مطابق آخرین تصمیمگیریهای کارشناسیشده، در دوره ابتدایی زمان کلاسها نباید بیشتر از ۵۰ دقیقه باشد، اما سپری کردن همین زمان هم میتواند برای دانشآموز کلافهکننده باشد، اگر معلم رفتار و گفتار دفعکننده داشتهباشد، اما بیشک عوامل دیگری هم در درسخوان شدن دانشآموز نقش مؤثری دارد، از جمله تربیت معلمانی که نیازهای دانشآموزان را به خوبی میدانند.
زنگ تفریح یا زنگ آخر فرقی نمیکند. هر کدام که به صدا در بیاید، دانشآموزان با خوشحالی از کلاس درس بیرون میروند و گاهی صدای خندهشان در تمام مدرسه میپیچد. آنها از بازی با همسن و سالانشان لذت میبرند و از اینکه بخواهند مدت زیادی را روی نیمکت به صورت ثابت و بدون هیچ حرکتی بنشینند، عذاب میکشند، اما چطور میتوان مدارس را برای دانشآموزان جذاب کرد که با گذراندن وقت در آن احساس شادی کنند و آن را از صمیم قلب دوست داشتهباشند.
طولانی بودن زمان آموزش، حجم بالای کتب درسی، جذاب نبودن محیط مدرسه و کلاس، برخورد نامناسب معلمان و کاربردی نبودن آموزش در زندگی دانشآموزان از جمله دلایلی است که از جذابیت مدرسه کاسته و به دنبال آن بسیاری از دانشآموزان را از کلاس درس دلزده کردهاست.
عمدتاً در کشورهای توسعهیافته به نیازهای دانشآموزان در مقاطع مختلف توجه زیادی میشود تا جایی که بسیاری از آنها از مقاطع اولیه تحصیل تا دبیرستان، شادترین لحظات زندگیشان را در مدرسه سپری میکنند. ما نیز باید به همین سمت و سو حرکت کنیم تا دانشآموزان در مدرسه که بخش بزرگی از زیست اجتماعی خود را در آن سپری میکنند، حس و حال خوبی داشتهباشند و توانمند شوند.
به تازگی معاون آموزش ابتدایی وزیر آموزش و پرورش در یک برنامه تلویزیونی تأکید بر زمانبندی کلاسهای آموزشی ۵۰ دقیقهای کردهاست. معصومه نجفی پازوکی گفت: «به مدیران مدارس دوره ابتدایی تأکید میکنم که زنگ کلاس درس را طبق قانون ۴۵ الی ۵۰ دقیقه زمانبندی کنند، برخی مدارس روی ۹۰ دقیقه سامان میدهند. باید مراقبت کنیم که این زمان آموزش زیر سؤال نرود.» هر چند که توجه به زمان آموزش متناسب با سن دانشآموزان امری درست و مهم به نظر میرسد، اما باید به نکات دیگری که میتواند به بهبود کیفیت آموزش کمک کند نیز توجه شود.
تدریس همراه با بازی و سرگرمی
لیلا حیدری که معلم اول ابتدایی در یکی از روستاهای اطراف تهران است، در رابطه با جذابشدن کلاسهای درس به «جوان» میگوید: «توجه به زمان آموزش کوتاه برای دانشآموزان ابتدایی بسیار مهم است. بیشترین تمرکزی که یک کودک میتواند برای آموزش داشتهباشد، نهایتاً نیمساعت است. بچهها بعد از این زمان مدام سؤال میپرسند که چه زمانی زنگ تفریح میرسد تا از کلاس بیرون بروند.» او ادامه میدهد: «هنگام آموزش در ۴۵ دقیقه تعیینشده نیز باید همه معلمان ایدههایی را بیابند تا با بازی به این گروه سنی آموزش ارائه کنند. در غیر این صورت، حتی اگر زمان کلاس را نیمساعت هم در نظر بگیرید، نمیتواند برای دانشآموزان مفید باشد.»
خانم حیدری میافزاید: «کودکان ۷ تا ۹ سال هنوز در دنیای بازی به سر میبرند و از آموزش خشک و مداوم فراری هستند. برای همین باید سیستم آموزشی مختص به سن و سالشان تعریف شود تا آنها هنگام حضور در کلاس درس حس خوبی داشتهباشند.»
او به کلاسهای خصوصی که گاهی در برخی از مدارس برگزار میشود، اشاره میکند و میگوید: «در حالی که گفته میشود کلاسهای درس باید ۴۵ دقیقه باشد، اما برخی از کلاسهای خصوصی برای دانشآموزان مقاطع ابتدایی گذاشته میشود که گاهی به یک ساعت و نیم نیز میرسد. یعنی دو برابر زمان تعیینشده که میتواند آسیبهایی را به دنبال داشتهباشد.»
لزوم تجهیز مدارس به امکانات برای تدریس جذاب
خانم حیدری به ضرورت تأمین ابزار و امکانات مورد نیاز معلمان نیز اشاره میکند و میگوید: «هر چند فلش کارت و یکسری ابزار در اختیار مدارس قرار میگیرد، اما باید برای هر چه جذابتر شدن دروس بچهها اقدامات بیشتری انجام شود. مثلاً باندهای کوچک یا وسایل بازی ریاضی را در اختیار معلمان قرار دهند تا معلم برای بچهها شعرهای کودکانه بگذارد و با بازی، مفاهیم را برای آنها توضیح دهد.»
او به ضرورت طرح درس روزانه، ماهانه و سالانه اشاره میکند و میگوید: «زمان آموزش باید به گونهای مدیریت شود تا علاوه بر جذابشدن تدریس برای کودکان و نوجوانان و توجه به نیاز آنها، همه متون کتاب به دانشآموز یاد داده شود. به همین دلیل باید برنامهریزیهایی برای طرح درس انجام شود تا همه مفاهیم به خوبی به دانشآموزان یاد داده شود.»
این معلم اظهار میدارد: «کلاسهای درس ابتدایی باید کودکمحور باشد. نباید توقع داشت که دانشآموز پشت نیمکت بنشیند و فقط و فقط به حرف معلم گوش بدهد، بلکه باید معلم آنها را درگیر سؤال و جواب و فکر کردن کند.»
معلم باید مهربان باشد
مشکلات کلاس درس دوره ابتدایی را دانشآموزان این دوره بهتر از هر کسی میدانند. طاها که در سال تحصیلی جدید باید به کلاس سوم دبستان برود در رابطه با کلاسهای اول و دومی که پشت سر گذاشته است، اینگونه توضیح میدهد: «کلاس اول را خیلی دوست داشتم، معلممان مهربان بود و همه چیز را با بازی به ما یاد میداد. گاهی ما را برای یاد گرفتن درس به اردو میبردند تا بتوانیم همه چیز را از نزدیک ببینیم و آشنا شویم.» او ادامه میدهد: «سال دوم همه چیز تغییر کرد و معلم خوبی نداشتیم. اگر اشتباهی میکردیم، خانم معلم به ما توهین میکرد و سرمان داد میکشید. من هر چه را که از کلاس دوم یاد گرفتم فراموش کردهام.» کلاس درس رؤیایی طاها کلاسی است که معلم مهربانی داشتهباشد. او میگوید: «اگر معلم ما با بازی و مهربانی درسها را یادمان بدهد، من حتی زنگ تفریح هم دلم نمیخواهد از کلاس بیرون بروم.»
به گزارش «جوان»، علاوه بر کاهش ساعت آموزش در هر زنگ کلاس درس باید به هر چه جذابتر شدن محتوای درسی و نحوه بیان آن نیز توجه شود تا دانشآموزان بتوانند با ذوق و علاقه بیشتری سرکلاس درس حاضر شوند. اگر کلاسهای درس ۵۰ دقیقهای با یک معلم خشن و عبوس اداره شود که هیچ چیز از نیازهای دانشآموزان ابتدایی نداند هم راه به جایی نمیرسد. به طور حتم اگر کلاسهای درسی جذابیت کافی داشتهباشد، اثرگذاری بیشتری روی دانشآموزان خواهد گذاشت و آنها میتوانند برای آینده خودشان بیشتر و بهتر برنامهریزی کنند.
