آقای فلاحتکار به نظر شما چرا سند تحول بنیادین بعد از یک دهه همچنان از نظر اجرایی وضعیت مطلوبی ندارد؟
یکی از مسائل مهمی که در سند تحول بنیادین باید کار میشد و رهبر معظم انقلاب هم در دیدار اخیر خود با جمعی از معلمان و فرهنگیان سراسر کشور بر آن تأکید کردند، بحث بازبینی در سند تحول بنیادین است. بیش از یک دهه از تدوین سند گذشته، اما این سند هنوز بازنویسی و بازبینی نشده است. نکته بعدی اینکه سند تحول بنیادین، سند بالادستی است و باید ضمانت اجرایی داشته باشد. در حال حاضر، نبود ضمانت اجرایی برای انجام این سند مشکلات زیادی را ایجاد کرده است. همچنین تحول در تربیت و تحول در مدارس باید همه سازمانها و نهادهای تربیتی را درگیر خود کند. هر چند محور اصلی تحول در تربیت، آموزشوپرورش است، اما ارکان مختلف دیگری نیز در اجرایی شدن سند تحول بنیادین اثرگذار هستند. مثل سازمان صداوسیما و تمام مجموعههای تربیتی که شبیه مدرسه هستند، باید در کنار آموزشوپرورش برای خودشان نقش اثرگذاری در تحول در تربیت قائل شوند، اما میبینیم که هیچ کدام از این ارکان نامبرده نسبت خودشان با آموزشوپرورش را برای اجراییسازی سند، تعیین نکردهاند. بدتر اینکه هیچ کدام از آنها در این خصوص پاسخگو نیستند. این در حالی است که هر کدام از این نهادها، مدعی هستند سند را اجرا میکنند و البته آموزشوپرورش هم چنین ادعایی را دارد، اما شاخص کمی برای اینکه بتوانیم تشخیص بدهیم چند درصد از سند تحول بنیادین آموزشوپرورش اجرا شده است، در دست نیست. در نهایت میبینیم سند تحول بنیادین که در این سالها باید به درستی اجرا میشد، تنها در حد شعار باقی مانده است. اینکه مسئولان تصور کنند با سندخوانی، سند تحول بنیادین اجرا خواهد شد، تصور غلطی است و قطعاً آموزشوپرورش در کشورمان را به قهقرا میبرد، چه بسا که در این سالها هم برده است! متأسفانه مسئولان تصور کردهاند اگر فقط کارگاههای ضمن خدمت برای معلمان برگزار کنند، همین کافی است و خطاهای پیشآمده در این زمینه را محو خواهد کرد.
اگر این سند به درستی اجرا میشد، مدارس در حل مشکلات چه نقشی میتوانستند ایفا کنند؟
وقتی صحبت از آن میشود که مدارس باید محور پیشرفت محله باشند و حل مسائل محله در مدرسه بیان شود، یعنی اینکه اگر با بحران آب و کمبود منابع آبی درگیر هستیم، نقش مدرسه را نیز در حل این مسئله مشخص کنیم یا اگر یکی از مسائل امروز کشورمان تولیدات فاخر است، باید مشخص کنیم که چقدر مدارس در ایجاد تولیدات فاخر اجتماعی و فرهنگی سهم دارند؟ قطعاً مدارس و دانشآموزان در بسیاری از بخشها میتوانند نقش خوبی ایفا کنند، اما متأسفانه هیچگاه مدارس به صورت محور قرار نگرفته است.
مشکل اصلی کجاست؟
به نظر من مشکل اصلی در سیاستگذاری است. دستگاههایی که باید سیاستگذاری میکردند، کارشان را به خوبی انجام ندادهاند. مشخص کردن بخشنامهها، آییننامهها و تولید فناوریهای مبتنی بر سند تحول بنیادین مهم بوده که از آن غفلت شده است. نمیتوان به معلمان گفت این سند را پیادهسازی کنید، اما فناوری تولید نشود! به نظر من یکی از فناوریهایی که باید تولید شود، تغییر آییننامه مدرسه است. بعضی از قوانین مدرسهداری ما برای یک قرن پیش است که بهروزرسانی آن مسئله مهمی است. نقش دستگاههای بالادستی آموزشوپرورش که فرانهادی است، در حل این مسئله اثرگذار است. این تصور که آموزشوپرورش به عنوان یک رکن بتواند این سند را اجراییسازی کند، تصور اشتباهی است. شورای عالی انقلاب فرهنگی باید رسالتها را بین صداوسیما، وزارت ارشاد، سازمان امور مساجد و آموزشوپرورش توزیع کند و به تناسب به اجراییسازی مأموریتها نظارت داشته باشد. علاوه بر آن، نباید این سند منحصر در قرارگاه تحول سند بنیادین آموزشوپرورش باشد، هر چند ایجاد یک قرارگاه برای اجراییسازی این سند اتفاق خوبی بوده است، اما قرار گرفتن آن در انحصار یک قرارگاه چه در ستاد وزارتخانه، چه استانها و چه مدارس آثار نامطلوبی دارد. آنچه امروز باید اتفاق بیفتد، این است که رسالت قرارگاه سند تحول به جای «تولید ایده» باید «تمرکز بر ستاد وزارتخانه» باشد تا بررسی کند که بخشنامهها، پروژههای اجرایی در مدارس، جشنوارهها و رویدادها کدام بخش از سند را تأمین میکنند.
آیا اقدام قابل دفاعی در اجراییسازی سند تحول بنیادین انجام شده است؟
شاید در زمینه تحول در بخشهای مختلف آموزشوپرورش، اقدامات خوبی انجام شده باشد، اما این بخشها مثل چرخدنده هستند که یکدیگر را تکمیل میکنند، اما از آنجا که ارتباط مشخصی باهم ندارند و کاملاً جزیرهای رفتار میکنند، نتیجه خوبی دیده نمیشود. آنچه امروز در قرارگاه اجراییسازی باید اتفاق بیفتد، نقش فرانهادی آموزشوپرورش برای تنظیمگری معاونتها، جشنوارهها، رویدادها و بخشنامههای خوب است تا اتصالی بین بخشهای مختلف برقرار شود.
به نظر شما سند تحول بنیادین به خوبی برای مدارس و جامعه فرهنگیان تبیین شده است؟
نه اصلاً. متأسفانه حس اضطراری برای معلمان در ایجاد سند تحول بنیادین ایجاد نشده است، به همین دلیل این سند برای بخش قابل توجهی از معلمان و خانوادهها مسئله مهم و جدی نیست و اصلاً آن را راهگشا نمیدانند. وقتی اجراییسازی سند را در سندخوانی خلاصه کردهایم، چه توقعی داریم که معلمان نسبت به اجراییشدن این سند توجهی داشته باشند؟ نقش معلم را در نوشتن و نگارش سند تحول بنیادین جدی نگرفتند و حتی نظر آنها را نپرسیدند. با این اوصاف مشخص است که این سند به خوبی اجرا نمیشود.
با توجه به همه واقعیتهای موجود، راهحل برونرفت از این وضعیت چیست؟
اول، باید قرارگاه اجرایی سند تحول بنیادین جایگاهی، چون قرارگاه ستاد تحول دولت داشته باشد، یعنی همه معاونتها و ارکان آموزشوپرورش به قرارگاه پاسخگو باشند نه اینکه قرارگاه صرفاً دنبال جمع کردن ایدهها باشد. قدم بعدی این است که ستاد شورای عالی انقلاب فرهنگی بین قوا و نهادها تنظیمگری ایجاد کند. سوم، قوانین مناسب و مؤثری از طریق مجلس وضع شود و چهارم، باید فناوریهای مناسب برای مدارس تولید شود تا آنها بتوانند سندتحول بنیادین را به درستی پیادهسازی کنند.
