امـانـوئـل مکـرون، رئیسجمهور فرانسه اواسط فروردین ماه پس از دیدار با شی جین پنگ، رئیسجمهور چین اذعان کرده است اروپا قصد ندارد در بحران تایوان که اساساً ارتباطی نیز با آن ندارد، ورود پیدا کند و به جزئی از هرگونه منازعه احتمالی تبدیل شود! فراتر از آن، مکرون خواستار برقراری سازوکاری برای استقلال مالی و امنیتی از ایالاتمتحده در نظام بینالملل شده است. چگونه چنین دغدغهای به ذهن رئیسجمهور فرانسه خطور کرده است؟ آیا اظهارات مکرون منبعث از نگاه واقعی او به تحولات جاری در حوزه روابط بینالملل بوده یا پای مسئله دیگری در میان است؟
واقعیت این است که فرانسویها و آلمانیها، دو بازنده بزرگ جنگ اوکراین محسوب میشوند. مقامات امریکایی قبل از وقوع جنگ، به مقامات پاریس تضمین داده بودند رجزخوانیهای صورت گرفته میان روسیه و ناتو در حوزه بازدارندگی نمود و عینیت دارد و به حوزه اقدام و نبرد تعمیم پیدا نخواهد کرد. اما اصرار غربیها برای گسترش ناتو به شرق، منجر به واکنش جدی روسها و وقوع جنگ شد. فرانسویها پس از آغاز جنگ حیرتزده شدند! ژنرال اریک ویدو، رئیس اطلاعات نظامی فرانسه به علت «ضعف سازمان تحت امر او در ارزیابی احتمال حمله روسیه به اوکراین» برکنار شد.
پس از آن، مقامات فرانسوی و آلمانی، با فشارهای زیادی از سوی امریکا و انگلیس (دو عضو دیگر ناتو) در خصوص لزوم امتیازگیری از روسیه در پیمان صلح نهایی (که پس از جنگ منعقد خواهد شد) مواجه شدند. اگرچه بسیاری از سیاستمداران، نظامیان و تحلیلگران مسائل امنیتی به کاخ الیزه و دولت آلمان در خصوص همراهی با این بازی خطرناک امریکا هشدار و فرسایشی شدن جنگ را به مثابه خطری بلندمدت برای اروپا مورد ارزیابی قرار دادند، اما پیوند و تعلق امنیتی پاریس و برلین به واشنگتن، مانع از تبلور عقلانیت در سیاستهای این دو بازیگر اروپایی شد. اکنون با فرسایشی شدن نبرد، آلمان و فرانسه بیشتر از امریکا در معرض بحرانهای اقتصادی، امنیتی و نظامی ناشی از جنگ اوکراین قرار گرفتهاند. فراتر از آن، مقامات اروپایی ناچار هستند پس از پایان جنگ نیز تبعات ناشی از حفظ مؤلفههای بازدارنده (در قبال احتمال تکرار وقوع مناقشه) را نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود بپردازند. در چنین شرایطی مکرون خود و کشورش را بازندهای مطلق در جنگ اوکراین میبیند. در حقیقت، سخنانی که رئیسجمهور فرانسه در دیدار با رئیسجمهور چین بر زبان رانده است، صرفاً ناظر بر بحران تایوان نیست! او در قالب این سخنان خواسته نارضایتی خود را از معاملهای که واشنگتن با پاریس در جنگ اوکراین صورت داده است، نشان دهد. در مقابل، مقامات امریکایی درصدد خلق نوعی بحران امنیتی دامنهدار و مزمن در تایوان هستند. در اینجا، متحدان امریکا در شرق آسیا مانند استرالیا و فیلیپین، نقش بازوان امنیتی واشنگتن را در تقابل با پکن ایفا میکنند.
مقامات چینی بارها اعلام کردهاند واشنگتن و شبکه پیرو آن در شرق آسیا، بابت مداخلهگرایی در تایوان و دریای چین جنوبی هزینههای بسیار سختی را پرداخت خواهند کرد. در چنین شرایطی مقامات اروپایی به واسطه ارتباطات اقتصادی گستردهای که با چین برقرار کردهاند، تقابل نظامی با چین (حتی به صورت غیرمستقیم و در قالب حمایت از دولت تایوان) را به مثابه نوعی خبط راهبردی و استراتژیک به شمار میآورند. تجربه جنگ اوکراین نیز به مقامات فرانسوی و آلمانی نشان داده همراهی با امریکا در راهبرد خطرناک «خلق بحرانهای منطقهای در جهان» برای آنها پرهزینه و کمفایده است، بنابراین مواضع اخیر مکرون برگرفته از واقعیاتی است که طی سالهای اخیر، خصوصاً پس از وقوع جنگ اوکراین در نظام بینالملل رخ داده است.
* دکترای روابط بینالملل
