کانال تلگرامی «در محضر استاد احمد عابدی» بخشی از بیانات آیتالله احمد عابدی را در نخستین جلسه از سلسله جلسات خشم به اشتراک گذاشت. آیتالله عابدی در شرح چیستی خشم و لزوم کنترل آن فرمودهاند: غضب یا خشم، چیزی است که در حال حاضر در جامعه وجود دارد، هم در زندگی فردی و هم در زندگی اجتماعی. در بعضی آشوبها معمولاً یک نفر عصبانی شده، دست به کارهایی میزند و بعد پشیمان میشود؛ در زندگی فردی هم همینطور کسی مثل همسرش، فرزندش، همسایهاش کاری را انجام میدهد او هم عصبانی شده عکسالعملی نشان میدهد که نباید انجام میداد.
یا یک وقت فردی به یک نفر فحش میدهد، یکی توهین میکند، یکی مثلاً یکی را میزند، یکی حق یک نفر را میخورد؛ معمولاً این چیزها اسباب خشم یا اسباب غضب است و خیلی واضح است که بگوییم غضب شعلهای از آتش جهنم است و اینکه انسان در زمان غضب کاری را انجام میدهد که هلاکت ابدی و جهنم ابدی را برای خودش دارد.
بعضی روانشناسان (حالا نمیدانم حرفشان درست است یا نه) میگویند: هر آدمی روزی پنج دقیقه خُل میشود و آن زمانی که خُل میشود کارهایی آنجا میدهد که بعداً خودش پشیمان میشود که چرا این کار را انجام داده است؟! حالا این حرف درست است یا نه نمیدانم؟!
اما اصل اینکه بعضی آدمها گاهی حالتی به آنها دست میدهد که درست زمانی که عقلشان سر جایش نبوده کاری میکنند و بعداً که سر عقل میآیند پشیمان میشوند: زدن همسر، زدن فرزند، فحش دادن، اهانت کردن، مسخره کردن اینها اقسام خشم و غضب است. حالا یکی عصبانی میشود طلاق میدهد، یکی عصبانی میشود چاقو میکشد، یکی عصبانی میشود مثلاً حرکتهای غیرمعقول انجام میدهد.
اصل غضب و خشم، چیز خوبی است؛ خدای متعال در انسان چند قوه قرار داده که یکی از آنها قوه غضب است. قوه غضب برای این است که انسان بتواند از خودش دفاع کند، دشمن را طرد و دفع کند، شخصیت خود را بتواند حفظ کند... غضب برای این چیزهاست و این خیلی کار خوبی است. هر کس بتواند از خودش دفاع کند از زن و بچه خودش دفاع کند، از کشورش دفاع کند؛ این کار خوبی است، یعنی اصل قوه غضبیه یک چیز لازم و ضروری است کما اینکه ارتش، سپاه، بسیج و نیروی انتظامی غضب کشور هستند. کشور هم غضب میخواهد همانطور که یک انسان باید بتواند از خودش دفاع کند، کشور هم این را میخواهد. اصل کار، کار خوبی است، یعنی هر کسی باید قوه دفاع از خود را داشته باشد. پس اصل غضب یا خشم خوب است.
یک حدیث از پیغمبر اکرم - صلیالله علیه و آله- نقل شده: هر کسی که بقای خودش را دوست دارد (بقا مخصوص آخرت است اینجا یعنی هر کسی میخواهد سالم و عمرش طولانی باشد)، چند کار را انجام دهد: عصبانی نشود، صبحها غذا بخورد و خوابش منظم باشد، اگر کسی این کارها را انجام دهد عمرش طولانی میشود.
یکی از چیزهایی که طبق فرموده پیغمبر اکرم (ص) طبق این روایت باعث طول عمر میشود این است که انسان عصبانی مزاج نباشد، اما اینکه میگفتند قوای نفس باید معتدل باشد و تحت تدبیر عقل و شرع؛ اگر که غضب کسی اینگونه بود که معتدل و تحت تدبیر عقل و شرع بود این را میگویند شُجاعت یا شَجاعت. شجاع کسی است که غضب دارد، اما غضب او معتدل و بجاست.
اگر کسی غضبش از این حد، شرع و اعتدال، فراتر بود، یعنی مطابق با شرع نبود به آن «خشم» یا «شَرَح» میگوییم و اگر کمتر از آن مقدار بود، میشود «ترس» و ما قصد داریم در همین مورد (که مطابق شرع نیست) بحث کنیم. پس آنکه غضبش از اعتدال کمتر است میشود انسان ترسو. بهعنوانمثال امام خمینی (ره) اینگونه بود که میگوید: «زمانی که مرا گرفتند ببرند تهران، وقتی بین قم و تهران کنار دریاچه نمک رسیدند، ماشین منحرف شد و به سمت دریاچه نمک رفت و من یقین کردم که میخواهند مرا در دریاچه نمک بکشند... و بعد ماشین باز مقداری حرکت کرد، دوباره برگشت آمد به جاده... این بار یقین کردم که نه نمیخواهند بکشند. آن زمانی که یقین داشتم میخواهند بکشند و حالا که یقین داشتم نمیخواهند بکشند هیچ فرقی برایم نکرد.» این را میگوییم: «انسان شجاع» و آدمی که غضبش مطابق با عقل و شرع است، اما متأسفانه برخی مواقع، پا از این حد بالاتر گذاشته میشود.
منبع ایراد سخنرانی: بعد از جلسه درس خارج فقه، چهارشنبه ۲۵ آبان ماه ۱۴۰۱، حرم مطهر حضرت معصومه سلامالله علیها
