برخی از مدارس دولتی که از کیفیت آموزشی و مدیریت خوبی برخوردار هستند، به مراتب متقاضی بیشتری دارند، اما از یکجایی به بعد آب پاکی روی دست همه مراجعهکنندگان ریختهمیشود، زیرا اعلام میکنند هیچ ثبتنامی در آن مدرسه انجام نمیشود! در چنین شرایطی آن دسته از دانشآموزانی که محل زندگیشان نزدیکی این مدرسه است یا باید به مدرسه غیرانتفاعی نزدیک به خانهشان بروند یا مدرسه دولتی دیگری را که از محل سکونتشان دور است، انتخاب کنند. برخی هم به آموزش و پرورش منطقه مراجعه میکنند تا با شرح حال خود، مجوز ثبتنام در مدرسه مدنظرشان را بگیرند، به همین دلیل آنها در مسیر مدرسه و ستاد ثبتنام آموزش و پرورش منطقه میروند و میآیند، اما عمده آنها در نهایت با همان پاسخ اول مسئولان مدرسه مواجه میشوند و راه به جایی نمیبرند.
طبق اصل سیام قانون اساسی، تحصیل باید رایگان باشد. این حداقلیترین حق یک دانشآموز است که به راحتی بتواند در مدرسه دولتی با کیفیت آموزشی بالا، ثبتنام کند و آموزش ببیند، اما ظرفیت مدارس دولتی با سرعت بالا تکمیل میشود و در یک چشم به هم زدن، جایی برای سایر دانشآموزان نمیماند.
در این بین گاهی دیدهمیشود که برخی از مدارس دولتی برای ثبتنام دانشآموزان مازاد، اقدام به دریافت چند میلیون تومان شهریه میکنند و از آنجایی که بسیاری از خانوادهها نمیخواهند زیر بار هزینههای گران مدارس غیردولتی بروند، هر رقمی را که مدیر مدرسه دولتی بخواهد، پرداخت میکنند تا از هزینههای کمرشکن مدارس غیردولتی نجات پیدا کنند.
چالش کمبود مدارس دولتی
زمان ثبتنام مدارس است و دغدغه والدینی که دانشآموزی در خانه دارند، این است که فرزندشان را در مدرسه خوبی ثبتنام کنند، اما به دلیل تراکم بالای کلاسها و همچنین کمبود مدارس دولتی خوب، آنها درگیر چالشهای زیادی میشوند. پدر یکی از دانشآموزان مقطع دهم که به تازگی محل زندگیاش را تغییر داده و به منطقه ۱۴ تهران آمدهاست، درباره تکمیل ظرفیت مدرسه دولتی نزدیک به خانه جدیدشان اینگونه توضیح میدهد: «نزدیکترین مدرسه دولتی به محل فعلی زندگیمان که مدرسه خوبی هم هست میگوید جا ندارد. اگر بخواهم اسم دخترم را در مدرسه دیگری ثبتنام کنم باید هزینه سرویس مدرسه بدهم. از طرفی اگر او را به مدرسه غیردولتی در نزدیکی خانهمان بفرستم هم باید حدود ۶۰ میلیون تومان شهریه بدهم که خیلی گران است.»
مادر یکی از دانشآموزان پایه هفتم که به یکی از مدارس دولتی منطقه ۸ تهران مراجعه کرده و با این پاسخ که «ظرفیت کلاسها تکمیل است» مواجه شده، اظهار میدارد: «مدرسه میگوید جا ندارد و ستاد ثبتنام به جای آنکه مشکل من را حل کند، میگوید به مدرسه دولتی دیگری بروید که ظرفیت داشته باشد. چرا من باید فرزندم را به مدرسهای دورتر از محل زندگیام ببرم؟ مگر مدرسه به تعداد کافی نداریم که هر سال با معضل تکمیل ظرفیت مدارس مواجه میشویم؟»
شکایتی که فایدهای ندارد
سیده عادله سجادی، رئیس اداره ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات آموزش و پرورش شهر تهران درباره تکمیل ظرفیت مدارس دولتی میگوید: «در ثبتنام میانپایهها بهویژه در دوره ابتدایی و متوسطه اول، اولیا باید حضور داشتهباشند، هر مدرسهای که ظرفیت خالی داشتهباشد باید برای ثبتنام دانشآموزان میانپایه اقدام کند همچنین اگر خانوادهها هنگام ثبتنام با مشکلی مواجه شدند، میتوانند در سامانه شکایات به آدرس https://shekayat. medu. ir آن را ثبت کنند یا با شمارههای ستاد نظارت بر ثبتنام منطقه آموزش و پرورش خود یا اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران به شماره ۸۸۹۵۴۵۰۶ اطلاع دهند.» او ادامه میدهد: «اطلاعات خانوادهها در صورت ثبت شکایت به صورت گزارش مردمی، محرمانه باقی میماند و اصلاً نام و نامخانوادگی از فرد درخواست نمیشود.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که بسیاری از خانوادهها میگویند با ثبت شکایت هم مشکلشان، حل نشدهاست. آنها میگویند در نهایت، مدیر مدرسه میگوید ما هیچ دانشآموز دیگری را ثبتنام نمیکنیم، چراکه ظرفیت نداریم و آن وقت است که فرصت برای ثبتنام در مدارس دیگر هم از دست میرود. بسیاری از خانوادههایی که با این چالش مواجه شدهاند، حاضرند تا به عنوان «هزینه کمک به مدرسه» چندین میلیون تومان پول به حساب مدارس دولتی واریز کنند تا از شر شهریه چند ده میلیون تومانی مدارس غیردولتی نجات پیدا کنند. آن وقت است که دانشآموز از همان دوره تحصیل به این نتیجه میرسد که «پول» راهگشای همه مشکلات است و با این تفکر در مدرسه و پس از آن جامعه پرورش مییابد.
چه بلایی بر سر مدارس دولتی آمدهاست؟
با فعالیت مدارس غیردولتی در کشور، هر چند ادعا شد سیاست گسترش مدارس غیردولتی در نهایت با کاستن از تعداد دانشآموزان تحت پوشش این مدارس به دولتها فرصتی برای تمرکز و توجه بیشتر به مدارس دولتی خواهد داد، اما از زمان تصویب قانون تأسیس مدارس غیردولتی در سال ۱۳۶۷ تاکنون هیچ پژوهش جامعی صحت این ادعا را به اثبات نرساندهاست. مسئولان آموزش و پرورش در دولتهای مختلف درباره تقویت مدارس دولتی عادی در حال «وعدهدرمانی» بودهاند، اما در عمل شاهد تضعیف مدارس دولتی تا به امروز بودهایم.
اردیبهشت ماه امسال بود که رهبر انقلاب در دیدار با معلمان و فرهنگیان کشور با اشاره به وضعیت و کیفیت مدارس دولتی فرمودند: «نباید جوری باشد در کشور که وقتی گفته میشود مدرسه دولتی اولین چیزی که مقابل انسان نقش میبندد، ضعف مدرسه است. وقتی به مدرسه دولتی کماعتنایی کنیم، معنایش این است که اگر کسی بنیه مالیاش آنقدر نبود که بتواند در مدرسهای که شهریه میگیرد، ثبتنام کند، ناچار است که تن به ضعف بدهد؛ یعنی کسی که بنیه مالی ندارد، بنیه علمی هم نداشته باشد. این بیعدالتی محض است و بههیچوجه قابلقبول نیست.»
همچنین ایشان در ۱۱ شهریور سال ۹۹ در دیدار با رؤسا و مدیران وزارت آموزش و پرورش متذکر شدند: «یک نکته در باب عدالت آموزشی بحث مدارس دولتی است که مراقب باشیم مدارس دولتی جوری نباشد که دانشآموزی که در مدارس دولتی تحصیل میکند، احساس کند که مثلاً فرض کنید امکان قبولیاش در کنکور کمتر است؛ این [طور]نباید باشد، یعنی باید ما سطح مدارس دولتی را هم از لحاظ آموزش و هم از لحاظ پرورش، جوری بالا بیاوریم که خود آن دانشآموز احساس اعتماد کند، خانواده او هم که میخواهد این فرزند را بفرستد به مدرسه دولتی، احساس نکند که دارند او را به یکجایی بیپناه میفرستند و رها میکنند؛ این جوری نباید باشد؛ باید به مدارس دولتی به معنای واقعی کلمه رسیدگی بشود.»
با وجود تأکیدات رهبر انقلاب در باب توجه به مدارس دولتی، هنوز آموزش و پرورش برنامهها و سیاستهای واضحی برای تقویت مدارس دولتی عرضه نکردهاست، از سوی دیگر به اذعان برخی کارشناسان، سیاستگذاریهایی که شکل میگیرد در مسیر تضعیف مدارس دولتی است. موضوعی که لازم است هر چه سریعتر به آن رسیدگی شود تا علاوه بر رفع کمبود مدارس دولتی، کیفیت آموزش در کلاسهای درس این مدارس ارتقا یابد.
