صنایعدستی یکی از مهمترین میراث به جامانده از نیاکان و گنجینه فرهنگی یک سرزمین و جامعه است که یک ملت باید برای حفظ و بقای آن بکوشد. این صنایع علاوه بر دارابودن زیبایی شناختی و حفظ جایگاه و ارزش خود در زمینههای مختلف هنری به یکی از هنرهای اصیل برای هر سرزمین، هویت بخشیدن به یک ملت و منبع مهم ارزش افزوده و بهرهوری اقتصادی تبدیل شده است. علاوه بر اینها صنایع دستساز به علت زمان زیادی که برای ساخت آنها صرف شده و دقت و تمرکز بالا در تولیدشان ارزش بالایی دارند. با این تفاسیر امروزه در بسیاری از استانهای ایران این صنایع به دلایل متعددی از جمله توسعه صنایع مدرن، کمبود بازار فروش و همچنین نبود حمایت کافی مسئولان، مورد بیمهری قرار گرفته است. سمنان و به صورت خاص، شهرستان دامغان یکی از مناطقی است که با وجود داشتن انواع صنایعدستی ارزشمند، ولی هنوز بازار درستی برای عرضه و فروش آنها ندارد و به همین دلیل هنرمندان و صنعتگرانش مجبورند محصولات خود را به دلالان بدهند تا با نام استانهای دیگر به فروش برسد و سود اصلی هم به جیب همین دلالان برود.
شهرستان دامغان یکی از قطبهای تولید صنایعدستی در سراسر استان سمنان به شمار میآید. این شهرستان توانایی تولید انواع صنایعدستی شامل سفال و سرامیک، دست بافتها شامل فرش، گلیم، نمد، جاجیم و همچنین مصنوعات چوبی به خصوص در منطقه دروار را به وفور دارد.
همچنین در روستاهای محروم جنوب شهرستان دامغان مانند کوه زر سنگتراشی و ساخت عقیق برای انواع انگشتر و تزئینات یکی از مهمترین منابع درآمد برای افراد بومی و همچنین سرپرستان خانوار تحت پوشش کمیته امداد است.
مجموع این ظرفیتها در کنار داشتههای گردشگری دامغان مانند برج طغرل، غار شیربند، منطقه چشمهعلی و دهها ناحیه گردشگری مهم، سبب شده تا دامغان به لحاظ اقتصاد گردشگری و صنایع دستی حرفهای فراوانی برای گفتن داشته باشد. شهرستانی مستعد و دارای استعدادها و توانمندیهای فراوان در حوزه گردشگری و صنایعدستی که اگر از آن حمایتهای درستی صورت بگیرد، میتواند حتی بیکاری را در این شهرستان به پایینترین میزان ممکن برساند.
کسی هنرمند را نمیبیند
فعال حوزه میراث فرهنگی در شهرستان دامغان معتقد است برای شکوفایی این حوزه باید ابتدا نیازهای هنرمندان و صنعتگران مورد توجه قرار گیرد. آنها میگویند که مهمترین مشکل در زمینه تولید صنایعدستی در این شهرستان بازار فروش است، چراکه فعالان صنایع دستی در دامغان نمیتوانند تولیدات خود را به فروش برسانند. صنایعدستی دامغان این توانایی را دارد که حتی در سراسر کشور شناسانده شود. عقیقتراشی و سنگتراشی که در جنوب شهرستان صورت میگیرد عمدتاً به نام شهرهای دیگری مانند نیشابور و اصفهان به فروش میرسد، چراکه کار ترویجی و تبیینی درستی روی این ظرفیتها صورت نگرفته است.
مشکلات بازار فروش باعث شده تا تولیدکنندگان صنایعدستی دامغان محصولات خود را که با دشواریهای فراوان تولید میکنند به دلالان خراسانی، اصفهانی و همچنین مازندرانی و تهرانی بفروشند. در این داد و ستد دلالان هستند که سود عمدهای را دریافت میکنند.
کمبود فروشگاه و جولان دلالان
گروهی از هنرمندان و تولیدکنندگان صنایعدستی در دامغان میگویند که اگر بازار فروش برای صنایعدستی این منطقه به وجود بیاید، میتوانیم شاهد شکوفایی اقتصاد روستایی در این شهرستان باشیم. هم اکنون در سراسر شهرستان حتی یک بازارچه دائمی فروش صنایعدستی وجود ندارد در نتیجه در برههای از زمان که این منطقه شاهد پیک مسافران است یا در ایام نوروز نمیتوان به درستی از ظرفیتهای اقتصادی آن بهره برد. معدود فروشگاههای صنایعدستی موجود در دامغان خصوصی هستند. همه تولیدکنندگان صنایعدستی امکان پرداخت کرایه و اجاره مغازه را ندارند در نتیجه دولت باید ظرفیتهای بهتری را برای عرضه صنایعدستی حتی به صورت تعاونی ایجاد کند. در صورتی که بازار فروش برای صنایعدستی دامغان پیدا شود، شاهد خواهیم بود که ظرفیتهای عظیم اقتصادی در این شهرستان به حرکت در خواهد آمد.
در مقابل حرفهای فعالان عرصه صنایعدستی که از عدم صدور مجوز برای راه اندازی فروشگاهها گله میکنند، اما سرپرست معاونت صنایعدستی اداره کل میراث فرهنگی استان سمنان از صدور مجوز تأسیس دو مرکز عرضه صنایعدستی در دامغان خبر داده و میگوید: «این دو مرکز در راستای سیاست وزارت میراث فرهنگی شامل توسعه بازارهای فروش صنایعدستی راه اندازی میشود.»
سمانه سلطانیپور ادامه میدهد: «براساس ابلاغ دستورالعمل صدور مجوز فروشگاههای صنایعدستی از سوی وزارتخانه میراث، گردشگری و صنایعدستی و واگذاری آن به استانها و با استناد به بند «پ» و تبصره یک ماده ۳ قانون حمایت از هنرمندان، استادکاران و فعالان صنایعدستی مصوب مجلس شورای اسلامی، مجوز فعالیت این فروشگاهها در دامغان صادر شد.» وی با بیان اینکه تعداد فروشگاههای صنایعدستی استان سمنان به ۱۴ باب رسیده است، تصریح میکند: «تمامی فروشگاههای صنایعدستی فعال دارای پروانه کسب معتبر از اتحادیههای صنفی مختلف استان سمنان میتوانند با مراجعه به حوزه معاونت صنایعدستی و هنرهای سنتی با ارائه مدارک لازم از این امتیاز بهرهمند شده و با دریافت مجوز فروشگاه صنایعدستی، مشمول قانون حمایت از هنرمندان، استادکاران و فعالان صنایعدستی شوند.»
یک صنعت و هزاران درد
از جمله مسائلی که میتواند مشکل بازار فروش صنایعدستی در دامغان را برطرف سازد بازار فروش مجازی و الکترونیک صنایعدستی است.
بازاری که مبتنی بر اینترنت بتواند دایره پرشماری از خریداران را در برابر تولیدکنندگان صنایعدستی قرار داده و در نتیجه شانس فروش محصولات را به شدت افزایش بدهد. به نظر میرسد یکی از اقداماتی که میراث فرهنگی استان سمنان باید در سال جاری روی آن تکیه کنند ترویج زیرساختها و تسهیلگری در امر ایجاد فروشگاهها و بازارهای الکترونیک صنایعدستی است. در یک کلام مشکلات صادرات صنایعدستی، وجود محصولات صنایعدستی تقلبی، نبود استانداردهای مورد نیاز برای تولید، مشکلات مرتبط با بازاریابی و فروش کالا، توجه نکردن به صنایعدستی به عنوان یک صنعت ارزآور، ارائه تسهیلات بانکی مناسب برای افزایش نقدینگی و سرمایه در گردش کارگاههای صنایع دستی، تجهیزات نامناسب با سطح تکنولوژی پایین، مشکلات مرتبط با بازاریابی و برندسازی، عدم توسعه گردشگری و تاثیر آن بر بازار صنایع دستی، مشکلات مربوط به توزیع و فروش، عدم تناسب آموزشهای صنایعدستی با نیازهای بازار، عدم شناسایی بازارهای هدف، مشکلات مرتبط با دولت و سازمانهای ذی ربط، همکاری نکردن سفارتخانهها برای برگزاری نمایشگاههای مرتبط با صنایع دستی، مشکلات مربوط به طراحی و تولید از جمله موانع تولید صنایعدستی در استانهای ایران هستند.
