وقتی از اقتصاد مقاومتی سخن به میان میآید، یعنی توجه به ظرفیتهای موجود در هر منطقه و بهرهمندی از آنها در جهت ایجاد کار و تولید. در میان توانمندیهای خراسانجنوبی هم به محصولی به نام «پنبه مله» میرسیم که میراث خاص این منطقه است. هر چند این نوع از پنبه توانسته بود سالهای سال به اشتغال و زندگی و معیشت بخش زیادی از ساکنان شهرستانهای مختلف خراسانجنوبی کمک کند، اما حالا به دلالیل مختلف به حاشیه رانده شده و کمتر کشاورزی علاقمند به کشت آن است. محصولی که میتواند رونق خوبی به این استان بخشیده و با ایجاد اشتغال و کارآفرینی، حتی راهش را به بازارهای جهانی هم باز کند.
پنبه مله یکی از محصولات کشاورزی خاص شهرستان خوسف است که به رنگ قهوهای بوده و قدمت آن به بیش از ۵۰۰ سال قبل باز میگردد.
با اینکه قرار بود در اقتصاد مقاومتی از ظرفیتهای هر منطقه بهترین استفاده صورت گیرد و با احیای برخی مشاغل و صنایع، شهروندان بتوانند علاوه بر اشتغال به کسب درآمد و پیشرفت و توسعه محل زندگی خود فکر کنند، اما حالا این نوع از پنبه که هم خودش ویژه است و هم پارچههایی که از آن به دست میآید طلبه زیادی دارد، روزهای سختی را سپری میکند.
ناگفته نماند از سال ۹۶ و با اجرای یک طرح ویژه، پروژه احیا پنبه مله در دستور کار قرار گرفت و در سال ۹۸ خوسف به عنوان شهر ملی مله بافی ثبت کشوری شد و توانست برای مدت کوتاهی چرخه اقتصادی خوبی را از کشاورز تا تولیدکننده پارچه و بافنده ایجاد کند.
اما هنوز چند صباحی از روزهای خوش نگذشته بود که دوباره سایه فراموشی بر سر این محصول سنگینی کرد و کشاورزان به دلیل نبود بازار فروش و هزینه بالای کاشت و برداشت دیگر تمایلی به کشت آن ندارند و ترجیح میدهند وقتشان را برای تولید پنبه معمولی صرف کنند.
مشکل دیگر پنبهکاران، کرونا بود که راه ورود مسافران و گردشگران را بست و به همین خاطر دیگر پارچه بافان هم به سراغ پنبه مله نیامدند و در سال زراعی قبل فقط ۳ هزار متر کشت در دستور کار قرار گرفت.
از طرف دیگر، مسئولان متولی هم بعد از ثبت ملی پنبه مله خوسف دیگر هیچ حمایتی از پنبهکاران انجام ندادند، این در صورتی است که پنبه مله منحصربهفرد است و اصالت بالایی دارد و میتواند با کمی حمایت در بازارهای جهانی قد علم کند.
بیبرنامگیها در بازار
با توجه به اینکه تمام کارهای پنبه مله از شروع تا انتها با دست انجام میشود و رنگ آن طبیعی است، کاملاً ارگانیک بوده و میتواند بازار فروش و اشتغالزایی بالایی را از آن خود کند، ولی در سایه بیتوجهیها بار دیگر در حال فراموشی است.
البته مسئولان اعلام کردهاند برای رفع مشکلات موجود، به دنبال ثبت پنبه مله در نظامهای کشاورزی مهم میراث جهانی یا جیاس هستند.
یکی از تولیدکنندگان پنبه مله در شهرستان خوسف میگوید که در گذشته این پنبه را به صورت ترکیبی داشتیم ولی بعد از اجرای طرح احیا، در ابتدا نیم هکتار و بعد از توسعه در دو هکتار کشت پنبه مله را شروع کردم.
همه چیز در سال اول خوب بود، چراکه پنبه سفید ۱۰ هزار تومان به فروش رفت و پنبه مله را ۳۰ هزار تومان از ما خریداری کردند ولی اکنون پنبه سفید ۴۰ هزار تومان است و کسی پنبه مله را از ما نمیخرد.
به گفته فعالان این عرصه، با توجه به اینکه تمام کارهای پنبه مله دستی است و هزینههای بالایی به همراه دارد، قیمت آن باید سه برابر قیمت پنبه سفید باشد که اینگونه نیست و به همین دلیل کسی تمایل به کشت و انجام کارهای بعدی روی آن ندارد.
ایجاد شغل با کمی حمایت
به گفته کارشناسان اگر این پنبه به صورت مکانیزه به نخ تبدیل شود، به دلیل الیاف لطیف و با کیفیت بازار فروش خوبی دارد و محصول ارگانیک ارزشمندی محسوب میشود.
بر همین اساس لازم است مسئولان در بخش سرمایهگذاری خط نخریسی این نوع پنبه اقداماتی داشته باشند چراکه این کار نیازمند هزینه میلیاردی بوده و از توان پنبهکاران خارج است.
با انجام این کار، چرخ اشتغالزایی در منطقه به حرکت در میآید. چراکه با ایجاد بازار فروش، کشاورز، واسطه حمل ونقل و کارگر و بافنده نیز از این کار استقبال میکنند و این حوزه توسعه مییابد.
اکنون تنها دلیل اینکه دیگر کسی استقبالی از کشت و بافت این محصول ندارد، نبود بازار فروش به دلیل هزینههای بالاست که با توجه به نکات گفته شده و رفع این مشکل میتوان رونق این محصول خاص را دوباره تجربه کرد.
در همین رابطه مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی خراسانجنوبی با بیان اینکه در حال حاضر حدود هشت هکتار سطح زیر کشت پنبه مله در شهرستان خوسف خراسانجنوبی وجود دارد، میگوید: «برای رفع مشکلات و بهبود وضعیت بازار فروش به دنبال ثبت جهانی پنبه مله هستیم و طرح آن توسط سازمان جهاد کشاورزی استان تهیه و به وزارتخانه ارسال شده است.»
محمد رزقی ادامه میدهد: «در این طرح پیشنهاد شده است که پنبه مله در نظامهای کشاورزی مهم میراث جهانی یا جیاس که زیر مجموعه سازمان خواروبار و کشاورزی جهانی (فائو) است، ثبت شود.»
به گفته این مسئول، در نظام کشاورزی جیاس جهانی، محصولاتی که دانش آن بومی است و در نوع خود منحصربهفرد و تک است ثبت و قیمتگذاری شده و به بازارهای جهانی معرفی میشود.
اگر پنبه مله ثبت جهانی شود شاهد گردشگری و کشاورزی پایدار خواهیم بود، همچنین کارگاههای سنتی فعال میشوند و اشتغالزایی روستایی رونق میگیرد.
به هرحال خراسانجنوبی ظرفیتهای زیادی دارد که پنبه مله یکی از آنهاست و میتوان با یک برنامه مشخص و مدون بخش زیادی از شهروندان را در عرصههای مختلف سر کار برد.
از کشت تا تولید نخ از پنبه مله و تولید پارچه و صنایع مرتبط با آن راه درازی است که به گفته مسئولان تقریباً تمام اعضای یک خانواده میتوانند در این مسیر به نوعی وارد کار و بازار شوند. اتفاقی که باز هم مسئولان فقط در موردش دم میزنند و در عمل هنوز قدمی در جهت حمایت از تولیدکنندگان این محصول و زیرمجموعههای آن برنداشتهاند.
