«ولاديميـر پوتيـن» رئيسجمهور روسيه 9دي در تماس تصويري با «شي جينپينگ» همتاي چيني خود با اشاره به مقاومت پكن و مسكو در برابر فشارهاي ژئوپلتيكي گفت همكاري دو كشور در خدمت ايجاد نظم جهاني عادلانه است. به گفته پوتين، پكن و مسكو ديدگاههاي يكساني در مورد علل، مسير و منطق تغيير مداوم چشمانداز ژئوپلتيك جهاني دارند.
پوتين با بيان اينكه همكاري روسيه و چين در همه زمينهها مخصوصاً حوزه نظامي در حال تقويت است، اظهار داشت: «همكاري پكن و مسكو، الگويي براي مقاومت در برابر فشارهاي جهاني است. ما انتظار داريم كه عرضه گاز روسيه به چين در سال آينده افزايش يابد.»
رئيسجمهور چين نيز در اين تماس تصويري با همتاي روس خود گفت: «همكاري پكن و مسكو به طور گسترده در حال توسعه است.» در سند استراتژي امنيت ملي2022امريكا كه در اكتبر2022 منتشر شد، چين مهمترين و سيستماتيكترين چالش براي امريكا معرفي و در عين حال روسيه تهديدي حاد تلقي شده كه منافع واشنگتن در داخل و خارج از كشور را هدف گرفته است. انتشار سند استراتژي دفاع ملي جديد امريكا از اين لحاظ واجد اهميت است كه به منزله چراغ راهنما براي اقدامات آتي ايالات متحده در قبال تهديدات جهاني و منطقهاي ادعايي محسوب ميشود.
حساب توئيتري جو بايدن، رئيسجمهور امريكا با اشاره به رونمايي از استراتژي جديد دفاع ملي نوشته است: «استراتژي دفاعي كه ما دنبال ميكنيم، مسير ما را براي دههها مشخص خواهد كرد.» اين سند با تأكيد بر لزوم همكاري با متحدان و ديگر شركا براي مقابله با خطرات ناشي از چين و روسيه ميگويد كه چنين همكاريهايي براي منافع امنيت ملي امريكا نقشي بنيادي دارد.
در استراتژي جديد دفاع ملي امريكا آمده كه چين در تلاش است منطقه ايندوپاسيفيك و نظام بينالمللي را مطابق منافع و ترجيحات اقتدارگرايانه خود تغيير دهد. در متن اين استراتژي آنچه فعاليتهاي خصمانه چين نسبت به تايوان خوانده شده، بيثباتكننده و چالشي براي صلح در منطقه توصيف شده و در ادامه، روسيه مسبب خطرات جدي و مستمر در زمينههاي مهم معرفي و به تهديدهاي هستهاي آن عليه امريكا و شركاي آن، تهديد موشكهاي كروز دوربرد، عمليات سايبري و اطلاعاتي، حملات ضدفضايي، تسليحات شيميايي و بيولوژيكي، جنگ زيردريايي و كارزارهاي گسترده عليه دموكراسيها اشاره شده است.
در سند استراتژي دفاع ملي امريكا آمده است: «تهديدي كه مسكو ايجاد كرده، هم به تازگي با تهاجم بيشتر و بيدليل روسيه به اوكراين پررنگتر شده است. وزارت دفاع از بازدارندگي قوي تجاوز روسيه عليه منافع ملي حياتي ما، از جمله متحدانمان حمايت خواهد كرد.» در اين سند همچنين خاطرنشان شده است چين و روسيه با وجود منافع متفاوت و وجود بياعتمادي تاريخي در حال نزديكتر شدن به يكديگر هستند.
چينهراسي، روسيهترسي
به نظر ميرسد امريكا كه از افزايش مدام قدرت و نفوذ منطقهاي و بينالمللي چين و روسيه نگران است، تمام تلاش خود را براي ارائه چهرهاي تهديدآفرين از اين دو قدرت شرقي و اوراسيايي صورت داده كه ميتوان آن را به طور خلاصه چينهراسي و روسيهترسي ناميد.
مقامات ارشد نظامي و امنيتي دولت بايدن بارها چين را مهمترين چالش ژئوپلتيكي امريكا اعلام كردهاند و مدعي قصد آن براي تغيير نظام بينالمللي مبتني بر نظم ليبرال شدهاند.
اين تصويرسازي مبتني بر چينهراسي با توجه به رويارويي رو به رشد ايالاتمتحده و چين در عرصه منطقهاي و جهاني قابل تبيين است.
در واقع امريكا مدتهاست در اسناد بالادستي خود چين را به عنوان مهمترين تهديد عليه خود و نيز جهان غرب شناسايي كرده است و بر لزوم مقابله با بلندپروازيهاي پكن تأكيد ميورزد. به رغم ادعاهاي مقامات دولت بايدن درباره رقابت برابر با چين و تنشزدايي در روابط دوجانبه، آنچه از خلال مواضع و اقدامات امريكا در قبال چين از زمان روي كار آمدن بايدن ميتوان دريافت، تلاش واشنگتن براي تقابل همهجانبه در عرصههاي اقتصادي، تجاري، نظامي و امنيتي، سياسي و سايبري با پكن و مقابله با ادعاهاي دريايي آن است.
در واقع واشنگتن از اين هراس دارد كه چين به همراه روسيه، نظم بينالمللي ليبرال را كه جهان غرب مبدع و حامي بقاي آن است به چالش بکشند و اقتدار چند قرني غرب بر نظام بينالمللي را خدشهدار سازند، البته سران روسيه و چين بارها بر لزوم تغيير نظام جهاني از وضعيت كنوني به سوي نظام چندقطبي مبتني بر نقش پررنگ سازمان ملل تأكيد كردهاند.
از ديدگاه امريكا كه همواره رويكرد يكجانبهگرايي را در عرصه جهاني دنبال كرده و به دنبال منافع و اهداف خود به قيمت زير پا نهادن منافع ديگر كشورهاست، اين امر قابل قبول نیست، لذا تلاش ميكند بازيگران جديد جهاني يعني چين و روسيه را تا آنجا كه توان دارد، محدود و تضعيف کند.
اين كار درباره چين با جنگ تجاري و نيز ايجاد ائتلافهاي مختلف در عرصه آسيا- اقيانوس آرام براي دربرگيري اين كشور و در مورد روسيه با تلاش براي تضعيف هر چه بيشتر توانمندي آن با تداوم جنگ اوكراين و تضعيف توانمندي نظامي و اقتصادي آن در حال انجام است.
بررسي روندهاي جهاني نشانگر افزايش ملموس توان قدرتهاي شرقي و اوراسيايي و افول فزاينده امريكاست.
نزديكي فزاينده روسيه و چين
روسيه و چين همواره بر همكاري و نزديكي بيشتر با يكديگر در راستاي مقابله با فشارهاي همهجانبه غرب به سركردگي امريكا تأكيد كردهاند. امريكا چين را مهمترين چالش ژئواستراتژيك خود معرفي كرده است.
تصويب بودجه نظامي 858ميليارددلاري براي سال2023 در واقع نماد حركت واشنگتن به سوي تقابل و رويارويي هر چه بيشتر با روسيه در عرصه اروپا و با چين در عرصه آسيا- اقيانوس آرام محسوب ميشود. افزايش بودجه نظامي امريكا را ميتوان نشانه ديگري از تداوم سياستهاي جنگافروزانه واشنگتن در جهان دانست. در اين زمينه تصويب كمكهاي نظامي جديد به اوكراين در شرق اروپا و تايوان در آسيايشرقي كه براي مقابله با روسيه در اروپا و چين در منطقه آسيا- اقيانوس آرام صورت گرفته است، صرفاً موجب تداوم تنشها و درگيريها در اين دو نقطه مهم جهان خواهد شد.
تصويب بودجه 800ميليون دلاري براي كمك نظامي به اوكراين در راستاي سياست كاخ سفيد براي تداوم جنگ اوكراين با هدف تضعيف هر چه بيشتر توان نظامي و اقتصاد روسيه صورت گرفته است.
كمكهاي نظامي بيسابقه به تايوان نيز به منظور نمايش حمايت از اين منطقه در برابر اقدامات اخير پكن براي نمايش عزم خود در جهت الحاق دوباره تايوان به خاك اصلي چين انجام شده است.
اكنون روسيه و چين با اقدامات تهاجمي و تحريكآميز واشنگتن درگير هستند. درباره روسيه اين امر به صورت كمكهاي تسليحاتي و بيسابقه امريكا به كييف با هدف تداوم بخشيدن به جنگ ويرانگر كنوني در اوكراين تبلور يافته است. هدف دولت بايدن از اين اقدامات، تضعيف هر چه بيشتر روسيه به ويژه توانمندي نظامي آن و نيز تداوم تحريمهاي بيسابقه عليه مسكو و وارد آوردن خسارات عظيم مالي و اقتصادي به آن است.
اين تحركات در راستاي هدف اصلي واشنگتن يعني تنزل موقعيت روسيه از يك قدرت بينالمللي به يك قدرت منطقهاي و كاهش هر چه بيشتر نقشآفريني آن در قبال مسائل جهاني است. اما درباره چين، هدف اقدامات و تحركات امريكا به ويژه اقدامات تحريكآميز درباره تايوان مانند سفر مقامات ارشد امريكايي و تصويب ارائه كمكهاي نظامي و فروشهاي تسليحاتي به تايوان، به چالش كشيدن ادعاهاي ديرينه پكن درباره تعلق تايوان به چين و از سوي ديگر زير سؤال بردن سياست چين واحد است. اين امر در كنار افزايش مدام حضور نظامي امريكا در اروپا و شرق آسيا و تلاش براي ائتلافسازي عليه روسيه و چين موجب شده است مسكو و پكن ضمن افزايش همكاريهاي نظامي و تسليحاتي، برگزاري اقداماتي مانند رزمايشهاي مشترك دريايي، هوايي و زميني و نيز برگزاري گشتهاي مشترك هوايي در غرب اقيانوس آرام را براي مقابله با تحركات غرب به سركردگي امريكا صورت دهند.
پوتين ميگويد: «در زمينه تنشهاي ژئوپلتيكي فزاينده، اهميت مشاركت استراتژيك روسيه و چين به عنوان يك عامل تثبيتكننده در حال افزايش است.»
در عين حال، روسيه و چين به سمت عضويت در گروهها و سازمانهاي منطقهاي و بينالمللي مشترك رفتهاند و با اين كار ميزان همكاريهاي بين دو كشور و نيز با ديگر كشورهاي عضو اين گروهها و سازمانها را به ميزان قابل توجهي افزايش دادهاند؛ کاری که در راستاي چندجانبهگرايي و نيز حركت هر چه بيشتر به سوي جهان چندقطبي است.
پوتين در اين باره گفته است: «همكاري مسكو و پكن در عرصه جهاني، از جمله در چارچوب شوراي امنيت سازمان ملل متحد، سازمان همكاري شانگهاي، بريكس و گروه۲۰، در خدمت ايجاد نظم جهاني عادلانه بر اساس قوانين بينالمللي است.»
