31ارديبهشت ماه1402شمسي مصادف با اول ذيالقعده1444قمري به يمن ولادت باسعادت حضرت معصومه(س) روز دختر ناميده شده است.
دختر شخصيت ارزندهاي دارد كه اسلام به آن بها داده و او را تمجيد كرده است. سوگمندانه اينكه گذشتگان به اين موهبت الهي ظلم و ستم روا داشته و قدر او را نميدانستند. فرزند پسر را بر دختر ترجيح داده و براي دختري كه فردا همسر و مادر ميشود، شخصيتي قائل نبودند، اما اسلام به دختر كرامت بخشيد و به جايگاه والاي او اهميت داد.
نگاه مذموم و محكوم جاهليت به دختر
قرآن درباره ظلم و ستم دوران جاهليت نسبت به دختران ميفرمايد: «وَ إِذا بُشرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثي ظَل وَجْهُهُ مُسْوَدا وَ هُوَ كظيمٌ» و چون يكي از آنان را به (تولد) دختر بشارت دهند (از فرط غيظ و غضب) صورتش سياه شود، در حالي كه خشم گلويش را ميفشارد.
همچنين ميفرمايد: «يتَواري مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشرَ بِهِ أَيمْسِكهُ عَلي هُونٍ أَمْ يدُسهُ فِي الترابِ أَلا ساءَ ما يحْكمُونَ» از بدي بشارتي كه به او داده شده از ميان قبيله خود متواري شود (و نميداند) آيا او را با سرافكندگي نگه دارد يا (زنده) در زير خاكش نهان سازد. آنها بد قضاوتي ميكنند.
در برخي از منابع علت زنده به گور كردن دختران را ترس از فقر و تنگدستي يا اسارت و كنيزي دانستند.
اسلام به دختر كرامت بخشيد
اما اسلام بر اين مظالم خط بطلان كشيد و او را هديه الهي خواند. «لِلَهِ مُلْك السَمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يخْلُقُ مَا يشَاءُ يهَبُ لِمَنْ يشَاءُ إِنَاثًا» خداوند به هر كسي كه دوست دارد، فرزند دختر هديه ميكند.
همچنين در روايات آمده است كه فرزند دختر هديه الهي است. شخصي نزد امام صادق(ع) رسيد و از اينكه صاحب دختر شده بود، ابراز ناراحتي كرد. امام صادق(ع) خطاب به او فرمود: اگر خداوند به تو بگويد، ميخواهي آنچه من ميخواهم را به تو بدهم يا چيزي كه خودت ميخواهي، چه پاسخي ميدهي؟ آن شخص در پاسخ امام صادق(ع) عرض كرد، آنچه خدا بدهد. در ادامه امام صادق(ع) فرمودند اين فرزند را خدا به تو داده است. پيامبر(ص) فرمود: هر كه از بازار چيزى براى خانه بخرد و براى عيالش ببرد، چنان است كه براى مستمندان صدقه برده است و اول به دختران و زنان بدهد كه هر كس دخترش را خوشحال كند، چنان است كه بردهاى از خاندان اسماعيل آزاد كرده است...
مشركين مكه پيامبر(ص) را ابتر ناميدند اما خداوند با تولد دختري به نام فاطمه او را كوثر ناميد كه نسل سادات از او هستند و در شأن او يك سوره كامل در قرآن نازل فرمود. دختران در خانواده و جامعه از جايگاه رفيعي برخوردارند. پيامبر(ص) دخترش فاطمه(س) را در امور مهم سياسي و اجتماعي وارد ميكرد. حضور فاطمه زهرا(س) در جريان مباهله، حضور در نماز جماعت مسجد، همچنين ايراد خطبه حضرت زهرا(س) در مسجد مدينه پس از رحلت پيامبر(ص) از اين قبيل است. اين رفتار بيانگر چند مطلب است: نخست اينكه مقام دختر در نظر پيامبر(ص) همانند مقام پسران است، دوم اينكه در مسائل مهم و اساسي ميتوان از مشاركت ايشان بهره برد، هر چند اين امور اساسي و مهم در مسائل سياسي و اجتماعي باشد. سوم آنكه دختران در پيشگاه خداوند از مقام و منزلتي برخوردارند كه ميتوان به آن قسم ياد كرد و در اموري چون مباهله از اين مقام و منزلت بهره برد.
نوعاً چنين ميپندارند كه دختر باري بر دوش خانواده است، منبع درآمد و كاري نيست، به ويژه در گذشتهها چنين پندارهايي رواج داشته است، زيرا پسران در خارج از خانه به كار و تلاش ميپرداختند و دختران در خانه بودند. در برابر اين پندارها، امامان(ع) بر اين نكته تأكيد كردند كه زنان اگر چه كاري اقتصادي نداشته باشند و به خانهداري بپردازند، مايه بركت و موجب گشايش و ريزش رحمت حقند.
امام صادق(ع) ميفرمايند: «آنگاه كه انسان داراي دختري شود، خداوند ملكي را به سوي او ميفرستد و بال خويش بر سر و سينه آن دختر ميگسترد... آن كس كه هزينه دختر را تأمين كند، به او كمك ميشود.»
وجه ديگري كه در علت رحمت بودن دختر ميتوان گفت، حديثي است از پيامبر(ص) كه ميفرمايند: چه فرزند خوبي است دختر! هم پرمحبت است، هم كمك كار، هم مونس است و هم پاك و پاككننده.
آنچه در مورد اين روايات ميتوان گفت، اين است كه اين تعابير با توجه به شرايط زمانياي كه دختران داراي چندان جايگاهي در ميان اعراب، به ويژه اعراب جاهلي نبودند، صادر شده است تا به آنها اعلام كند دختران، هديه الهي هستند و با آنها متناسب با شأن آنان برخورد كنيد و خداوند در قبال آنها فقط پاداش ميدهد، اما پسران نعمت هستند كه بايد نسبت به آن پاسخگو باشيد. در جامعه صدر اسلام وقتي به پيامبرش مژده فاطمه(س) داده شد، ناخرسندي در چهره اصحابش نمايان شد. اينجاست كه پيامبر(ص) به آنان ميفرمايد: چه شده است شما را، چرا چهرهها دگرگون شده است؟! دختر گل معطري است كه آن را ميبويم و روزياش هم با خداوند است.
روز دختر مصادف با ولادت حضرت معصومه(س) است؛ دختري كه براي دختران، زنان و مادران سرزمينمان، الگو و اسوه است. تأسي به زنان والامقامي همچون حضرت معصومه(س) سبب شده است دختران مؤمن، عفيف و انقلابي جامعه امروزي شخصيت و هويت خويش را پيدا كنند و به مقام و منزلت والاي خويش پي ببرند و به مقامات سياسي، فرهنگي و اجتماعي رفيعي دست پيدا كنند. همچنين به بركت الگوپذيري از زنان بزرگ خاندان پيامبر اكرم(ص)، سبب شده است دختران و زنان جامعه كنوني با تحول فكري و روحي بزرگ نسبت به سرنوشت خود، خانواده، اسلام و جامعه احساس مسئوليت كنند.
حضرت معصومه(س)، الگوي دختران در علمآموزي
حضرت معصومه(س) از مقام و جايگاه بالايي از جمله در عرصه علمي بهرهمند بودند كه پاسخهاى آن حضرت در غياب امام موسي كاظم(ع) به سؤالات جمعي از شيعيان مدينه خود مؤيد اين مدعاست، به ويژه آنكه امام كاظم(ع) در مسير بازگشت پس از مشاهده پاسخهاي كريمه اهل بيت(ع) سه بار فرمود: «فِداها ابُوها»، (پدرش به فدايش باد) و با توجه به اينكه حضرت معصومه(س) در آن زمان سن و سال زيادى نداشت، اين مطلب نشانگر عظمت او از نظر علم و معرفت بود.
زيارت حضرت فاطمه معصومه(س)، الگوي متعالي در ارتقاي مؤلفههاي تربيتي و اخلاقي است. برقرار كردن ارتباط روحى و به وجود آوردن پيوند قلبى با آن بزرگواران- چه از طريق حضور نزد مرقد آنان باشد يا ارتباط از راه دور و فرستادن سلام و درود و تحيت و اظهار ارادت و اخلاص به آستانشان، همراه با بيان فضايل، كرامات، عبادات، اطاعات و خدمات آنان- آثار فوقالعاده سازندهاى در تربيت نفوس زيارتكنندگان و ارتقاى روح آنان و پرورش والاترين ارزشهاى معنوى و اخلاقى دارد و چنانچه زيارتكننده، بداند چه مىكند و چه مىگويد و چه مىخواهد، به خوبى مىتواند راه قرب الىالله را با سرعت بپيمايد و از كنار قبر آنان، با روحى باصفا، پاك از گناه و آماده براى اطاعت پروردگار و انجام وظايف انسانى بازگردد.
سيره عملي حضرت معصومه(س) الگوي خوبي براي حضور بانوان در اجتماع و فعاليتهاي اجتماعي است. ولايتمداري و صيانت از امامت و ترويج احاديث اهل بيت(ع) از جمله فعاليتهاي بارز اجتماعي حضرت معصومه(س) بود كه ميتواند سرمشق مناسبي براي بانوان باشد. توجه به اين نكته هم لازم است كه بانوي كرامت نه تنها براي دختران و بانوان بلكه براي عموم جامعه الگوي بارز و شايستهاي هستند. همانگونه كه تأكيد شد الگوپذيري از بانوان والامقامي همچون حضرت معصومه(س) سبب شده است دختران مؤمن، پاكدامن و انقلابي جامعه امروزي در اين غوغاي بيهويتي و ماديگرايانه غربي، به مقام و ارزش خود پي ببرند.
فاطمه معصومه(س) پاسبان حريم ولايت و امامت
ولايت يكي از اساسيترين اركان مذهب تشيع است. آيات قرآني و روايات فراواني بر اين آموزه ضروري دين دلالت دارد، ولايت به اين معناست كه اهل بيت(ع) مرجعيت ديني، سياسي و حكومتي دارند و در همه شئون تشريعي و تكويني با اذن خداوند اثرگذار هستند.
در جهان تشيع شخصيتهاي والامقامي بودند كه با تمام وجود از ولايت و امامت صيانت و پاسباني كردند و در اين راه مقدس شهيد شدند، حضرت صديقه طاهره(س) اولين شهيد راه ولايت بوده كه با تمام وجود از حريم ولايت دفاع كردند، حضرت زينب كبري(س) نيز بعد از واقعه عظيم عاشورا با وجود شرايط خفقان شديد، پيام ولايت و امامت را به گوش همگان رساندند. حضرت فاطمه معصومه(س) نيز يكي از بانوان بزرگ جهان اسلام است كه در طول عمر شريف خويش همواره در نشر و پاسباني از حريم ولايت با تمام وجود جانفشاني كردند، اين بانوي كريمه با دعوت امام بزرگوار عازم سفر شدند و در طول مسير با ايجاد كارواني تبليغي معارف امامت و ولايت را نشر ميدادند.
* دكتراي تخصصي تاريخ تشيع دانشگاه اديان و مذاهب قم
