بررسیهای یک مطالعه توسط بانک جهانی نشان میدهد یکی از مؤلفههای مهم به نتیجه نرسیدن اصلاحات اقتصادی و انحرافات در شفافسازی تمامی بخشهای اقتصاد، فساد است، از این رو میتوان تصور کرد ذینفعان اقتصاد پنهان آنقدر هوش دارند که هر اقدامی برای بقا و توسعه نامشروع منافع خود از اقتصاد انجام دهند. حال این اقدام میتواند فرار از دست اقدامات پلیسی در مقابله با فعالان اقتصاد پنهان باشد یا اینکه فرار از نورافکنهایی که اقتصاد را هوشمندانه زیر نور شفافسازی میبرد، در همین ارتباط وزیر کشور معتقد است اقتصاد پنهان باعث شکلگیری مافیا میشود و وزیر اقتصاد نیز با اشاره به اینکه با حذف ارز ترجیحی ۴۰درصد واردات روغن و ۲۸درصد واردات گندم کاسته شد، بر این باور است که در مواجهه با اقتصاد پنهان نباید تمرکز بر اقدامات پلیسی باشد و باید مابهازای آن در حکمرانی اقتصاد پرداخت شود و آن را اصلاح کرد. با توجه به این توضیحات باید دانست حتی با اقدامات پلیسی و هوشمندی در سیاستگذاری اقتصادی مانند متناسبسازی قیمت کالاها در دو مرز نمیتوان انتظار داشت فعالان و ذینفعان حوزه اقتصاد پنهان به این سادگیها از اقتصاد ایران پا پس بکشند.
اگر فرض کنیم که تنها تجارت خارجی ایران سالانه ۱۰۰میلیارد دلار است و یکپنجم این تجارت از طریق اقتصاد پنهان رقم میخورد، به این معنی است که ما در مورد ۲۰میلیارد دلار سخن میگوییم، حال اگر فرض کنیم که منتفعان از اقتصاد پنهان آنقدر هوش دارند که برای بقا و توسعه تجارت پنهان خود هزینه یا در واقع سرمایهگذاری کنند، باید توجه کنیم این بخش با هر گونه طرح یا لایحه یا آییننامهای که به اصلاحات در اقتصاد ایران و شفافسازی اقتصاد منتج شود، به اشکال مختلف مخالفت میکند و برای این بخش اصلاً اهمیت ندارد که کلیت وضعیت اقتصاد ایران و کشور در چه وضعی است، زیرا در هر شرایطی میخواهد اقتصاد پنهان خود را حفظ و توسعه دهد.
بر اساس توضیحات فوق وقتی گفته میشود اقتصاد پنهان باید بدانیم در رابطه با گردش مالی چندینمیلیارد دلاری سخن میگوییم که این اقتصاد امکان دارد ذینفعان حتماً توانمند و ثروتمندی داشته باشد که به هیچ عنوان راضی به از دست دادن منافعشان از اقتصاد ایران نیستند و برای حفظ این منافع حتماً ساختار و تشکیلات مخفی در داخل و خارج از کشور تشکیل دادهاند.
نبرد بین خیر و شر
هر چند اشخاصی که مدتهاست زوایای مختلف اقتصاد ایران را دنبال میکنند، میدانند متولیان و منتفعان از اقتصاد پنهان مدتهاست در اقتصاد ایران زیست میکنند، اما از طرف دیگر تلاشهای زیادی هم برای شفافسازی اقتصاد ایران صورت گرفته است تا حداقل از پیشروی اقتصادی پنهان جلوگیری و این عارضه در یک جا متوقف شود تا با ایجاد اجماع در داخل و بیرون کشور بتوان نورافکن شفافیت را بر بخش پنهان اقتصاد ایران متمرکز و به این واسطه بساط منتفعان غیرذیحق از اقتصاد ایران را برای همیشه جمع کرد.
تکنیک تلهگذاری
متأسفانه کشورهایی که اقتصاد ایران را در تحریمهای ناعادلانه قرار دادهاند، عملاً در زیست و حتی رشد اقتصاد پنهان در ایران دخیل هستند، زیرا در چنین شرایطی سیاستگذار در تنگناهایی قرار میگیرد که عملاً فعالان اقتصاد پنهان میتوانند در کنار زیست خود به بقا و همچنین آلودهسازی سایر بخشها نیز مبادرت کنند، به ویژه آنکه ذینفعان این بخش سالهای سال است از اقتصاد ایران انتفاع دارند و امکان دارد به هر شکل و قد و قامت و لباسی درآمده باشند، از این رو در مبارزه با ذینفعان اقتصاد پنهان باید علاوه بر اقدامات پلیسی و انتظامی از نخبهترین اشخاص در حوزه سیاستگذاری اقتصادی بهره برد و برای ذینفعان اقتصاد پنهان تلهگذاری کرد و قدرت و ثروت این اشخاص را از بین برد تا دیگر موی دماغ اعمال اصلاحات در اقتصاد ایران نباشند و مردم از شر آزار و اذیتهای این قشر در امان باشند.
نتایج یک مطالعات توسط بانک جهانی نشان میدهد یکی از عواملی که موجب میشود اصلاحات اقتصادی به ثمر نشیند، فساد است، فساد هم بیشک همیشه یک پایش در اقتصاد است، در این میان وقتی گفته میشودبخشی از تجارت کشور از راه قاچاق انجام میشود، باید دانست که منتفعان از اقتصاد پنهان هیچ گاه نمیگذارند اصلاحات اقتصادی در جامعه به ثمر بنشیند، از این رو در شناسایی و برخورد با ذینفعان و متولیان اقتصاد پنهان باید بسیار جدی و مصمم بود.
وزیر کشور: اقتصاد پنهان آثار مخرب زیادی دارد
احمد وحیدی، وزیر کشور در همایش علمی پژوهشی اقتصاد پنهان گفت: اقتصاد پنهان علاوه بر اقتصاد آثار مخرب اجتماعی و سیاسی دارد. اقتصاد پنهان شکلهای مختلفی دارد؛ گاهی کالای غیرقانونی است، گاهی خرید و فروش غیرقانونی است و گاه مشکلات دیگری دارد، وقتی درباره اقتصاد پنهان صحبت میکنیم از عدمشفافیت اقتصادی حرف میزنیم.
وحیدی افزود: هر میزانی که شفافیت اقتصادی وجود نداشته باشد، اقتصاد پنهان شدت بیشتری میگیرد، نظام مالیاتی به هم ریخته، تبادلات سالم اقتصادی و واردات و صادرات کاهش مییابد، نظام آماری به هم میریزد و تولیدکننده ضرر میکند.
وزیر کشور ادامه داد: تولید قلب اقتصاد بوده و اقتصاد پنهان ضدتولید و به نوعی ضداقتصاد است. اقتصاد پنهان فساد اداری را ایجاد و توسعه میدهد و در کنار آن اعتماد به نظام اداری به شدت کاهش مییابد و از این طریق سرمایه اجتماعی را از بین میبرد و مشکلات فرهنگی و اجتماعی ایجاد میکند. این اقتصاد طرفدارانی را ایجاد میکند که این گروه به مافیا تبدیل میشوند.
وحیدی در ادامه گفت: برخورد با اقتصاد پنهان باید چندوجهی باشد تا بتوان ریشههای آن را از بین برد، باید با سیستمسازی و شبکههای دانشبنیان و توسعه شبکههای یکپارچه اقتصاد زیرزمینی را کشف و با آن برخورد کرد. اخیراً در وزارت اقتصاد توجه ویژهای به سیستمسازی شده است. شبکه بانکی با هوشمند شدن میتواند به صورت حداکثری با اقتصاد زیرزمینی مقابله کند.
وزیر اقتصاد: با حذف ارز ترجیحی، واردات گندم ۲۸درصد کاهش یافت
از سوی دیگر سیداحسان خاندوزی در همین همایش گفت: اقتصاد پنهان معلول، مشوقها و نظام انگیزشی برای اقدام غیرشفاف است. اگر مشوقهای اقتصادی به سمت کار قانونی باشد و از طرف دیگر ساختارها به نحوی باشد که اقدام غیرقانونی هزینهای کلان داشته باشد، آن وقت میتوان امید داشت اقتصاد پنهان به حداقل برسد.
وزیر اقتصاد اضافه کرد: شاید کمترین جرم در اقتصاد پنهان فرار مالیاتی باشد. با گسترش اقتصاد پنهان امکان مدیریت بازار از بین میرود، به عنوان مثال در بازار ارز به علت اقتصاد پنهان گسترده، مدیریت بازار سخت و مشکل است.
خاندوزی گفت: یکی از عوامل ترغیب اقتصاد پنهان، قیمتهای غیرواقعی است که نمونه بارز آن قیمت ارز و ارز ترجیحی بود، قیمتهای مخرب انگیزه فعالان اقتصادی را به سمت قاچاق و اقتصاد پنهان میبرد.
وزیر اقتصاد شرح داد: با حذف ارز ترجیحی ۴۰درصد واردات روغن و ۲۸درصد واردات گندم کاسته شد. در مواجهه با اقتصاد پنهان نباید تمرکز بر اقدامات پلیسی باشد و باید مابهازای آن در حکمرانی اقتصاد پرداخت شود و آن را اصلاح کرد.
خاندوزی با بیان اینکه قانون جدید برای اتباع غیرمجاز تهیه شده است، گفت: تمام اتباع غیرمجاز کارت بانکی دریافت خواهند کرد تا مبادلات اقتصادی قابل رصد باشد.
دلالی مسکن مشمول مالیات نیست
وزیر اقتصاد گفت: هر چقدر مسیر شفاف و آسان باشد، باید برای فعالیتهای قانونی مسیرهای درست و آسان را ایجاد کرد، به عنوان مثال باید واردات ارز و طلا با سیاستهای تشویقی بدون اخذ مالیات باشد تا معاملات قابل رصد باشد. امروز دلالی در بازار مسکن مشمول مالیات نیست، اما فعال اقتصادی برای واردات قانونی باید مالیات سنگینی بپردازد.
همچنین علی مؤیدیخرمآبادی، رئیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در سومین همایش علمی پژوهشی اقتصاد پنهان گفت: قاچاق کالا یکپنجم تجارت ایران را شامل میشود و با پژوهش در این باره امیدواریم بتوانیم مبارزه با قاچاق کالا و ارز را حداکثری کنیم و کالاهای قاچاق را به حداقل برسانیم.
خرمآبادی با بیان اینکه باید اقدامات هوشمند باشد و برخورد پلیسی صرف فایده ندارد، گفت: سالانه ۱۲میلیون مصرف گوشی همراه داریم که در گذشته ۹۰درصد موبایل کشور قاچاق بود، امروز قضیه برعکس شده و با ریجستری هیچ تلفن همراهی قاچاق نیست. با تمرکز بر علم و دانشبنیانها اقدامات خوبی را در آینده اجرایی خواهیم کرد.
