صحبت از فضای روابط خارجی و تعاملات اقتصادی کشورها امروزه به یک امر بسیار مهم تبدیل شده است و کشورها در جهت توسعه روزافزون خود به دنبال همکاری با قدرتهای اقتصادی جهان هستند. با تبدیل شدن چین به یکی از قدرتهای جهان در زمینههای مختلف اقتصادی، سیاسی و نظامی توجه کشورها برای همکاری با این کشور بیش از پیش مورد توجه دولتهای مختلف قرار گرفته است. امید به شکلگیری نظم جدید جهانی بدون داشتن یک ابرقدرت و برهم خورد هژمونی ایالات متحده، تمایل کشورها را به این جهت سوق داده و به آینده اقتصادی جهان مبتنی بر محور آسیا امیدوار ساخته است. جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان یکی از مخالفان جدی ایالات متحده، در طول سالهای پس از انقلاب همواره در تلاش بوده تا بتواند روابط اقتصادی گستردهای با جمهوری خلق چین و کشورهای واقع در این منطقه داشته باشد تا بتواند منافع بیشتری را برای خود کشور فراهم سازد. فارغ از بحث بررسی عملکرد دولتهای گذشته و روابط آنها با چین، آنچه که مورد اهمیت است وضعیت فعلی و آتی همکاریهای دو کشور خواهد بود البته باید خاطر نشان ساخت روابط بین دو کشور محدود به دهههای گذشته نبوده و سابقهای به درازای تاریخ دارد که به سالهای پیش از میلاد باز میگردد. با روی کارآمدن دولت سیزدهم و افزایش نگاه به شرق، امید به همکاری با کشورهای این منطقه، خاصه چین، بیشتر شده است و تلاش برای پیوستن به سازمان شانگهای را میتوان نمونهای از آن دانست. اما نباید فراموش کرد که عضویت در مجامع بینالمللی بالذات هدف و غایت نهایی نبوده و آنچه این نهادها را مهم میسازد اهمیت تعاملات بین کشورهای عضو در آنها است که بدون وجود چنین استفادهای، عملاً نمیتوان منافع خاصی را برای کشورها تصور کرد. چین در کنار حضور پررنگی که در مجامع بینالمللی و اتحادیههای اقتصادی دارد، خود به تنهایی کشوری اثرگذار است که تعامل صحیح و هدفمند با این کشور، میتواند سبب رشد هر کشوری شود؛ لذا با بیان این نکات، آنچه که اهمیت مییابد راهبردهایی است که جمهوری اسلامی ایران باید در پیش گیرد تا بتواند از منافع بیشتری در بلندمدت بهرهمند شود. در ادامه سعی میشود برخی راهبردهای مهم اقتصادی که از سوی دو کشور باید نسبت به یکدیگر وجود داشته باشد، اشاره شود.
راهبرد اقتصادی ایران در قبال چین
۱- تلاش برای استفاده از ظرفیتها و پتانسیلهای تولیدی کشور چین با تأکید بر فناوریهای نو و فناوریهای پیشرفته (High- Tech) با محوریت همکاریهای مشترک و انتقال دانش بین دو کشور
۲- تغییر رویکرد در سرمایهگذاریهای خارجی ایران جهت بهرهمندی از فرصت رشد اقتصادی منطقه شرق و جنوب شرق آسیا و تلاش برای ایجاد واحدهای اقتصادی در کشور چین
۳- زمینهسازی برای افزایش مراودات تجاری بین دو کشور با تسهیل در فرآیندهای تجارت و سرمایهگذاری
۴-تلاش برای حضور در ابتکار جهانی یک کمربند- یک راه چین با ایجاد یا تکمیل زیرساختهای لازم (با تأکید بر ترانزیت زمینی کالا)
۵- فراهم ساختن شرایط لازم جهت استفاده بیشتر خطوط هواپیمایی چین از آسمان ایران و برقراری تعداد پروازهای بیشتر به مقصد شهرهای مهم اقتصادی چین
۶-تلاش برای انتفاع از سرمایهگذاریهای چین در منطقه با ایجاد درهم تنیدگی بین مقصد سرمایهگذاری و ج. ا. ایران (برای مثال استفاده از ظرفیت ایجاد شده در بندر گوادر توسط چین و اتصال آن به چابهار)
۷-اولویت بخشیدن به چین در طرحهای اقتصادی بلندمدت و تسهیل حضور شرکتهای چینی معتبر و خوشنام در ایران به منظور فعالیتهای عمرانی و اقتصادی
۸-فراهم کردن شرایط تسهیلکننده جهت ورود و تخلیه راحتتر کشتیهای چینی یا حامل کالاهای چینی
۹-ورود کالاهای با کیفیت چینی و جلوگیری از ورود کالاهای ضعیف این کشور و حفظ برند کالای چینی در ایران و عدم لطمه زدن به اعتبار شرکتهای خوشنام چینی با انجام این امر.
راهبرد اقتصادی چین در قبال ایران
۱-افزایش میزان سرمایهگذاریهای خارجی در ایران با تأکید بر فناوریهای نوین و امکان انتقال دانش به ایران به ویژه در حوزههای نفت، گاز و پتروشیمی
۲-تلاش برای اعطای تسهیلات بیشتر به جمهوری اسلامی ایران با برخورداری از امتیاز بانک سرمایهگذاری زیرساختهای آسیا (AIIB) و همچنین کمکهای توسعهای در جهت تکمیل زیرساختهای جمهوری اسلامی ایران
۳-کمک به توسعه ظرفیتهای ترانزیتی ایران به منظور تسهیل در فرآیند انتقال کالا از چین به غرب آسیا و شرق اروپا با تأکید بر در اختیار قراردادن دانش فنی و تجهیزات لازم برای ایجاد بنادر نسل جدید و احداث خطوط ریلی سریعالسیر
۴-در اختیار قراردادن خدمات فنی- مهندسی لازم برای طرحهای مشترک بین دو کشور
۵-پررنگ کردن اهمیت ایران در سیاست خارجی خود به منظور همراهی بیشتر کشورهای همسوی ایران برای همکاری با چین
۶-تسهیل در شرایط پرداخت و ایجاد امکان استفاده از پول ملی دو کشور و روشهای متنوع به جهت حداقلسازی استفاده از دلار
۷-پیشبرد سیاستهای متوازن در قبال منطقه غرب آسیا به جهت جلوگیری از تنشآفرینی
۸-تأکید بر گذر مسیرهای خشکی ابتکار یک کمربند- یک راه از ایران
۹-فراهم کردن شرایطی جهت ایجاد شرکتهای چندملیتی با مشارکت ایران و...
جمعبندی
آنچه که لازم است دولت سیزدهم در روابط خارجی خود با چین به آن بپردازد، فراهم ساختن شرایطی است که امکان انتفاع برای دو کشور را فراهم کند و موجبات روابط اقتصادی بلندمدت را فراهم سازد تا علاوه بر بهرهمندی دو کشور از منافع اقتصادی این رابطه، سبب رشد و توسعه جمهوری اسلامی ایران شود و شاهد تحول در کشور باشیم، در غیر اینصورت میتوان سفر رئیسجمهور محترم به این کشور را صرفاً یک رابطه کوتاه مدت برای تأمین حداقل نیازهای کشور در فضای جهانی دانست که سبب تأثیرات شگرفی در جمهوری اسلامی ایران نخواهد شد؛ لذا مواردی که بیان شد مختصراً سعی در ارائه راهکارهایی عملیاتی در جهت این موضوع داشت. امید است که روابط اقتصادی دو کشور موجب بهبود نقش ایران در فضای بینالملل و افزایش اهمیت کشور در حوزه اقتصادی و سیاسی را به دنبال داشته باشد.
کارشناس اندیشکده دیپلماسی اقتصادی
