یکی از موضوعات مهم در جهت تحقق و حرکت به سمت رقابتپذیری بالاتر در اقتصاد، حمایت مشروط و هدفمند از تولید در زمان آغاز به فعالیت خود است. اعطای یارانههای مختلف و همچنین مشوقهای مالیاتی نیز یکی از این نظایر است. با این وجود در صورت عدم توجه به فراخورهای اعطای یارانه به خصوص در زمینه اعطای یارانه انرژی ارزان، این کمک و حمایت دولت به جای توسعه کشور و ایجاد رشد اقتصادی، به عکس خود بدل خواهد شد. نمونه واضح و مبرهن آن نیز حمایت تعرفهای و گمرکی از صنعت خودرو کشور بود که وضعیت صنعت خودرو کشور را به این نقطه رسانده است.
نمونه واقعی و جدید نتیجه عکس دادن حمایت دولت بدون توجه به نیازمندیهای صنعت و همچنین مشروط و هدفمند نبودن حمایتهای دولتی، در بحث رانت خوراک گاز پتروشیمیهای متانولی نیز تکرار شده است. متانول و زنجیره ارزش پتروشیمیهای متانولی یکی از مهمترین زنجیرههای ارزش گاز به عنوان خوراک گاز است که تکمیل زنجیره ارزش متانول به طور کامل ما را از واردات رهایی خواهد بخشید. اما مدل غلط حمایت دولتی با ارائه رانت خوراک ارزان قیمت به متانولیها در نهایت سبب شد که این صنعت بدون توجه به زنجیره ارزش سودآور متانول در نهایت به خامفروشی متانول بپردازد. این اشتباه بزرگ سیاستی نتایج بسیار بدی برای کشور رقم زده است و ما را به بزرگترین صادرکننده و خامفروش متانول تبدیل کرده است و نتیجه آن تباه کردن بخش بزرگی از منابع عظیم داخلی و صادرات انرژی مجازی بوده است. در حال حاضر کمتر از ششدرصد از متانول تولیدی کشور در داخل کشور به استفاده میرسد و بیش از ۹۴ درصد از متانول تولیدی به شکل خام صادر میشود.
مشکل بزرگ صنعت متانول کشور، اعطای رانت خوراک و سوخت ارزان بدون مشروط کردن آن به توسعه زنجیره ارزش متانول بود که نتیجه آن وابستگی شدید صنعت پتروشیمیهای متانولی کشور به صادرات خام متانول در بازار انحصاری و با قیمت سرکوب شده چین بوده است که موجب شده است که ما به طور کامل با یک صنعت ورشکسته و وابسته به رانت خوراک ارزان مواجه شویم.
صنعت متانولی کشور در طی سالیان اخیر با برنامهریزی غلط و اشتباه مسئولان امر به یک صنعت غیراقتصادی تبدیل شده است که اگر گاز به نرخ ارزان به آنها پرداخت نشود، ورشکست خواهند شد. این در حالی است که موارد استفاده موازی و با قیمت بسیار مناسب گاز وجود دارد. اولین و مهمترین مقصد گاز کشور، صادرات گاز به کشورهای همسایه است؛ این راهکار با توجه به وابستگی شدید و نیاز بالای گازی کشورهای همسایه نظیر هند، پاکستان، عراق و ترکیه به گاز ایران، به راحتی قابلیت جایگزین شدن دارد و به مانند گاز خوراک پتروشیمیهای متانولی، امکان عقد قرارداد بلندمدت و مجوزهای اوفک برای پرداخت به موقع گاز کاملاً وجود دارد و همچنین جایگزین کردن و ذخیرهسازی گاز برای مصارف بخش نیروگاهی در زمستان نیز اقدام مهم دیگری است که میتواند با گاز ارسالی به متانولیها جایگزین شود و با این اقدام ظرفیت گازوئیل و سوخت مایع مورد استفاده نیروگاهها آزاد خواهد شد و بدین ترتیب، امکان صادرات گازوئیل به میزان سه تا چهار برابر قیمت گاز معادل ایجاد خواهد شد که صرفه اقتصادی و منفعت بزرگی را برای کشور ایجاد خواهد کرد.
برای حل معضل بزرگ متانولیها و جلوگیری از تکرار دوباره آن، باید همه یارانههای اعطایی به صنعت را منوط به توسعه زنجیره ارزش کنیم و برای این کار ابتدا باید قیمت نرخ خوراک اصلاح شود که مهمترین گام در این بخش شناورسازی نرخ خوراک با قیمت میانگین وزنی صادراتی و وارداتی گاز است که بدین ترتیب نرخ خوراک به قیمت گاز منطقهای پگ خواهد شد و دیگر از شر قیمتگذاری دستوری و کنار گذاشتن فرمول نرخ خوراک در سال ۱۳۹۴ نیز رهایی خواهیم یافت و بهترین فرصت برای اصلاح این موضوع در برنامه هفتم توسعه است؛ پس از اصلاح قیمت، میتوان از اعطای یارانه مشروط به صنایع مختلف در جهت توسعه زنجیره ارزش استفاده کرد و هرگونه اعطای یارانه حمایتی در بخش خوراک یا سوخت را منوط به سرمایهگذاری حجم مشخصی از سود سالیانه در مجامع سالیانه کرد.
* کارشناس انرژی
