وزیر کشور در حاشیه سومین جلسه ستاد مدیریت بحران کلانشهر تهران با اشاره به کاهش نزولات آسمانی تأکید کرد که وضعیت آب پشت سدهای تهران خوب نیست و لازم است مردم در مصرف آب صرفهجویی کنند؛ هر چند کمبود آب یکی از بحرانهای پیشروی شهر تهران است، اما مشکلات این شهر به همین موضوع محدود نمیشود و شهر تهران با بحرانهای دیگری نیز روبهرو است که در این خصوص باید کارهای زیادی انجام شود. برای بررسی این مسائل به سراغ مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی و مدیریت بحران شورای اسلامی شهر تهران رفتیم و با او در خصوص اقدامات انجام شده برای مدیریت بحرانهای تهران و کارهای لازم گفتگو کردهایم.
کدام یک از بحرانها در تهران سابقه تکرار زیادی دارد؟
یکی از بحرانهایی که همیشه برای تهران یک تهدید به شمار میآید، بحرانهای طبیعی است و این بحرانها همیشه یکی از دغدغهها بوده است. بحرانی که در تهران تکرار شده موضوع سیل است که بالطبع اقداماتی که در دورههای مدیریت مختلف شهری در تهران انجامشده در جهت مقابله باسیل بوده و وضعیت تهران اکنون در این حوزه قابل قبول است، به شکلی که اکنون در تهران ۵۳۰ کیلومتر کانال زیرزمینی طراحی و اجرا شده و این یکی از اتفاقاتی است که موجبشده تهران برابر خطرات سیل قابلمدیریت باشد. مستحضر هستید در سیلهایی که در مردادماه اتفاق افتاد، بیشترین استانی که درگیر سیل شد، استان تهران بود ولی شهر تهران به تبع تمهیداتی که در نظر گرفته شدهبود، دچار حادثهای در این حوزه نشد و این نشاندهنده این است که در این عرصه اقدامات زیرساختی خوبی انجام شدهاست.
اکنون وضعیت کمآبی تهران در چه شرایطی قرار دارد؟
به هر حال موضوع تغییر اقلیم که در کل دنیا مورد توجه است، بحرانهایی را ایجاد میکند و تهران را نیز تحتتأثیر قرار داده است. یکی از این بحرانها هم بحث کمبود آب است که در نتیجه کمبود بارندگیها اتفاق افتاده و همین مسئله میطلبد، نهادها و ارگانهای مسئول به شکل جدی در عرصه مدیریت آب ورود کنند. براساس خبری که چند وقت پیش توسط مدیریت آب و فاضلاب تهران اعلام شد اگر بهینهسازی مصرف آب را با کمک مردم انجام ندهیم و بارندگیهایی را در صد روز آینده نداشته باشیم، بحران آب در این مدت برای تهران خیلی جدیتر میشود.
اعلام شدهبود برای بدترین سناریوها در این خصوص هم پیشبینیهایی انجام شدهاست.
تمهیداتی که در چند سال اخیر در نظر گرفته شده موجبشده بحران آب کمی از تهران فاصله بگیرد، اگر به یاد داشته باشید، همین وضعیت بارندگیها را حدوداً ۲۰ سال پیش و ابتدای دهه هشتاد داشتیم که تهران جیرهبندی آب داشت و یک روز در میان آب وصل میشد، ولی الان با وجود اینکه بارندگی حتی نسبت به سالهای اول دهه ۸۰ کمتر است، ولی هنوز بحرانی در تهران نداریم که یکی از دلایل آن پیشرفت شبکه فاضلاب تهران بوده است. شبکه فاضلاب تهران بیش از ۸۰ درصد پیشرفت داشته است، همین مسئله موجبشده که حقآبه کشاورزی که تا قبل از این از سدهای تهران تأمین میشد توسط تصفیهخانههای آب و فاضلاب اطراف تهران تأمین شود و اکنون صرفاً آب سدها، جهت آب شرب استفاده میشود، اینها باعث شد امسال در تابستان دچار مشکل نشویم.
به هر حال اکنون یکی از اولویتها بهینهسازی مصرف آب است. ما در شورای اسلامی شهر تهران روز یکشنبه طرحی را در دست بررسی داریم که شهرداری تهران را ملزم میکند لایحه بازچرخانی آبهای سطحی و روانآبها را ارائه کند؛ تا جایی که میتوانیم در حوزه فضای سبز برداشت آبهای زیرزمینی را به حداقل برسانیم و بتوانیم از روانآبها برای آبیاری فضای سبز استفاده کنیم. این طرحی است که پیگیری میشود و اگر بتوانیم این حوزه را به نتیجه برسانیم، کاهش برداشت آبهای زیرزمینی موجب میشود هم خطر فرونشست را در تهران کاهش دهیم و همینطور اگر زمانی لازم باشد برداشت آبزیرزمینی انجام شود، برای آب شرب این منابع را در اختیار شرکت آب و فاضلاب یا آب منطقهای قرار دهیم.
پیشبینی هزینههای این طرح نیز شدهاست؟
الان شرکت آب و فاضلاب تمرکز خود را روی تصفیه فاضلاب شهر تهران گذاشته که این موضوع نیز ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشتهاست. طی بررسیهایی که انجام دادیم در خصوص استفاده بهینه از روانآبها تا به حال اقدام جدی انجام نشده و این میطلبد شهرداری تهران به عنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندههای بزرگ آب، جهت فضای سبز این اقدام را انجام دهد و در بودجه خود آن را ببیند وگرنه ممکن است موضوع نگهداشت سرانه بالای ۱۶ متری که تهران در حوزه فضای سبز دارد با خطر مواجه شود، بنابراین در این طرح داریم شهرداری تهران را ملزم میکنیم که در قالب یک برنامه سه ساله برنامه عملیاتی با چشمانداز ۱۰ ساله دهد و به هر حال در بودجههای سنواتی هم این اعداد و ارقام دیده شود. با هماهنگی انجامشده یک قسمتی از این هزینه را شهرداری تهران و یک قسمت دیگر را شرکت آب و فاضلاب باید تأمین کند.
به هر حال روانآبها باید مدیریت شود و این ۵۳۰ کیلومتر کانالهای آبی که زیر شهر تهران تعبیهشده میتواند به عنوان یک منبع آبی پایدار برای آبیاری فضای سبز استفاده شود. تا الان اغلب این آبها را از زیر تهران رد کرده، مدیریت سیلاب کردهایم، ولی اگر بتوانیم از این آبها بهرهبرداری بهینه داشته باشیم موجب میشود راندمان در حوزه آبیاری بالا برود.
از جمله اقداماتی که در برنامه چهارساله چهارم داریم، این است که شهرداری تهران را الزام کردیم مکانیزاسیون و راندمان آبیاری را افزایش دهد و سرعت آن را در این عرصه بالا ببرد تا ما بتوانیم با افزایش راندمان هم به نوعی مصرف آب را در تهران بهینهسازی کنیم.
چه مقدار از آب تهران در حوزه فضای سبز استفاده میشود؟
میزان آبی که در حوزه فضای سبز استفاده میشود سالی ۱۸۰ میلیون متر مکعب است که از این ۱۸۰ میلیون متر مکعب ۱۳۰ میلیون متر مکعب آن از آب چاههاست و بقیه از آب تصفیهخانهها، آب قناتها و همچنین روانآبها استفاده میشود. در یکی دو پارک جنگلی هم فقط از تصفیهخانههای پشت سد استفاده میکنیم؛ یعنی از آبی استفاده میکنیم که امکان استفاده شرب ندارد و تقریباً استفاده آب سد برای آبیاری فضای سبز تهران را نداریم.
در طرحی که گفتم در شورای شهر قرار است مطرح شود، باید سرعت شهرداری تهران در استفاده از پساب تصفیهخانهها افزایش پیدا کند، اما این تصفیهخانهها در اطراف تهران قرار دارد و به همین دلیل باید از یک شبکه انتقال آب سنگین به داخل شهر استفاده شود که باید در مورد آن هم بودجههای سنواتی دیده شود. همزمان ما میخواهیم شهرداری تهران استفاده از پساب صنعتی فاضلاب را افزایش دهد و هم تصفیه آبهای سطحی را که تا الان استفاده خاصی از آن نشده در دستور کار قرار دهد.
یکی دیگر از موضوعاتی که در بحث مدیریت بحران تهران حیاتی به نظر میرسد، مسئله ساختمانهای فرسوده و ناایمن است. یکسری از این ساختمانهای ناایمن توسط آتشنشانی پیش از این اعلام شدهبود، آنها به کجا رسیدند و چه برنامهای در خصوص این ساختمانها دارید؟
در خصوص ساختمانهای ناایمنی که توسط سازمان آتشنشانی اعلام شدهبود، اغلب با این رویکرد بود که این ساختمانها در حوادثی مانند حریق ایمنسازی شوند و بر این اساس ۱۲۹ ساختمان خیلی پرخطر شناسایی شدهبود و قبل از این مدیریت شهری بیشتر به اخطار در مورد آنها اکتفا کرده بود، اغلب هم مالکان خیلی به شکل جدی در حوزه ایمنسازی ورود نکردند.
ما در شورای اسلامی شهر تهران به شکل ویژه این مسئله را در دستور کار قراردادیم که شهرداری تهران با همکاری قوهقضائیه در حوزه ایمنسازی ساختمانها ورود کنند و همین پیگیریها موجبشده در این یکسال اخیر ۱۰ ساختمان از آن ۱۲۹ ساختمان ایمنسازی شود و به شکل جدی داریم پیگیری میکنیم که این ۱۲۹ ساختمان را حداقل در مرحله اول تعیینتکلیف کنیم و نسبت به ایمنسازی آنها اقدام شود. مصوبهای هم در شورای اسلامی شهر تهران در دوره چهارم داشتیم و دستورالعملی را برای شهرداری تهران تدوین کرد که در خصوص ایمنسازی ساختمانها به چه نحو اقدام شود و در صورتی که مالکان از ایمنسازی استنکاف کردند، در مرحله اول نسبت به اطلاعرسانی عموم که این ساختمانها ناایمن است، اقدام شود، در مرحله بعدی با همکاری قوهقضائیه نسبت به قطع انشعابات آب، برق و گاز اقدام شود و در مرحلههای انتهایی اگر مالک نسبت به ایمنسازی اقدام نکرد برای پلمب ساختمان اقدام شود.
دو مورد پلمب ساختمان تا به حال داشتهایم که یکی از این موارد همین چند ماه پیش، پاساژ آزاد در منطقه ۱۱ بود که هم موضوعات ناایمنی در حوزه آتشنشانی آن بسیار جدی بود و هم موضوعات ناایمنی کاربری داشت، مالک اقدام تعمیرات اساسی بدون نظارت مهندس ناظر انجام دادهبود و از نظر سازهای ساختمان وضعیت نگرانکنندهای داشت، بنابراین شهرداری تهران بدون اغماض این موضوع را در دستور کار قرار داد و با کمک قوهقضائیه نسبت به پلمب اقدام کرد؛ الان مالکان الزام شدهاند یا نسبت به تخریب نوسازی اقدام کنند یا طرح ایمنسازی خود را با تأیید سازمان نظام مهندسی اعلام کنند تا شهرداری همکاری لازم را انجام دهد.
این موضوع مهلت قانونی ندارد؟ چه زمانی قرار است این مسئله ساختمانهای ناایمن به پایان برسد؟
نکتهای که وجود دارد این است که ما دچار یک ضعف قانونی در این زمینه هستیم. قانونی که در خصوص ایمنسازی ساختمانها است مربوط به ۵۰ سال پیش است که اصلاً در آن دوره موضوعات آتشنشانی خیلی مورد توجه نبودهاست. یکی از دلایلی که این موضوع پیشرفت نداشته همین خلأ قانونی است، ولی الان که قوه قضائیه در جایگاه مدعیالعموم ورود میکند، توانستهایم کار را پیش ببریم، البته همزمان هم در شورا یک کارگروه برای شناسایی خلأهای قانونی تشکیل دادهایم تا بتوانیم طرحی را تدوین کنیم و از طریق شورای عالی استانها به مجلس ارائه دهیم تا این خلأهای قانونی را در قالب قوانین جدید پوشش دهیم. الان نمیتوانم در خصوص تصویب این قانون تعیین زمان کنم. خود من به عنوان مسئول کمیته ایمنی شورای اسلامی شهر تهران برای اینکه این موضوع با جدیت پیگیری شود، تقریباً هر هفته در مناطق بیستودوگانه حضور پیدا میکنم و آخرین گزارش جلسات کمیته ایمنی و رسیدگی به وضعیت ناایمنی ساختمانها را در دستور کار قرار دادهام و امیدوارم با سرعت بیشتری کار جلو رود که حداقل تا یکسال آینده این ۱۲۹ ساختمان تعیینتکلیف شود تا ما به سراغ دستهبندی ساختمانهای ناایمن برویم، چون این ساختمانها خیلی پرخطر و بحرانی هستند و دستهبندی بعدی به میان خطر و ... تقسیم میشوند.
البته سیاست ما در شورای اسلامی شهر تهران این است که بارویکرد پیشگیرانه به موضوعات بپردازیم، الان یکی از الزاماتی که پیگیری میکنیم در برنامه چهارساله چهارم گذاشته شود، این است که داریم آتشنشانی را به کاهش حوادث ملزم میکنیم، یعنی با اقدامات پیشگیرانه، فرهنگی و آموزشی که برای شهروندان دارند، حوادث را در قالب یک برنامه میان مدت کاهش دهیم تا به تبع آن بتوانیم تعداد ایستگاههای آتشنشانی را هم کاهش دهیم، چون وقتی حوادث کاهش پیدا کند ایستگاههای آتشنشانی نیز کاهش پیدا میکند و هزینههای شهرداری نیز کاهش پیدا میکند، در نتیجه آن بودجهای که در این حوزه مصرف میشود، میتواند در حوزههای توسعه و پیشرفت شهر مورد استفاده قرار گیرد. بر فرض الان اولویت شهر حملونقل است، میتواند در خرید اتوبوس یا مترو صرف شود.
در این حوزه همینطور توجه ویژهای به موضوع HSB داریم و در زمان مدیریت شهری جدید HSB را ارتقا دادیم و ذیل نظر شهردار تهران بردیم، داریم ساختار سازمانی آن را در مناطق بیستودوگانه و شرکتها پیگیری میکنیم که توجه جدی به موضوعات ایمنی شود و در نتیجه آن کاهش حوادث را داشته باشیم.
با توجه بهخطر زلزله در شهر تهران در مورد بافت فرسوده چه کارهایی انجام شدهاست؟
نکتهای که در این خصوص وجود دارد لزوم یک تعامل گسترده با دولت است. باید دولت هم پای کار بیاید، صرفاً مدیریت شهری تهران نمیتواند برای رفع دغدغه بافت فرسوده به عنوان یک تهدید بزرگ برای حوزه ایمنسازی در مقابل زلزله اقدام کند. البته شهرداری تهران در جهت تشویق مالکان به تخریب و نوسازی با پیگیری که داشته، توانست مصوبهای از کمیسیون ماده ۵ بگیرد که یک طبقه تشویقی به مالکینی میدهد که اقدام به تخریب و نوسازی در بافت فرسوده کنند و این مشوق خوبی است برای اینکه مردم ترغیب شوند. از طرف دیگر ما از قبل مصوبه داشتیم که تخریب و نوسازی در بافت فرسوده فاقد عوارض بود و مردم میتوانستند نسبت به تخریب و نوسازی اقدام کنند، اما صرفاً این تسهیلات موجب رشد ساخت و ساز در محلاتی که بافت فرسوده دارند، نشدهبود؛ بنابراین این اقدام عملی را شهرداری تهران انجام داده تا با این طبقه تشویقی قصد مالکان برای تخریب و بازسازی در شهر تهران تسریع شود.
به هر حال مدیریت شهری در دورههای مختلف اقدامات خود را انجام دادهاست، طرحهای تشویقی را برای بافتهای فرسوده اعلام کردهاست، اما آنگونه که باید سرعت آن زیاد نبودهاست. هر چند در شورای شهر فعلی هم طرح طبقه اضافی نیز پیشنهاد شدهاست، ولی میطلبد دولت با تسهیلات ویژهای که در این زمینه میگذارد، اقدام کند.
ما هم دغدغه بافت فرسوده تهران را داریم و هم بافت ناپایدار و هر روز که پیش میرویم، این بافت فرسوده هم بیشتر میشود، عمر ساختمانها بالاتر میرود. تعداد جوازهای تخریب و نوسازی که در تهران در حال صدور است یک پنجم جوازهایی است که ۱۰ سال پیش صادر میشد و این اتفاق ناخوشایند به دلیل رکود در حوزه ساخت و ساز و بالا رفتن قیمت زمین و آپارتمان حادث شدهاست. در اینجا نیاز است دولت با طرحهای تشویقی که میگذارد، صنعت ساختمانسازی را از رکود خارج کند، چون به هر حال هر چند شهرداری تهران در حوزه قانونگذاری برای ساختوساز میتواند تسهیلکننده باشد، ولی اصل کار اقتصاد کلان در این صنعت است که باید دولت در خصوص آن ورود کند.
