مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی چندی قبل در گزارشی با عنوان «کانونهای تفکر پاکستان» به بررسی نقش اندیشکدههای معتبر و معروف پاکستان و همچنین روابط آنها با دولت، پارلمان و احزاب این کشور پرداخت. طبق نتیجهگیری این گزارش، در پاکستان کانونهای تفکر بخشی از نظام سیاسی و حزبی بهشمار میروند. براساس تنوع و تعدد احزاب فعال در این کشور کانونهای تفکر متعددی در رشتههای مختلف فعالیت دارند. تا آنجا که کشور پاکستان از نظر دارا بودن کانونهای تفکر و اثرگذاری آنها جزو کشورهای مشهور جهان است. این مراکز معمولاً از طریق برگزاری همایشها و مشارکت در طرحهای پژوهشی مشترک با دیگر مؤسسات بینالمللی در حوزههای مختلف اعتبار کسب میکنند، اما با توجه به جایگاه این اندیشکدهها در میان مراکز مطالعاتی معتبر جهانی میتوان گفت که هنوز مسیری طولانی برای رقابت با اندیشکدههای بینالمللی کشورهای پیشرفته پیشروی دارند. مؤسسات تحقیقاتی پاکستان در داخل این کشور نیز به جایگاه قابل توجهی دست یافتهاند و در زمینههای مختلف به نهادهای دولتی و پارلمانی خدمات پژوهشی و مشورتی ارائه میدهند که این امر میتواند از وقوع اشتباه در تصمیمگیریهای سیاسی، امنیتی، اقتصادی و اجتماعی ممانعت کند. این مراکز پژوهشی میتوانند در زمینههایی نظیر ساختن آینده پاکستان، جلوگیری از تنشهای داخلی و خارجی، مبارزه با فقر، ارائه طرحهایی برای توسعه همه جانبه و آمادهسازی برای مقابله با چالشهای زیستمحیطی و آب و هوایی به سیاستمداران و مردم این کشور مشاوره دهند.
همچنین در بخشی از این گزارش آمده است سیاست در پاکستان متأثر از ایدئولوژی و هویت احزاب سیاسی و همچنین شخصیت کاریزماتیک رهبران احزاب است. در عین حال کمبود فاحشی از نظر احزاب مهم و منطقهای مشهود است. تشکیل یکاندیشکده در هر حزب که با هدف شکلدهی به سیاست عمومی بر پایه تحقیق و تحلیل ایجاد شده باشد به توانمندیهای احزاب سیاسی میافزاید و کشور را بهسوی سیاستگذاری بر پایه تدبیر سوق میدهد. در خصوص کشور پاکستان نیز نیاز به تشکیل اندیشکدههایی در احزاب سیاسی، مهم بهنظر میرسد. زیرا عناصر فرهنگی بهمنزله موانعی برای تصمیمگیریاندیشمندانه و حکومت مناسب عمل میکنند. میاناندیشکدهها و احزاب سیاسی پاکستان پیوندی عمیق وجود دارد. در واقع این دو نهاد بهطور گسستناپذیری از بدو تأسیس این کشور همزاد یکدیگر بودهاند. همین مسئله موجب شده است تا بررسی اندیشکدهها را با معرفی اجمالی احزاب آغاز کنیم. همچنان که در ادامه این گزارش اشاره خواهد شد اندیشکدهها محل تبادل آرا و تصمیماتیاند که در نهایت توسط احزاب در دستور کار مراکز تصمیمگیری و تقنین قرار میگیرند. از همینرو است که میزان تأثیراندیشکدهها در گرو وزن سیاسی احزابی در پارلمان و سهم آنها از قدرت است تا آنجا که بودجه اندیشکدهها براساس تعداد اعضای حزب متبوعشان در پارلمان است. البته در واقعیت متأسفانه، فرهنگ واقعی مناظره، بحث و تصمیمگیری براساس مشورت و توافق در پاکستان وجود ندارد. بنابر این حاکمان تمایل دارند تصمیمات خود را در خفا و بهطور یکجانبه و در واکنش به شایعات یا حتی براساس تئوریهای توطئه اتخاذ کنند. طبعاً در این زمینه سیاسی اندیشکدهها نقش مؤثری در تبیین و بسط دیدگاهها و برنامههای حزبی دارند. وابستگی اندیشکدهها و مطالعات آنها به احزاب سیاسی و اینکه کدام حزب قدرت را در اختیار داشته باشد مانع شکلگیری نظریات بلندمدت و عمیق است. بهعبارت دیگر گاه، نبود شیوه نظاممند تصمیمگیری معمولاً عامل اصلی تصمیمات نادرست است که در نهایت به عواقب ناگواری ختم میشود.
