سرزمینهای اشغالی از هفتم ژانویه۲۰۲۳ شاهد تحولات بیسابقهای بوده تا جایی که کابینه نتانیاهو و ائتلاف حکومتی رژیم را تا مرز سقوط و انحلال پیش برده است. تشدید ناآرامی، آشوبها و گسترش اعتراضات و اعتصابات در واکنش به احتمال تصویب طرح جنجالی کابینه نتانیاهو موسوم به «اصلاحات قضایی» و همچنین برکناری «یوآف گالانت» وزیر جنگ، از اعضای ارشد حزب حاکم رژیمصهیونیستی نتوانست به کاهش دامنه اعتراضات کمک کند. معترضان با استفاده از واژههای دقیق سیاسی در تحلیل رفتار دولت ائتلافی، اقدام ائتلاف نتانیاهو را «کودتای سفید»، «کودتا علیه دموکراسی» و کودتا علیه حاکمیت قانون و استقلال قوه قضائیه توصیف میکنند. باید توجه داشت که اعتراضات در اراضی اشغالی مسبوق به سابقه است. در سال۲۰۲۰ هم در سرزمینهای اشغالی شاهد حدود ۳۰هفته تظاهرات بودیم که تظاهراتکنندگان با حمل پرچمهای سیاه به نشان «عزای دموکراسی در اسرائیل» تأکید میکردند نتانیاهو «دموکراسی» را در سرزمینهای اشغالی به کما برده و با استفاده از انتخابات کنست یک دیکتاتوری تمامعیار را بر اراضی اشغالی تحمیل کرده است. روند اعتراضات در اراضی اشغالی مؤید این نکته است که جامعه موزائیکی صهیونیستی بیش از هر زمان دیگر مستعد اعتراض و آشوبهای خیابانی و فروپاشی سیاسی و اجتماعی است. سرزمینهای اشغالی وارد فرایندی شده که به باور برخی تحلیلگران، جنگ داخلی و گام برداشتن به سوی دیکتاتوری و نژادپرستی عیانتر و واضحتر از پیامدهای آن است. جنگ داخلی و «پایان دموکراسی» این روزها دو جمله پرتکرار فضای مجازی تحلیلگران و حتی سران رژیمصهیونیستی است، به طوری که طی پنج ماه، استفاده از عبارت «جنگ داخلی» ۸ هزارو ۸۰۰ درصد افزایش یافته است. این واقعیت، عمدتاً منعکسکننده یک اتفاق گفتمانی بزرگ و همچنین یک نگرانی واقعی از موضوعی (درگیری داخلی) است که نشانههای آن در حال حاضر در اراضی اشغالی مشهود است.
ویژگیهای اعتراضات
اعتراضات ۲۰۲۳ از ویژگیهایی برخوردار است که آن را در قیاس با اعتراضات ۲۰۲۰ متفاوت کرده است. ویژگیهای اعتراضات جدید عبارتند از:
۱. فراگیر بودن و تنوع اقشار و طیفهای حاضر در اعتراضات از جمله دانشگاهها و مراکز آموزشی و اقتصادی، اتحادیه پزشکان و اتحادیههای کارگری
۲. تسری اعتراضات به سازمانها و نهادهای سیاسی و امنیتی و رسانهای رژیم، کابینه ائتلافی، دولت و کنست، وزیر امنیت و نتانیاهو
۳. بروز چنددستگی و انشقاق در ارتش و مؤسسات دفاعی رژیم و علنی شدن اختلافات درونساختاری آن
۴. پیوند معترضان داخلی با تظاهرکنندگان در خارج از سرزمینهای اشغالی به ویژه در لندن و نیویورک
۵. توقف روند فعالیت شرکتهای بزرگ خارجی مواد غذایی از جمله مک دونالد و تعطیلی دو بندر راهبردی حیفا و اشدود
۶. کاهش فزاینده اعتماد عمومی به توانمندی دولت در تأمین امنیت و اعتماد نسبت به آینده رژیم و افزایش روند مهاجرت معکوس طبق نظرسنجی سال۲۰۲۲ «مؤسسه دموکراسی اسرائیل» میزان اعتماد ساکنان رژیمصهیونیستی به نهادهای مختلف، از جمله اعتماد به کابینه ۲۴درصد، رسانهها ۲۳درصد، کنست ۱۸درصد و سپس احزاب با ۵/۸ درصد است. مرکز دموکراسی اسرائیل در گزارش خود صراحتاً تأکید کرده است این نهادها در همه مؤلفههای مورد سنجش، نسبت به سال قبل آن، با کاهش اعتماد روبهرو بودهاند. همچنین آمار نشان میدهد ساکنان سرزمینهای اشغالی نگران آینده دموکراسی در سرزمینهای اشغالی هستند. در سال۲۰۲۲، ۸۰درصد اعراب اسرائیلی دموکراسی در اسرائیل را در خطر جدی میدانستند، این رقم در میان یهودیها ۵۵درصد بوده است.
۷. مخدوش شدن ماهیت دموکراتیک رژیم و زیر سؤال رفتن ادعاهای آن در محیط بینالمللی، نظام انتخابات رقابتی و تفکیک قوا در سرزمینهای اشغالی
۸. ظهور تفسیر جدید از گفتمان صهیونیسم و دولت متحد یهود تجزیه گفتمان صهیونیسم و دولت واحد، طرح تجزیه دولت به دو دولت یهودی و سکولار و استقبال ۸۸درصدی معترضان از تشکیل دولت سکولار
۹. خارج شدن اوضاع از دست رژیم و ناتوانی در کنترل اوضاع سیاسی، امنیت و حتی اقتصادی در اراضی اشغالی و احتمال بروز جنگ داخلی
۱۰. نهادینه شدن حس خطر موجودیتی از سوی مقامات سیاسی، امنیتی و رسانهای رژیم و باورمندشدن فروپاشی از درون در میان مقامات ارشد آن
۱۱. به رغم برجسته بودن نقش چالشهای سیاسی در ظهور و بروز تنشهای گسترده اخیر در اراضی اشغالی، وخامت اوضاع اقتصادی رژیمصهیونیستی نیز در شکلگیری اعتراضات بیتأثیر نبوده است. تمامی شاخصها حاکی از آن هستند که اوضاع اقتصادی صهیونیستها در طول سالیان گذشته همواره رو به وخامت بوده است. از همین رو، علاوه بر وجود بحران سیاسی مزمن در اراضی اشغالی، به نظر میرسد اقتصاد شکننده صهیونیستها نیز یکی از چالشبرانگیزترین مسائل آنها محسوب میشود.
چشمانداز تحولات
درباره چشمانداز ناآرامیهای جاری در اراضی اشغالی شاید نتوان به شکل قطعی نظر داد، اما توجه به هشدارهای جدی مقامات ارشد سیاسی و امنیت در تلآویو، به ویژه رئیس رژیمصهیونیستی و ترکیب گستردگی جمعیت معترضان، نشاندهنده آن است که این بیثباتیها بنیادین است و نمیتوان آنها را به طرح اصلاحات قضایی و پروندههای فساد نتانیاهو و اطرافیانش یا رویکردهای سیاسی برخی از اعضای کابینه محدود دانست بلکه بیانگر نارضایتیهای انباشته از مشکلات بنیادیتر و ساختاری این رژیم است که در صورت تداوم، به تعمیق شکافهای درونی این رژیم منجر خواهد شد. به تعبیر رئیس رژیمصهیونیستی شرایط کنونی اسرائیل، شبیه بشکه باروتی است که در آستانه انفجار قرار دارد. به عقیده ناظران و مقامات ارشد رژیم حاکم، این اعتراضها بیانکننده مشکلات و معضلاتی بنیادیتر است که حتی موجودیت این رژیم را در معرض خطر جدی و جامعه صهیونیستی را در آستانه انفجار قرار داده است. این ناآرامیها نتیجه شکافهای فزاینده داخلی است که نقش تعیینکنندهای در سرنوشت رژیم خواهد داشت. چشمانداز تحولات اراضی اشغالی را میتوان با نگاه روندشناسی در چند محور به اختصار مورد اشاره قرار داد:
۱. تداوم کاهش قدرت رژیم در مدیریت بحرانهای داخلی و علنیتر شدن نقاط ضعف در حوزه امنیت و سیاسی
۲. نهادینه شدن روحیه اعتراضات به دنبال فروریختن ترس افکار عمومی در میان جریانهای سیاسی و قومی و مذهبی و بسترسازی برای بروز اعتراضات مشابه در آینده سیاسی رژیم به ویژه در فضای انتخاباتی
۳. نهادینه شدن منازعات درونجریانیهای محوری و تداوم تشکیل دولتهای ائتلافی شکننده و ناتوانی رژیم در شکل دادن به دولت با ثبات مقتدر در آینده
۴. فراهم شدن بستر تسری شکافهای سیاسی به درون نهادهای اطلاعاتی و امنیتی و فعال شدن گسلهای قومی و مذهبی در ارتش و دیگر نهادها
۵. شکسته شدن ائتلافهای موجود و شکلگیری ائتلافهای جدید با دامنه منازعات بیشتر در درون جریانهای یهودی و سکولار و قدرتیابی جریانهای سکولار در آینده سیاسی رژیم
۶. تشدید منازعات در میان جریانهای سیاسی قدرتمند پیرامون تدوین قانون اساسی و خارج کردن رژیم از وضعیت حکمرانی بدون قانون اساسی
۷. تداوم روند اثرگذاری اعتراضات بر اقتصاد رژیم که درصد بالایی از آن متکی به گردشگری، فناوری و سرمایهگذاری خارجی است
۸. کند شدن روند عادیسازی روابط با اعراب بعد از تضعیف گزارههای جعلی که رژیم از ثبات، قدرت و پایداری این رژیم در افکار حاکمان عرب ساخته بود
۹. چالشی شدن روابط رژیم با متحدان غرب و عربی در آینده و تضعیف موقعیت این رژیم در میان محافل سیاسی و رسانهای منطقه و جهانی و باز شدن فضای نقد نسبت به رفتار و عملکرد این رژیم در حوزههای مختلف
۱۰. گزاره محتمل دیگر، شکلگیری گروههای افراطی مسلح از سوی جریانهای مذهبی و قومی رادیکال یهودی و در نتیجه آغاز چرخش ترورهای کور و جنگ داخلی در داخل اراضی اشغالی است
نکته پایانی اینکه رژیمصهیونیستی در سراشیبی سقوط قرار گرفته و تحولات اخیر مؤید این است که تئوری فروپاشی رژیم جعلی اسرائیل تا یک دهه آینده از هم اکنون با شتاب قابل ملاحظهای در حال عینیت یافتن است. وضعیت سیاسی و امنیتی منطقه به رغم فضای سیاسی تصنعی موجود در محافل سیاسی و رسانهای غربی و عربی در حال دگرگونی بزرگی است، به عبارتی اتفاق بزرگ یعنی آزادی فلسطین در شرف تحقق است.
