مرکز مبادله ارز و طلای ایران دیروز در حالی رسماً کار خود را آغاز کرد که نرخ دلار در روز اول فعالیت این مرکز ۴۱هزارو ۵۴۹ تومان و حواله دلار نیز ۳۶هزارو ۱۳۰ تومان اعلام شد. ایجاد مرجعیت قیمت، افزایش حجم معاملات رسمی و سهولت دسترسی متقاضیان بازار ارز و طلا از مهمترین اهداف کلان مرکز مبادله ارز و طلای ایران است. این مرکز همچنین در راستای فعالیت خویش، ابزارسازی و نهادسازی در بازارهای ارز و طلا و تقویت و بهینهسازی حداکثری زیرساختهای فناوری اطلاعات را دنبال خواهد کرد. چند نکته اساسی درباره این مرکز وجود دارد.
۱. مرکز مبادله ارز و طلا پاسخگوی تمامی نیازهای ارزی کشور خواهد بود.
۲. قیمت ارز در این بازار بر اساس منابع و مصارف و متغیرهای اقتصاد کلان تعیین میشود. در این بازار، بانک مرکزی صرفاً ناظر نیست بلکه به صورت فعال، مداخله میکند.
۳. نقطه کانونی بسته ارزی، موظف کردن صادرکنندگان به بازگشت همه ارزهای صادراتی است. ارز صادرکنندگان بزرگ با اجرای این طرح، اصطلاحاً زیر کلید بانک مرکزی خواهد رفت.
۴. تضمین اجرای طرح: اولاً بانک مرکزی در مقطع فعلی اشراف کامل بر ارزهای صادراتی دارد و از میزان ارز هر یک از صادرکنندگان بزرگ در شبکههای پوششی، با جزئیات مطلع است. ثانیاً انگیزهبخشی به صادرکنندگان بزرگ با وارد کردن ارز آنها به معامله در مرکز مبادله (نه فقط نیما) ارز صادرکنندگان به مرکز مبادله میآید و آنها میتوانند در محدوده قیمتی که تعیین میشود و بالاتر از نرخ نیما، اما کمتر از نرخهای کاذب و قاچاق است، ارز خود را به صورت رسمی عرضه کنند، ثالثاً تخطی از قواعد وضعشده، موجب خواهد شد مشمول مجازات قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز قرار بگیرند.
۵. بورس پیام عرضه ارز صادرکنندگان بزرگ غیرنفتی مانند فولاد، پتروشیمی، سایر معدنیها و مواد غذایی را در مرکز مبادله دریافت کرد و شاخص ۶۰هزارواحد رشد داشت. روی دیگر این پیام افزایش عرضه ارز و تأمین نیازهای ارزی از طریق مرکز مبادله است.
۶. اختیارات دادهشده به بانک مرکزی، بیسابقه است. بانک چه در الزام معاملات ارز، چه در شناسایی و معرفی حسابهای مشکوک ارزی و ایجاد محدودیت برای آنها، دارای اختیارات مهمی است که ضمانت اجرای طرح را بالا میبرد.
۷. سامانه نیما برای تأمین ارز کالاهای اساسی یا راهبردی همچنان فعال است و ارز نفتی همچنان در آن سامانه عرضه میشود. مرکز مبادله ارز و طلا نیز بازار دیگری است که به هر نوع تقاضای رسمی دیگر (که ۶۸قلم نیاز خدماتی احصا شده است) پاسخ میدهد.
۸. نرخ بازار آزاد نرخی است که معاملات در مرکز مبادله بر مبنای آن انجام میشود. این بازار هم با حواله و هم با اسکناس کار میکند.
۹. هر نرخ و بازار دیگری غیر از نرخ سامانه نیما و نرخ مرکز مبادله، رسماً نرخ و بازار قاچاق است.
۱۰. مرکز مبادله در واقع بازار آزاد است که به آن رسمیت و چارچوب داده شده است، اما دلاری که نرخگذاری آن به دست گردانندگان کانالهای تلگرامی در ترکیه، امارات و آلمان و در اتصال مستقیم با سرویسهای امنیتی در حال انجام است، دلار قاچاق و بازار قاچاق است.
۱۱. در بسته ارزی دولت به تجربه روسیه برای مدیریت ارز پس از تحریمها توجه شده است. مدل روسی در بازگرداندن ارزش روبل، موفق بود.
۱۲. تسلط دولت بر بازار با اجرای طرح جدید اهمیت زیادی در کنترل اوضاع خواهد داشت و در فروکش کردن التهابات و هیجان بازار مؤثر خواهد بود.
۱۳. دولت در بخش منابع ارزی به هیچ وجه با کمبود مواجه نیست و درآمدها و منابع ارزی کشور به مراتب بیش از مصارف آن است.
۱۴. شرایط از لحاظ منابع ارزی به خصوص درآمدهای حاصل از فروش نفت و میعانات هیچ شباهتی با سالهای ۹۸ و ۹۹ و کمبودهای ارزی در آن مقاطع ندارد. در ۱۱ماهه اول امسال ۸۰میلیارد دلار برای مصارف ارزی تخصیص داده شده که ۳۰درصد بیش از سال گذشته است.
۱۵. منابع ارزی در وضعیت مناسبی است و با اتکا به همین منابع، بانک مرکزی با تشکیل مرکز مبادله رأساً و رسماً وارد بازارسازی بزرگ شده است.
۱۶. برخورد جدی با قاچاق ارز و طلا (خرید و فروش خارج از مرکز مبادله با بانکها و کارگزاریهای رسمی مطابق مقررات) در دستور کار است. مجازات درنظرگرفتهشده برای متخلفان، تشدید و واقعی شده است.
۱۷. بانک مرکزی ضمن مدیریت معاملات، موظف به انجام امور زیرساختی در حوزه ارز شده است، از جمله تطبیق نقشه تجاری با نقشه ارزی که یکی از مشکلات کنونی کشور که سالها در زمینه اصلاح آن تعلل شده، همین مسئله است به گونهای که فشار ارزی از روی مناطق و ارزهای خاص کمتر شود.
۱۸. جزئیات بسته ارزی به مرور و با پیش رفتن هر بخش، به صورت شفاف به مردم اعلام میشود تا هر فرد یا گروهی تکلیف خود را به صورت روشن بداند، البته تأکید اصلی روی مدیریت ارزهای صادراتی و در عین حال تخصیص درست و واقعی است.
