جو بایدن، رئیسجمهور امریکا با ارسال مهمات خوشهای به اوکراین برای استفاده علیه نیروهای روسیه موافقت کرد. بایدن روز جمعه ۱۶ تیر (هفتم ژوئیه) در مصاحبه با شبکه خبری سیانان با اشاره به اینکه مهمات نظامی اوکراین رو به پایان است، گفت: از توصیه وزارت دفاع برای تجهیز اوکراین به بمبهای خوشهای حمایت کردم و این تصمیم کار بسیار سختی بوده است. جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید نیز رسماً اعلام کرد ایالاتمتحده امریکا به اوکراین بمبهای خوشهای در بسته نظامی جدید خود ارائه میکند و در عین حال به رغم برافروختن شعلههای جنگ میان روسیه و اوکراین، مدعی شد واشنگتن به دنبال آغاز جنگ جهانی سوم نیست.
به نظر میرسد امریکا درصدد است به هر قیمتی جنگ اوکراین با شکست روسیه به پایان برسد، بنابراین قصد دارد در راستای تجهیز اوکراین به انواع تسلیحات، حتی آنهایی که پیش از این به عنوان خط قرمز تلقی میشدند، این هدف را محقق سازد. واشنگتن به امید پیروزی در جنگ اوکراین به تدریج همه ممنوعیتها را البته به بهانههای مختلف کنار میگذارد، ضمن اینکه به خوبی از عدمموفقیت ضدحمله گسترده اوکراین آگاه و اکنون درصدد است با تحویل مهمات خوشهای به ادعای خود قدرت و پوشش آتش گستردهای برای ارتش اوکراین فراهم سازد. در واقع یکی از دلایلی که امریکا تصمیم گرفته است با ارسال مهمات خوشهای به اوکراین موافقت کند این است که شرایط در میدان جنگ به هیچ عنوان به نفع اوکراین نیست. شبکه خبری اسکاینیوز در تحلیلی نوشت که حمله (گسترده) اوکراین در فصل بهار اتفاق نیفتاد و نشانهها حاکی است ضدحمله اوکراین در حال حاضر هم موفقیتی نداشته است. نکته جالب اینکه رئیسجمهور امریکا در اظهارات اخیر خود این تحلیل را عملاً تأیید کرده است. جو بایدن گفته است: «تصمیم بسیار سختی از جانب من بود. با وجود این با متحدانمان رایزنی کردم. با دوستانمان در کنگره هم رایزنی کردم. مهمات اوکراینیها دارد تمام میشود.» در واقع مقامهای امریکایی برای توجیه تصمیم خود برای ارسال مهمات خوشهای به اوکراین به توجیههایی مشابه با توجیههای زمان استفاده از بمب اتمی علیه هیروشیما و ناکازاکی متوسل شدهاند. آنها گفتهاند درست است که ارسال مهمات خوشهای خطر تلفات غیرنظامیان را بالا میبرد، اما در صورتی که به روسیه اجازه داده شود سرزمینهای اوکراین را اشغال کند، جان غیرنظامیان بیشتری در خطر است. نکته جالب، استدلال عجیب جیک سالیوان مشاور امنیت ملی امریکا درباره ارسال مهمات خوشهای به اوکراین است. سالیوان مدعی شده اوکراین پایبندی خود را برای استفاده از بمبهای خوشهای فقط برای دفاع از خود و استفاده نکردن از آن در مناطق غیرنظامی اعلام کرده است. وی در عین حال ادعا کرده است بدون شک ما میزان تعهد اوکراین به استفاده نکردن از بمبهای خوشهای را علیه غیرنظامیان زیر نظر داریم. این در حالی است که حتی در برهه کنونی نیز اوکراین از تسلیحات اهدایی غرب به ویژه موشکهای دوربرد کروز برای حمله به اهدافی در داخل روسیه استفاده کرده است.
آناتولی آنتونوف، سفیر روسیه در امریکا درباره تحویل مهمات خوشهای به اوکراین از سوی امریکا گفته که تصمیم واشنگتن برای تجهیز اوکراین به مهمات خوشهای، بیانگر ناامیدی امریکاست. آنتونوف هشدار داده است امریکا با این اقدام خود، بشریت را به سمت جنگ جهانی جدید پیش میبرد. این دیپلمات ارشد روس خاطرنشان میکند: امریکا با تجهیز اوکراین به سلاحهای خوشهای، غیرنظامیان را برای سالیان متمادی با خطر مواجه میکند. کنستانتین کوساچوف، معاون نایب رئیس شورای فدراسیون روسیه هم با اشاره به اقدام اخیر دولت بایدن درباره ارسال مهمات خوشهای تأکید کرد که امریکا از این پس مسئول تمام قربانیان سلاحهای خوشهای خواهد بود.
مهمات خوشهای و معاهده آن
مسئله مهم درباره مهمات خوشهای تبعات و پیامدهای کاربرد آنهاست. مهمات خوشهای به بمبی گفته میشود که شامل تعداد زیادی ریز مهمات (بمبهای کوچک) است که بعد از پرتاب بمب و شکافته شدن بمب اصلی در ارتفاع مناسب، ریزمهماتها جداشده و بسته به ارتفاع شکافته شدن بمب اصلی روی زمین در منطقه وسیعی پخش میشوند. اگر چه به این سلاح بیشتر بمب خوشهای گفته میشود که مشخصاً یک سلاح هواپرتاب است، ولی امروز کلاهکهای خوشهای برای موشک یا مهمات توپخانه نیز وجود دارد. میزان این ریزمهمات و قدرت تخریب و مأموریت آنها بسته به بمب یا سلاحی که آنها را پرتاب میکند، متفاوت است. مهمات خوشهای برای از بین بردن هدفهای مختلف طرح میشوند. برخی برای تخریب، برخی برای کشتن و زخمی کردن نفرات و برخی برای نفوذ به زره طرح شدهاند. بیشتر مهمات خوشهای امروز برای ترکیبی از این کاربردها ساخته میشوند. در مهمات خوشهای در اثر یک انفجار اولیه تعداد زیادی مهمات کوچکتر در منطقه انفجار پخش میشوند تا با فاصله زمانی پس از انفجار اول منفجر شوند. هدف اصلی از کاربرد مهمات خوشهای که نخستین بار در طول جنگ جهانی دوم ساخته شدند، افزودن به شعاع تأثیر بمب و جلوگیری از پیشروی نظامی است. در بمب معمولی فقط ناحیه نزدیک به محل انفجار تخریب میشود، ولی مهمات خوشهای با پراکندن تعداد زیادی از بمبهای کوچکتر بر منطقه وسیعتری تأثیر میگذارند. کارشناسان میگویند استفاده از مهمات خوشهای به تلفات غیرنظامیان منجر میشود، ضمن اینکه برخی از ریزمهمات منفجر نمیشوند و میتوانند تا مدتها بعدتر جان غیرنظامیان را به خطر بیندازند.
تسلیحات مرگبار برای تغییر موازنه
مخالفان استفاده از بمبهای خوشهای به دلیل اینکه بعضی از بمبهای کوچکتر عمل نمیکنند و مانند مین عمل میکنند و استفاده از آنها را غیراخلاقی تلقی کردهاند و برخی کارشناسان استفاده از این مهمات را مصداق ارتکاب جرائم جنگی میدانند. همچنین ابزارهای خوشهای بمبهای کوچک زیادی را در یک منطقه وسیع منفجر میکنند که خطراتی را برای غیرنظامیان حین حملات یا پس از آن ایجاد میکنند. بمبهای عمل نکرده، کوچک و شبیه اسباببازی هستند و رنگهای درخشان دارند. برای همین توجه کودکان را جلب میکنند تا آنها را بردارند و با آنها بازی کنند. رژیمصهیونیستی در جریان جنگ ۳۳ روزه سال ۲۰۰۶ حدود ۴ میلیون بمب خوشهای روی لبنان ریخت که تاکنون موجب کشته شدن دهها نفر و زخمی شدن صدها نفر دیگر شده است. با توجه به پیامدهای استفاده از مهمات خوشهای ۱۰۸ کشور استفاده از آنها را ممنوع اعلام کردهاند. در راستای ممنوعیت مهمات خوشهای، «معاهده مهمات خوشهای» تدوین شده که یک معاهده بینالمللی است که هر گونه استفاده، انتقال، تولید و انبار این مهمات را ممنوع اعلام میکند. این معاهده در ۳۰ می ۲۰۰۸ در دوبلین به تصویب رسید و از اوت ۲۰۱۰ اجرایی شده است.
با توجه به اینکه امریکا و اوکراین جزو کشورهایی هستند که معاهده مهمات خوشهای را امضا نکردهاند، لذا راه برای این دو کشور برای ارسال و استفاده از این سلاح مرگبار باز خواهد بود. به ویژه به این ترتیب کییف خواهد توانست به بهانه عدمعضویت در کنوانسیون مهمات خوشهای با دریافت انواع مهمات خوشهای از ایالاتمتحده دامنه حملات خود را علیه نیروهای روسی به ویژه در مناطقی که ضدحمله وعده داده شده اوکراین در آنها جریان دارد، گسترش دهد و تلفات زیادی به ارتش روسیه وارد کند. در واقع مقامات اوکراینی امیدوارند علاوه بر مهمات خوشهای به تدریج کشورهای غربی از جمله امریکا انواع دیگری از تسلیحات مخرب و دوربرد و مؤثر را در اختیار ارتش اوکراین قرار دهند تا به این ترتیب بتوانند به گمان خود با اعمال شکستهای پیاپی به روسیه موازنه جنگ را به نفع اوکراین تغییر دهند.
