آموزش مهارتهای زندگی و حتی برنامهریزی برای ایجاد قرارگاههای جهادی دانشآموزی، نشان میدهد که جهاد در قم صرفاً به «اقدام فوری» محدود نمانده است.
برخی گروهها در چهار سال گذشته، دهها مدرسه را بازسازی کردهاند و امسال هم این مسیر با تمرکز بر آموزش مهارتمحور ادامه یافته است.
مسئول گروه جهادی یاوران کریمه با اشاره به تمرکز فعالیتها در حاشیه شهر قم میگوید: «ما در سال ۱۴۰۴ تلاش کردیم از کارهای مقطعی فاصله بگیریم. تمرکز اصلیمان روی ساخت مسکن و تثبیت معیشت خانوادهها بود. فقط در همین سال، چندین واحد مسکونی را تحویل دادیم و برای تعدادی از خانوادهها بستههای اشتغال خرد طراحی کردیم تا وابسته به کمک مقطعی نمانند.»
محمدحسن یارپناهی تأکید میکند که همراهی مردم محلات، عامل موفقیت طرحها و برنامههای گروههای جهادی است و ادامه میدهد: «درست است که جهادگران با برنامهریزی درست پیش میروند، اما وقتی مردم پای کار میآیند، جهاد معنا پیدا میکند.»
افزایش اعتماد اجتماعی
حوزه بهداشت و درمان، یکی دیگر از میدانهای جدی فعالیت جهادی در قم است. برگزاری اردوهای پزشکی و دندانپزشکی، ویزیت رایگان، توزیع دارو و خدمات غربالگری، بهویژه در مناطق کمبرخوردار و سکونتگاههای غیررسمی، نقش مؤثری در کاهش هزینههای درمانی اقشار آسیبپذیر داشته است.
در تابستان امسال، دهها گروه جهادی تخصصی در بیش از ۲۰۰ نقطه استان مستقر شدند و خدمات سلامتمحور ارائه دادند؛ اقدامی که به گفته مسئولان محلی، تأثیر مستقیمی بر افزایش اعتماد اجتماعی در این مناطق داشته است.
مسئول گروه جهادی طلاب خادم الرضا که در حوزه فرهنگی و آموزش به صورت تخصصی به ارائه خدمات میپردازد، معتقد است که فرهنگ پایه و اساس همه کارهاست و اگر در این زمینه کار شود، میتوان بسیاری از مشکلات را از پیش پا برداشت.
مسلم کمالوند ادامه میدهد: «اعضای این گروه عمدتاً از طلاب جوان است و آنها جهاد را تلفیقی از خدمت و فرهنگ میدانند.»
این جهادگر فعال توضیح میدهد: «ما در کنار خدمات عمرانی و درمانی، برنامههای فرهنگی و آموزشی را جدی گرفتیم. امسال اردوهای جهادی ما در روستاها و محلات کمبرخوردار، با کلاسهای آموزشی برای نوجوانان و خانوادهها همراه بود که خروجی بسیار خوبی به همراه داشت.»
به گفته مسئول گروه جهادی طلاب خادمالرضا، نگاه تخصصی به جهاد مسیر آینده این حرکت است: «دیگر نمیشود بدون برنامه و آموزش وارد میدان شد و این یک واقعیت انکارناپذیر است.»
آنچه در قمِ ۱۴۰۴ رخ داده، صرفاً افزایش آمار اردوهای جهادی نیست، بلکه حرکت به سمت جهاد سازمانیافته، تخصصی و اثرگذار است. شبکه گسترده گروههای جهادی این استان، با تکیه بر مشارکت مردمی و هدایت نهادی، الگویی قابل تعمیم برای سایر استانها ارائه کرده است؛ الگویی که در آن، جهاد از شعار فاصله گرفته و به کنش اجتماعی پایدار تبدیل شده است.
جهاد مؤثر؛ از هماهنگی تا عدالت اجتماعی
دبیر قرارگاه مرکزی جهاد سازندگی و محرومیتزدایی سپاه میگوید: «محور اصلی فعالیت گروههای جهادی، خدمترسانی به محرومان و مستضعفان و ارتقای عدالت اجتماعی است و این رویکرد باید در همه سطوح فعالیتهای جهادی جاری باشد.»
سردار سید ضیاءالدین حزنی اظهار میکند: «گروههای جهادی باید با احترام کامل به بزرگان و مسئولان محلی وارد مناطق روستایی شوند و اقدامات آنها بهگونهای طراحی شود که منجر به ایجاد تحول واقعی در جامعه شود و اعتماد مردم را تقویت کند.»
وی میافزاید: «گروههای جهادی نباید عملکرد مسئولان محلی را زیر سؤال ببرند و هرگونه چالش یا مشکل باید از مسیر سلسلهمراتب قانونی و اداری گزارش شود. محور اصلی فعالیتها خدمت به محرومان و مستضعفان است و همه اقدامات باید در راستای منافع مردم باشد.»
دبیر قرارگاه مرکزی جهاد سازندگی و محرومیتزدایی سپاه با اشاره به تجربههای گروههای جهادی در دانشگاه آزاد نجفآباد میگوید: «این گروهها با هماهنگی کامل، پروژههای متعددی در حوزههای عمرانی، فرهنگی و اجتماعی در روستاها اجرا میکنند و هر حرکت جهادی باید با مجوزهای قانونی و هماهنگیهای لازم همراه باشد تا اثرگذاری واقعی حاصل شود.»
وی میافزاید: «با وجود ظرفیتهای عظیم خدادادی در ایران، کشور توانایی دارد در بهرهبرداری از منابع طبیعی و انسانی به جایگاه نخست جهانی دست یابد، اما در حال حاضر تنها درصد اندکی از این ظرفیتها مورد استفاده قرار گرفته است و چالش اصلی، احساس فقر و نابرابری در توزیع امکانات است، نه کمبود منابع.»
سردار حزنی میگوید: «گروههای جهادی باید مستقل از نهادهای دولتی عمل کنند و با تکیه بر توان داخلی، مسائل اساسی مانند بیکاری، اعتیاد و ناکارآمدی اقتصادی در مناطق روستایی را شناسایی و حل کنند و نیازی به کمکهای خارجی نداشته باشند.»
وی بیان میکند: «مشکلاتی مانند اعتیاد دانشآموزان، طلاق و ضعف عملکرد اقتصادی باید از طریق ظرفیتهای داخلی و با مشارکت گروههای جهادی شناسایی و رفع شود و این گروهها موظفند همراه مردم باشند، نیازها و دغدغههای آنان را درک کنند و راهکارهای عملی ارائه دهند.»
دبیر قرارگاه مرکزی جهاد سازندگی و محرومیتزدایی سپاه با تأکید بر اهمیت آموزش گروههای جهادی برای تعامل صحیح با روستاییان میافزاید: «روستاییان صادقترین و سادهترین مردم کشور هستند و نحوه ارتباط با آنان باید مبتنی بر احترام، صبر و حوصله باشد. با همکاری مسئولان و گروههای جهادی در استان قم تلاش میکنیم مشکلات حاشیهنشینی و محرومیت را کاهش و خدمترسانی به مردم را به شکل گسترده ادامه دهیم.»
سردار حزنی خطاب به جهادگران اظهار میکند: «گروههای جهادی باید ضعفها و مشکلات خود را شناسایی و برطرف کنند، همه افراد با تمام توان و محدودیتهایشان پذیرفته شوند و روحیه همکاری و تقویت یکدیگر در اولویت قرار گیرد.»
وی میافزاید: «بزرگترین هدف ما خدمت به محرومان و ارتقای عدالت اجتماعی است و جهادگران با روحیه انقلابی و تجربههای میدانی، در تمامی عرصهها آماده خدمت و مجاهدت هستند.»
