وقتی سخن از الگوی زن تراز به میان میآید و در کنار آن بر مقوله مادری تأکید میگردد، این سؤال پیش میآید که چرا مادری؟ چرا همسری نه؟ مگر نه این است که در نگاه اسلام به زنان ابتدا همسری زن اولویت دارد و بعد نقشهای دیگری، چون مادری و خانه داری؟ وظایف همسری زنان در نظام حقوقی اسلام از واجبات به شمار میرود، اما اغلب وظایفی که برای مادر متصور است در این نظام حقوقی واجب نبوده و صرفاً در حد توصیهها و تأکیدات اخلاقی است؛ پس چرا مادری؟
برای پاسخ به این سؤال باید گفت که اگر بخواهیم با رویکرد فقهی و حقوقی به نقش و جایگاه زنان بپردازیم، کاملاً صحیح است که همسری برای زنان اولویت اول است. با این رویکرد آن چیزی که اسلام برای زنان واجب شمرده است برای زنان اولویت بوده و مسائلی نظیر مادری، رسالتهای اجتماعی، تحصیل و اشتغال جزو امور صرفاً مباحی است که به شرط لطمه نزدن به همسری میتوانند مورد انتخاب زنان قرار گیرند، اما اگر بخواهیم با رویکرد تمدنی به آموزههای اسلامی بنگریم و انقلاب اسلامی را نیز گامی مؤثر در جهت همین تمدنسازی اسلامی بدانیم (که میدانیم) آن وقت تلقی ما نیز از اولویت زن مسلمان متفاوت میشود. این تفاوت این گونه قابل توضیح است که:
اگر بخواهیم مسیر نیل به تمدن را ترسیم کنیم باید گفت ابتدا تفکری شکل میگیرد که این تفکر مبنا و سنگ بنای یک نظام رفتاری و فرهنگی یا به عبارت کلیتر مبنای یک سبک زندگی میگردد؛ یعنی فکر به عمل و فرهنگ و شیوه زیستن تبدیل میشود که این شیوه و سبک زندگی در گذر زمان و تاریخ تبدیل به تمدنی کهن با گستره و قدمت خاص خود میگردد. به عبارت دیگر فرهنگ و سبک زندگی یک جامعه اگر بتواند خود را در طول نسلهای متوالی تثبیت و ارزشهای خود را از نسلی به نسل و نسلهای دیگر منتقل کند، آنگاه میتوان گفت تمدنی شکل گرفتهاست.
حال باید توجه داشت که در مسیر تبدیل فرهنگ به تمدن، آن چیزی که دارای اهمیت غیرقابلانکار است، همانا نظام تربیتی و مکانیسم آموزش و جامعه پذیری نسلها متناسب با ارزشهای نسل قبلی خود است که در اینجا ناگزیر باید به خانواده و نقش تربیتی مادر توجه جدی کرد. مادری به عنوان شیوه اصیل تربیتی اسلام نقش غیرقابلانکاری در مسیر تمدنسازی اسلامی ایفا میکند. اگر چه باز با رویکرد فقهی حق اعمال تربیت فرزند با پدر است، اما مزیت نسبی زنان با لحاظ ویژگیها و استعدادهای ذاتی آنان برای پذیرش نقش مادری و انجام وظیفه تربیت نسل برای هیچ صاحب نظری قابل انکار نیست، بنابراین ما در مسیر تمدنسازی اسلامی اولویت و رسالت اصلی زن مسلمان انقلابی را انجام نقش مادری و اعمال تربیت نسل پایبند به ارزشها و اصول فرهنگ اسلامی میدانیم. اگر چه نقش همسری زنان نیز در ایجاد آرامش و نشاط در خانواده و زمینهسازی رشد و تعالی مردان در عرصههای اجتماعی را نیز بسیار مهم و ضروری میپنداریم.
پژوهشگر حوزه خانواده
