وقتی از خراسانشمالی صحبت به میان میآید، ناخودآگاه اذهان به سمت منطقهای خشک و کمبرخوردار میرود. جایی که مردمانش زندگی سختی دارند و کمآبیهای اخیر هم مزید بر علت شده تا مشکلات بیش از پیش روی دوش مردم سنگینی کند. اما جالب است بدانیم خراسانشمالی برعکس بسیاری از استانهای دیگر هنوز جمعیت روستایی بیشتری نسبت به شهرنشینانش دارد. این منطقه از آب و هوا و خاک مطلوب و تنوع شرایط محیطی بسیار ویژهای برخوردار است و با توجه به شغل اصلی روستاییان که اکثراً کشاورزی و دامداری است، با کمی توجه و حمایت، در تولید زعفران و پنبه و همچنین تأمین گوشت قرمز میتواند حرفهای زیادی برای گفتن داشته باشد.
اوایل دهه ۹۰ بود که مقام معظم رهبری سفری به خراسانشمالی داشتند. در آن زمان معظم له توانمندیها و قدرت منطقه را مورد اشاره قرار داده و کشاورزی و دامپروری را از جمله مهمترین ظرفیتهای بالقوه این استان برشمردند. براساس گزارشهای وزارت جهادکشاورزی، در خراسانشمالی ۲ میلیونو ۸۰۰ هزار هکتار اراضی وجود دارد که ۱۳درصد آن به کشاورزی اختصاص داده شده.
زمینهای این منطقه به طور خاصی بسیار حاصلخیز هستند و هر گیاه مثمری که در آنها کاشته میشود بازدهی بیشتری نسبت به میانگین کشوری دارند. به خصوص اینکه این گیاهان و محصولاتشان مختص همین منطقه و سازگار با آب و هوای آن باشند که در این حالت باید رکورد برداشت را ثبت کرد.
با این اوصاف و در حالی که بارها رهبر انقلاب بر فعال کردن و بهرهمندی از ظرفیتها در مسیر اشتغالزایی و تولید تأکید کردهاند، اما هنوز اقدام خاصی صورت نگرفته است.
خراسانشمالی در کشت و گیاهان دارویی و محصولاتی مانند انگور و زعفران و پنبه و عناب نه تنها بسیار توانمند است بلکه جایگاه خوبی در کشور دارد ولی هنوز حمایت از کشاورزان به حدی نرسیده که بتوان روی درآمد خالص این استان حساب ویژهای باز کرد یا شاخصهای رفاهی و اقتصادی خراسانشمالیها از قعر جدول کمی بالاتر بیاید.
افت قیمت در کنار تمام گرانیها
به گفته کشاورزان و باغداران خراسانشمالی در حال حاضر آنها با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم میکنند که گرانی اقلامی مانند کود، سموم و دستگاهها و ادوات کشاورزی، رها بودن بازار در هنگام برداشت محصول و عدم حمایت سازمانهای متولی، در کنار نوسانات دلار که قیمت تجهیزات و ماشینآلات را به شدت بالا برده است، بخشی از آنهاست. هرچند دبیر کمیسیون هماهنگی بانکهای خراسانشمالی عنوان کرده طی سالجاری بیش از ۳۰۰ هزار میلیارد ریال تسهیلات به کشاورزان استان پرداخت شده، اما فعالان این عرصه همچنان با مشکلات متعددی درگیر هستند.
پنبه که به طلای سفید شهرت یافته یکی از مهمترین محصولاتی است که در مناطق مختلف خراسانشمالی کشت میشود.
شهرستانهای مانه و سملقان، اسفراین، جاجرم، بجنورد و راز و جرگلان از جمله این مناطق هستند که فقط در مانه و سملقان با سطح بیش از ۵ هزار هکتار، حدود ۷۵ درصد تولید این محصول در استان را به خود اختصاص داده است.
کیفیت پنبه این منطقه به حدی است که بسیاری از کارخانههای پنبهپاکنی و نساجی به دنبال آن هستند.
با این اوصاف در سالجاری پنبهکاران خراسان شمالی بیش از سایر حوزهها با مشکل مواجه شدهاند.
گرانی دستمزد کارگران، قیمت پایین خرید پنبه و عدم حمایتهای دولتی باعث شده بخش قابل توجهی از پنبهها همچنان روی زمین کشاورزی بماند.
از دردهای پنبه کاران همین بس که بدانیم سال گذشته قیمت پنبه ۳۳هزار تومان بود، اما امسال ۲۷ هزار تومان هم نمیخرند.
پنبه کاران میگویند برآورد کرده بودیم قیمت پنبه در سال ۱۴۰۱ تا ۵۰ هزار تومان بالا برود. البته این حرفها را مسئولان و متولیان امر گفته بودند تا آنها نسبت به تولید پنبه دلسرد نشوند ولی انگار همه حرفها، وعده بوده و امروز هیچ کس وارد میدان نمیشود تا از آنها دفاع کند.
به خاطر همین حرفها حدود ۱۲ هزار هکتار پنبه در مانه و سملقان کاشته شده و در زمان برداشت، پنبهکاران به حال خود رها شدهاند.
ضربه واردات بر پیکر تولید
«سال گذشته قیمت پنبه ۳۰ درصد بالاتر از امسال بوده لذا کشاورز برای برداشت محصول امسالش قطعاً ضرر میکند. هم اکنون ۶۰ درصد پنبه در خراسانشمالی جمعآوری نشده که یکی از دلایل این کار، هزینه بالای جمعآوری پنبه میباشد.»
اینها بخشی از حرفهای نماینده بجنورد در مجلس شورای اسلامی است که با بیان اینکه امسال با افزایش ۳۵ درصدی کشت پنبه روبهرو بودیم، اما محصول جمعآوری نشده و کشاورزان متحمل ضرر شدند، میگوید: «علت این امر واردات بد موقع پنبه است.»
محمد وحیدی ادامه داد: «دولت باید الگوهای حمایتی صحیح برای کشاورز تعیین کند تا کشاورز میزان درآمد و کشت خود را مقایسه کند و بداند چه محصولی را در چه زمانی کشت کند که بازدهی بهتری داشته باشد.»
حرفهای مسئولان و کشت پنبه و واردات بیرویه و بیموقع و روی دست کشاورز ماندن تولیداتش در شرایطی است که در بحث اصلاح الگوی کشت در خراسانشمالی، پنبه از جمله محصولاتی است که باید در دستور کار قرار بگیرد و حتی به حمایت از پنبهکاران میتوان در تولید این محصول به خودکفایی رسید.
صحبت کردن از خودکفایی در زمانی که واردات کمر کشت پنبه را شکسته است کمی خندهدار به نظر میرسد.
بازخواست مسئولان بیتدبیر
نباید فراموش کنیم که پنبه به عنوان گیاه بومی و حتی فرهنگ کشت وکار در خراسانشمالی تبدیل شده است.
از زمانهای دور کشت این گیاه در برنامه کشاورزان قرار داشته و با آغاز پاییز، شور و حال برداشت و جمعآوری وش پنبه، دل همه ساکنان این منطقه را شاد میکرد.
حالا اگر قرار است از خودکفایی پنبه صحبت شود، قبل از هر چیز باید برنامه مدون و درستی در جهت حمایت از تولیدکنندگان این محصول آماده شود. کمترین کار ممکن هم توبیخ یا بازخواست مسئولانی است که بر مسندی تکیه زدهاند که تشخیص نمیدهند زمان واردات پنبه چه زمانی است. یک اشتباه آنها ضربهای به تولید این محصول میزند که میتواند اقتصاد یک کشور را تحتالشعاع قرار دهد.
