کار کردن برای امام حسین (ع) وقتی اثرگذار میشود که دلی باشد؛ وقتی که دور از شعار، شو و نمایش باشد، برای همین است که همیشه کارهای مردمی اثرگذاری بیشتری داشته است. سیدمجتبی مؤمنی که از سال ۱۳۸۶ در رسانههای مختلف فعالیت میکرده و خبرنگار، دبیرسرویس و سردبیر هم بوده است، چند سالی میشود سایت اربعین داتآیآر و زیرمجموعههای آن را در شبکههای اجتماعی مدیریت میکند تا واقعیت این روز را به تصویر بکشد. او داستانهای شنیدنی زیادی دارد و به خوبی میداند چه کاری برای روایت اربعین مؤثرتر است، به همین منظور «جوان» سراغ مدیر این سایت رفته و با او گفتگو کرده است.
چرا دغدغه اربعین داشته و دارید؟ مدیریت سایتی که برای اربعین طراحی شده نیاز به صرف هزینه و زمان دارد. نیت شما برای این کار چه بوده است؟
قصد شعار دادن ندارم، اما اساساً دغدغه من در ماجرای اربعین، وجود حضرت صاحب الزمان (عج) است، فکر میکنم تنها جایی که ما در عصر غیبت میتوانیم زندگی همراه با عصر صاحب (عج) را تجربه کنیم، همین اربعین است. اولین سالی که به پیادهروی اربعین رفتم، سال ۹۲ بود و بعد از آن هم به این پیادهروی رفتم. آن سالها کلاً حسم این بود که فضای اکرام مردم عراق در مورد زائران اربعینی تنها مصداقی است که میتوانیم زندگی در عصر ظهور را درک کنیم. ماجرای آشنایی من با سایت اربعین این بود که یک مجموعه فرهنگی این سایت را از سال ۱۳۹۲ راه انداخت. سال۹۵ در جلسهای با حضور مدیران مجموعه من در مورد اربعین حرف زدم. همان جا مسئول مجموعه گفت که سایت اربعین را به همراه کانال ایتا و تلگرام راهاندازی کردهاند، اما چون کسی نبوده که کارهای آن را انجام دهد، متوقف مانده است. پیشنهاد داد که اگر من مایلم کارهایش را بر عهده بگیرم. از همان اول این کار برای من درآمدی نداشت و فقط بودجهای برای پرداخت حقالتحریر افرادی که برای آن تولید محتوا میکردند، اختصاص داده شد، البته این هزینهها بعد از دو سه سال کلاً قطع شد و کل هزینهها بر عهده خودمان بود و با کمکهای مردمی این مجموعه مدیریت شد.
یعنی دیگر حمایت مالی انجام نمیشود؟
شاید یکششم یا یکهفتم هزینهها از طریق حمایت مالی باشد، مثلاً سال ۱۴۰۱ که حدود ۷۰میلیون در سال هزینه کارهای فنی و محتوایی سایت شد، مجموعه حدود ۱۰ میلیون تومان به ما پول داد، اما تا به حال از هیچ سازمان دولتی و ارگانی، پول نگرفتهایم و این مؤسسه فرهنگی که از آن صحبت میکنم هم خدمات فرهنگی میفروشد و با فروش مستند و کتاب، درآمدزایی میکند.
چند نفر نیرو در سایت اربعین داتآیآر فعال هستید؟
به غیر از خودم پنج نفر به طور مستقیم درگیر کارهای سایت و شبکههای اجتماعی آن هستند. آنها حقوق ناچیزی میگیرند که بهتر است بگویم اصلاً حقوق نمیگیرند.
چرا از خود سایت و شبکههای اجتماعی کسب درآمد نمیکنید؟
از سایت که درآمد نداریم و تبلیغ هم نمیکنیم. صادقانه اینکه دلم نمیآید از اسم امام حسین (ع) پول دربیاورم، حتی با این منطق که آن را خرج خود سایت کنم. شاید حرفم منطقی به نظر نرسد و از سر ذوق باشد، اما من اصلاً دلم نمیآید از این سایت درآمدزایی کنم، حتی با سایتهایی که تبلیغ دارند و درآمدزایی میکنند به همین دلیل تبادل نمیکنم.
در این هشت سال فعالیتی که داشتید چه داستان شنیدنیای را میتوانید برایمان تعریف کنید.
در این مدت ماجراهای زیادی اتفاق افتاده است که شنیدنی هستند، اما یکی از آنها را برایتان تعریف میکنم. از دوستان و آشنایان خواستم هر کسی را که میتواند برای تولید محتوا به ما کمک کند، معرفی کنند. یک نفر خانمی را که مدیر کل اجتماعی یکی از رسانههای مشهور بود، معرفی کرد. شماره او را گرفتم و درباره کار برایش توضیح دادم، گفتم این کار مردمی است. او جزئیات کار را پرسید و قبول کرد که کار کند، اما سؤال آخرش این بود که عددهای واریزی چطوری است و هر مطلب را چقدر حساب میکنید؟ گفتم با شرمساری بابت هر ساعت ۱۰ هزار تومان پول میدهیم. او در واکنش به این حرف من، ترش کرد و با لحن عجیبی گفت من در مجموعهای که کار میکنم بابت یک یادداشت که نیم ساعت وقتم را میگیرد ۱۰۰ هزار تومان پول میگیرم. من هم از لحن او ناراحت شدم و بعد از عذرخواهی تلفن را قطع کردم. اتفاق عجیب این ماجرا این بود که این خانم فردا صبح پیام داد که امکان صحبت دارید؟ من هم با او تماس گرفتم. برایم عجیب بود که گفت اگر شخصی را برای کار پیدا نکردهاید میخواهم با شما همکاری کنم! برایم سؤال بود که از عصر روز قبل تا صبح آن روز چه اتفاقی افتاده که نظر این خانم تغییر کرده بود؟ از او سؤال پرسیدم که با بغض گفت: «آقا شما فقط اجازه میدهید که برای سایتتان بنویسم؟» باز هم سؤالم را تکرار کردم و گفتم برایم مهم است که دلیل این تغییر تصمیم را بدانم. گفت تلفن را قطع میکند و بعداً تماس میگیرد. من در تمام طول روز، ذهنم درگیر بود که چه اتفاقی افتاده که نظر این خانم تغییر کرده تا اینکه زنگ زد و گفت که تا به حال کربلا نرفته است، اما دیشب خواب دیده که قرار است به سفر اربعین برود و امام حسین (ع) را در خواب دیده است که یک پاکت سفید پر از پول به او داده و گفته است این خرج سفرت، فقط کار اینها را راه بینداز. این خانم حدود پنج سال با ما همکاری کرد و تقریباً هر هفته دو بار به ما مطلب میداد تا اینکه کارش تغییر کرد و همکاریاش با ما کمرنگ شد. در این مدت هم شاید به زور و زحمت به او ۱۰۰ هزار تومان پول دادیم که در اصل باید بگویم هیچ دستمزدی نگرفت.
فعالیت رسانهها را در خصوص اربعین چگونه ارزیابی میکنید؟
طی چند سال اخیر رسانههای اربعینی بیشتر و فعالتر شدهاند و این خیلی خوب است. برخی از سازمانها هم پای کار آمده و حتی کانالهایی در شبکههای اجتماعی مختلفی فعال شدهاند، اما متأسفانه این رسانهها هنوز غنای کافی ندارند، کار عمیق انجام نمیشود و قالبهای تولیدی خلاقانه نیست. بدتر اینکه حس میکنم تعدد رسانههای اربعین دارد مانند مسابقهای میشود که هر کس در آن میگوید ما بیشتر از بقیه کار میکنیم. کارها هم پر از نشانه و لوگو است. برخی سازمانها که مدعی هستند دغدغه اربعین دارند، سراغ کارهای کپیکاری میروند، آنها میخواهند فوری یک نمایشی را اجرا کنند و بروند.
ما خودمان اساساً نماد تصاویرمان را کوچک میزنیم که هر کسی خواست از آن استفاده کند، حتی اگر کسی بخواهد از محتوای ما استفاده کند، میگوییم استفاده کند، فقط از آن پول درنیاورد و کارهای تجاری نکند. بماند که بعضاً سایتها و مجموعههایی نماد ما را حذف و کارها را بدون منبع منتشر میکنند، حتی سایت ستاد مرکزی اربعین، از محتوای سایت ما منتشر و از مستنداتی که در سایت کار کردهایم، استفاده کرده است، البته ما اصلاً مشکلی با این موضوع نداریم. از نظر من این سفره برای امام حسین (ع) است و من باید این سفره را رنگینتر کنم و هر کسی هر چیز را میتواند از آن بردارد.
فکر میکنید مسئولان برای مجموعههایی که در زمینه اربعین قصد تولید محتوا دارند، چه کار میتوانند انجام دهند؟
همین سازمانهایی که دغدغه دارند از مجموعههای مردمی حمایت کنند و کارهای عمیق و خلاقانه را در همین مرتبه گسترش دهند. سراغ کسانی بروند که میخواهند کارهای مؤثر در این زمینه انجام دهند و از آنها بپرسند چه چیزی لازم دارید تا کارتان را بهتر انجام دهید؟ سراغ مجموعههای به معنای واقعی مردمی بروند نه مردمیهای خصولتی.
