آقای کرمی سال گذشته مستندی به نام «عملیات المپیک» تولید شد که از جمله معدود پرداختهای داخلی به موضوع مسابقه ندادن با ورزشکاران رژیمصهیونیستی است، «بازمانده» را تحت تأثیر آن کار تولید کردید؟
کرمی: نه این دو مستند تقریباً همزمان ساخته شدند، اتفاقاً در روز مصاحبه با آرش میراسماعیلی، بچههای تولیدکننده آن مستند هم برای گفتگو آمده بودند.
پس ایده «بازمانده» از کجا شکل گرفت؟
کرمی: ما روی یک کار پژوهشی با موضوع مهاجرت ورزشکاران کار میکردیم که به این سوژه رسیدیم. دیدیم ماجرای جذابی است. به سه ورزشکار که از رده سنی نوجوانان و جوانان باهم بودند، یعنی محمد محمدیبریمانلو، سعید مولایی و جواد محجوب برخورد کردیم. پس از ماجرای تعلیق فدراسیون جودو، این سه ورزشکار که رفیق بودند، یک نفر تابعیت مغولستان گرفت و دیگری که محجوب بود به کانادا رفت و با پرچم کمیته جهانی المپیک (ورزشکاران پناهنده) در المپیک توکیو شرکت کرد و بریمانلو بود که با وجود داشتن سهمیه المپیک به دلیل تعلیق فدراسیون به المپیک نرسید.
چرا در مستند موضوع محجوب را نمیبینیم؟!
کرمی:، چون در روایت ما کارایی نداشت، از خط داستانی مستند حذف شد. خط ماجرای بریمانلو و مولایی را پیش بردیم و یک نگاه تطبیقی به ماجرای مشابه در کشتی و اتفاقی که برای علیرضا کریمی رخ داد، داشتیم.
بحث مسابقه ندادن با اسرائیلیها خیلی فراتر از جودو و کشتی است، حتی شطرنجبازهایی هم داشتیم که این اتفاق برایشان رخ داده است، چرا سراغ دیگر ورزشکاران نرفتید؟
کرمی: خیلی ورزشکاران در رشتهها و ردههای مختلف هستند که با اسرائیلیها رودررو نشدهاند و حتی نام آنها شناختهشده هم نیست. ما جذابیت موضوع برایمان اهمیت داشت، اینکه چرا روی این ورزشکاران تمرکز کردیم، حواشی آنها بود، ولی ورزشکاران زیادی بودند مثل علیرضا خجسته که دوران ورزشیاش گذشته و الان راننده اسنپ شده است. خجسته بارها با اسرائیلیها مسابقه نداد و حتی در یکی از مسابقات دو بار مجبور میشود با اسرائیلیها مسابقه ندهد، ولی، چون چهره شناختهشدهای نیست، سراغ او نرفتیم.
در این مستند صحبتهای بریمانلو را میشنویم ولی سراغی از مولایی نمیگیرید، چرا با خود مولایی درباره اتفاقاتی که برایش رخ داده، صحبت نکردید؟
کرمی: داستان ما داستان بریمانلو است که در آن ماجراهایی را که رخ داده است، روایت میکند و بحث اینکه چرا فدراسیون جودو تعلیق شد. روایت ما آن چرایی ماجراست. ما برای مصاحبه با سعید مولایی هم اقدام کردیم، ولی او دارای مدیر برنامه است و برای مصاحبه و نشستهای خبری باید با او هماهنگ شود و آنها هم برای مصاحبه پول میگیرند، البته در انتهای کار یک تماس تصویری گرفتم که از طریق بریمانلو انجام شد.
پس احتمالاً مولایی در جریان تولید مستند بوده است، اکنون که کار در حال پخش است، واکنشی داشته است؟
کرمی: بله، اما نمیدانست که ما دقیقاً درباره چه چیزی مستند میسازیم. بعد از اینکه کار در جشنواره اکران شد، بچههای سفیر بخشی از صحبتهای محمدرضا رودکی را بیرون دادند که من آن را منتشر کردم و مولایی را تگ کردم، مولایی واکنش نشان داد و گفت از نظر او ماجرا دیگر تمام شده و ارزشی برایش ندارد.
«بازمانده» در کدام ژانر مستند قرار میگیرد؟
کرمی: میشود گفت پژوهشی- ورزشی است.
چرا در ژانر مستند ورزشی کمتر کاری تولید میشود؟
کرمی: چند سال پیش هم من و هم آقای رئیسی یک کار مشترک انجام دادیم که پژوهش آن را هم خودم انجام داده بودم؛ مستند «سکوهای صورتی» که بحث ورود بانوان به ورزشگاهها بود که یک کار پژوهشی- ورزشی بود. در آن مستند هم نگاه عمیقی به موضوع داشتیم. با دیدن «سکوهای صورتی» آن را با اخبار و اظهارات رؤسای فدراسیون و کارشناسان برنامههای ورزشی مقایسه کنید، اصل موضوع دستتان میآید.
«بازمانده» اشاره به چه چیزی دارد؟
کرمی: ابتدا به موضوع سه رفیق ورزشکار اشاره کردم. الان از آن سه نفر، فقط یک نفر مانده و دو نفر دیگر رفتهاند. هم از این سو و هم از این نگاه که وی از المپیک بازمانده است. از سوی دیگر هم بعد از مهاجرت نصفه و نیمه به ارمنستان، بازگشت داشته و در کشور خودش مانده است.
هم اکنون مستند منتشر شده است، مسئولان فدراسیون جودو، مدیران ورزشی دولت قبل یا دیگر افراد مرتبط، نسبت به این کار موضعگیری داشتهاند؟
کرمی: نمیدانم مسئولان فدراسیون جودو کار را دیدهاند یا نه، ولی قطعاً موافق آن نخواهند بود. ما یک اکران از طرف کمیسیون اخلاق کمیته ملی المپیک داشتیم که در آن مدیران ورزشی و ورزشکاران را دعوت کردیم تا در محل سالن پارالمپیک، کمیته ملی المپیک کار را تماشا کنند. در آن اکران آقایان خسرویوفا، فولادگر، شهربانو منصوریان، بهداد سلیمی، سجاد گنجزاده، حسن رحیمی، باقریمعتمد و مدالآوران المپیک حضور داشتند. فیلم پخش شد و وقتی به جلسه پرسش و پاسخ رسید، همه مدیران سالن را ترک کردند. ورزشکاران نشستند و گپ زدیم.
ورزشکارانی که کار را دیدند چه نظری داشتند؟
کرمی: در مرحله اول تعجب میکردند و اینکه چه جالب که ما به چنین موضوعی پرداختیم. بعد خوشحال شدند از اینکه چنین موضوعی ساخته شده است. سجاد گنجزاده به من گفت که با دوستانش تصمیم گرفتهاند به محمد بریمانلو پیام بدهند و از کاری که کرده تقدیر کنند.
فکر میکنید تماشای این مستند میتواند برای مخاطب پاسخ بسیاری از سؤالهایش درباره ماجرای مسابقه ندادن ورزشکاران ایرانی با اسرائیلیها باشد؟
کرمی: من یک نکتهای بگویم! از اول انقلاب تا امروز ما ورزشکاری نداشتهایم که با اسرائیلیها مسابقه داشته باشد. یک ورزشکار زمانی میتواند بگوید که من با اسرائیلیها مسابقه نمیدهم که مثلاً روی تشک ورزشی روبهروی او قرار بگیرد و از دادن مسابقه سر باز بزند. الان آرش میراسماعیلی که گل سرسبد این موضوع است و چه باقی ورزشکاران در مسابقات اصلاً با اسرائیلیها برخورد نداشتهاند، شما الان دلیل حذف میراسماعیلی از مسابقات المپیک آتن را جستوجو کنید، نوشته است: «اوت شدن از مسابقات به دلیل به سر وزن نرسیدن» یعنی آنها به لحاظ رسانهای این موضوع را بایکوت میکنند تا صدای آن در افکار عمومی جهان شنیده نشود، البته برخی مواقع نمیتوانند بایکوت کنند برای مثال ما جام جهانی را پشت سر گذاشتیم که در آن تیم ملی مراکش (مغرب) در همه بردها و باختها پرچم فلسطین را بلند میکرد و همه دنیا این حمایت از فلسطین را دیدند! ما در مستند «بازمانده» نشان دادیم که ورزشکار الجزایری در مسابقات المپیک توکیو حاضر به مسابقه با حریف اسرائیلی نمیشود و ۱۰ سال از مسابقات محروم میشود و عمر ورزشیاش به پایان میرسد، اما همه میدانند که سر بازی نکردن با اسرائیل این اتفاق برایش افتاده است، ولی ما چنین برد خبری را برای ورزشکارانمان نداریم، حتی در داخل کشور هم آنطور که باید کار رسانهای در این ارتباط نمیشود، البته معذوریتهایی وجود دارد، ما نمیتوانیم علنی و رسمی حتی در رسانههای خودمان به این موضوع بپردازیم، چون سندی برای تحریم ورزش کشورمان میشود. من قبول دارم که نباید با ورزشکاران اسرائیلی بازی کنیم، اما در این ماجرا باهوش عمل نمیکنیم. بعد از ساخت این مستند از طریق چند کارشناس خبره به این نتیجه رسیدیم، شما در هر جا اگر تصمیم به مبارزه نکردن با ورزشکاران اسرائیلی را اعلام کنید، محروم میشوید، آقای سجادی، وزیر فعلی ورزش زمان رأی اعتماد مجلس از مسابقه ندادن ورزشکاران با اسرائیلیها دفاع کرد، اما اکنون که مسئولیت دارد چنین حرفی را نمیزند و حتی دربارهاش مصاحبه نمیکند، چون جایگاه رسمی دارد. الان ورزشکاران کشورهای اسلامی با ورزشکاران اسرائیلی مسابقه نمیدهند، ولی با این موضوع به صورت فردی برخورد میکنند، محرومیتها هم فردی است. حالا در ایران اگر قانون بگذارند یا مجلس بگوید که به ورزشکارانی که با اسرائیلیها مسابقه ندهد، جایزه میدهم، خودش میشود یک سند برای تحریم ورزش ایران. از سوی دیگر اغلب این ورزشکاران که در ورزشهای انفرادی حضور دارند، از قشر پایین و محروم هستند، اینها باید حمایت مالی شوند. باید یک تشکل مردمی تشکیل شود و مردم حمایت کنند و هزینه کمک به این ورزشکاران پرداخت شود، یعنی کار را مردمی پیش ببریم تا نتوانند علیه ورزش ایران عمل کنند، آن وقت ورزشکاران میدانند که در صورت مسابقه ندادن با اسرائیلیها حمایت مالی هم میشوند، البته در بلندمدت نیازمند کار فرهنگی هستیم، مانند کاری که در کشورهای مسلمان مثل الجزایر انجام شده است که ورزشکاران متعلق به قشر خاکستری هم جذب شوند.
آقای رئیسی «بازمانده» از چه زمانی در روند تولید قرار گرفت؟
رئیسی: تقریباً از دو سال پیش کار پژوهش و پیشتولید کار شروع شد. حدود شش ماه هم بحث آمادهسازی و مصاحبه با ورزشکاران طول کشید. اولویت ما ورزشکاران و افرادی مانند رودکی، خادم و ساعی بود که مستقیماً با ورزشکاران در ارتباط هستد.
کار در جشنواره حقیقت حاضر شد و به نظر کار جاندار و جذابی بود، چرا این جشنواره به بازمانده کملطف و بیمهر بود؟ به آرای جشنواره اعتراض نکردید؟
رئیسی: اعتراض که نه، چون جشنواره داور دارد و ما آرای داوران را پذیرفتهایم. مسئله این است که بازی کردن یا بازی نکردن با ورزشکاران اسرائیلی در این سالهای بعد از انقلاب همیشه بوده است، ولی کسی درباره آن شفاف حرف نمیزند. اغلب مثل یک موضوع نانوشته با آن برخورد شده است. اساساً مسئولان نمیخواهند به سمت آن بروند. کسی موضعگیری شفاف نمیکند و انگار نمیخواهند یک بار برای همیشه این موضوع را حل کنند. به نظرم جشنواره هم به دلیل سیاستهای رسانهای دوست نداشته است چنین مستندی پررنگ شود. نظام پای این مسئله ایستاده است، ولی میتوان درباره آن صحبت کرد. به نظرم مسئولان ورزش کشور دوست ندارند کسی حرفی درباره این موضوع بزند. این عدمشفافیت مسئله ایجاد میکند.
در مستند «بازمانده» به تناقضهای رفتاری مدیران ورزشی در مقابل ورزشکارانی که با نمایندگان اسرائیل مسابقه ندادهاند، اشاره کردهاید، اینکه به یک نفر جایزه داده میشود، حمایت میشود و یک ورزشکار دیگر از این حمایت بیبهره است!
رئیسی: دقیقاً، اگر با ورزشکارانی که با اسرائیلیها مسابقه ندادهاند صحبت کنید، میبینید که هر کدام ماجرای برخوردها را به یک نوعی تعریف میکند و هیچ شباهتی در نوع برخوردها وجود نداشته است. یک نفر را بردهاند دیدار با مقام معظم رهبری، دیگری را نبردهاند، به یک نفر خانه دادهاند، به یک نفر دیگر ندادهاند، به یکی که فقط یک بار مسابقه نداده است، همه چیز دادهاند و به یک نفر مثل سعید مولایی که چندین بار مسابقه نداده است، چیزی ندادهاند.
چند روزی است «بازمانده» در چرخه اکران آنلاین قرار گرفته است. به نظرتان از تماشای فیلم «بازمانده» استقبال میشود؟
رئیسی: طبق آنچه از بچههای سفیرفیلم شنیدهام، خدا را شکر استقبال خوب بوده است. گویا بر اساس برنامهای که برای اکران داشتهاند، همه چیز خوب پیش میرود، البته ما قرار است اکرانهای دانشگاهی هم داشته باشیم.
اکران پولی مستندهای ایرانی هم چند سالی است که رواج پیدا کرده است، یعنی مردم به این سمت سوق داده میشوند که برای تماشای مستند پول بدهند، نظرتان درباره این موضوع چیست؟
رئیسی: تا دوسه سال پیش همه عادت کرده بودند مستند را رایگان و از طریق شبکههای تلویزیونی تماشا کنند، در صورتی که در اغلب کشورهای دنیا شبکههای تلویزیونی و «ویاودی»ها پولی هستند، من به عنوان فیلمساز آرزو داشتم درآمد واقعی خودم را بسنجم و متوجه شوم آیا کسی حاضر است برای چیزی که من ساختهام پول خرج کند یا نه؟! با وجود اینکه این کار سختیهای زیادی دارد، ما از آن استقبال میکنیم و نگاه مثبتی به آن داریم.
یعنی تصور میکنید مردم هم از تماشای پولی مستند استقبال میکنند؟
رئیسی: با آنکه میزان تماشای مستند در ایران چندان بالا نیست، اما از چند سال پیش وضعیت خیلی بهتر شده و شاهد اتفاقات خوبی هستیم.
«بازمانده» طرح موضوع خوبی درباره یک بحث جدی در ورزش دارد، اما به نظر میرسد این موضوع جای پرداخت بیشتر هم دارد، به دنبال پیگیری این سوژه در کارهای بعدی هستید؟
رئیسی: ما از چند سال پیش نگاهی را دنبال میکنیم که در مستند «سکوهای صورتی» هم این نگاه را داشتیم، یعنی به حواشی ورزشی یک نگاه مدیریتی داشته باشیم. ورود بانوان به ورزشگاهها هم به جای آنکه یک نگاه مدیریتی باشد، بیجهت سیاسی شد. بازی با اسرائیل هم همین طور است، یعنی صرفاً سیاسی شد در صورتی که باید به مسیری برود که مردم آن را مدیریت کنند، یعنی ورزشکار بداند که یک مطالبه ملی درباره آن وجود دارد، این مطالبه ملی همیشه وجود داشته است، اما مدیریت موضوع باید خیلی ظریف و دقیق انجام شود. ما با همین نگاه احتمالاً چند کار دیگر خواهیم ساخت و اتفاقاً چند ایده داریم که در همین حوزه مدیریت ورزشی است.
