از آنجا که تحریمکنندگان از طریق فقر و فرق در پی اشاعه ناکامی در ایران هستند و دولت گذشته نیز احیای برجام را تکنسخه نهایی شفابخش تمامی کموکاستیها در کشور ترسیم کرد و جامعه نیز به این موضوع دلبسته بود، نیاز است دولت کنونی علاوه بر ترسیم چشمانداز امیدوارکننده به حل مسائل کشور، تمامی ساختارهای اقتصادی را برای تأمین ارزانقیمت نیازهای مادی مردم بسیج و ارتباط خود را به شیوههای مختلف با مردم به شکل مستمر تقویت کند.
ریچارد نفیو در کتاب «هنر تحریم» صراحتاً به موضوع اشاعه ناکامی در ایران با ابزار تحریم اشاره میکند، به شکلی که برای تشدید درد و رنج مردمی که در اثر تحریم یا احیاناً سوءمدیریتها دچار تنگنای فزاینده معیشت هستند، با معاف کردن واردات کالاهای لوکس به ایران در کنار فقر فزاینده هم سریال مانور فاصله طبقاتی در ایران را به تصویر میکشد و هم اینکه ذخایر ارزی کشور را تخلیه میکند، در این میان با توجه به اینکه اشاعه حس ناکامی و فقر و فرق در جامعه ایران یکی از اهداف مهم تحریمهای ظالمانه امریکا بوده، نیاز است نهادهای مختلف از دولتی، عمومی و تعاونی گرفته تا بخش خصوصی علاوه بر فوکوس کردن روی گشایشهای اقتصادی و رفع نیازهای مادی، حیاتی و معیشتی مردم، فاصله طبقاتی هم کاهش یابد و از همه مهمتر اینکه باید سران قوا یا سخنگویی از جانب آنها با مردم بیشتر از گذشته سخن بگویند و چشماندازی را برای حل مسائل پیش روی آنها قرار دهند.
همانطور که میدانیم طی بیش از یک دهه گذشته تحریمهای سختی به اقتصاد ایران تحمیل شد و ریچارد نفیو در کنار هنر تحریمها، شمایی از چگونگی و چرایی وضع این تحریمها روی بخش اقتصاد ایران به نمایش گذاشته است و حتی برای اینکه از منظر روانی جامعه ایران را تحت فشار قرار دهند، همزمان با وضع تحریمهایی که در عمل هزینه حیات و معیشت در ایران را با رشد مواجه میکرد، واردات کالاهای لوکس برای طبقات بالای کشور را معاف از تحریمها دانسته بودند تا مردم ایران علاوه بر فقر از فرق نیز رنج ببرند و در عین حال ذخایر ارزی کشور نیز سریعتر تخلیه شود. با توجه به این تحریمهای هوشمندانه و چندوجهی و تشکیل اتاق جنگ علیه اقتصاد ایران در وزارت خزانهداری امریکا، در طرف مقابل نیز باید سیاستگذاریهای هوشمندانهای انجام گیرد تا به فن تحریمکنندگان علیه اقتصاد ایران بدل زده شود.
هر چند در دولت گذشته انتظار این بود سیاستهای عالمانه و حکیمانه اقتصادی عملیاتی شود تا علاوه بر کنترل و کاهش آثار تحریمها، به ویژه بر طبقات ضعیف جامعه، دولت آتی نیز با هزینههای سنگین ناشی از سوءمدیریتها روبهرو نشود، اما اشتباهاتی صورت گرفت که مشخص بود فقر و فرق در حال تعمیق است و دولت سیزدهم با تبعات اقتصادی و اجتماعی میراث بر جای مانده از دولت مذکور روبهرو خواهد شد، با این حال دولت دوازدهم با هدف به اتمام رساندن دوره مدیریتی خود در آرامش از ماجرای احیای برجام برای افکار عمومی یک نسخه شفابخش تمامی دردها و آلام و مشکلات کشور ساخت و این موضوع را پیوسته تکرار کرد، بالطبع افکار عمومی نیز پذیرفته بود که با احیای برجام اتفاقهای مثبت اقتصادی برای کشور میافتد و فشار ناشی از تحریمها که سالیان سال عرصه معیشت را برای مردم تنگ کرده بود، حداقل متوقف میشود و هزینههای خانوار بیش از این دیگر افزایش نمییابد.
احیای برجام به عنوان یک چشمانداز پذیرفتهشده توسط دولت گذشته در میان افکار عمومی نهادینه شده بود و حتی زمانهایی که اخبار منفی از برجام در خروجی رسانههای داخلی و خارجی قرار میگرفت، حتی به باور برخی کارشناسان اینگونه تحلیل میشد که این اخبار ردگمکنی است و به زودی برجام احیا میشود، زیرا هم ایران و هم امریکا و اروپا به این معاهده نیاز دارند و راه دیگری برای این موضوع وجود ندارد.
ابتدا در جامعه تصور میشد که کشورهای غربی بلافاصله بعد از انتخابات ریاست جمهوری با هر شرایطی با ایران بر سر احیای برجام به توافق میرسند و دولت با دستیابی به ارزهای بلوکهشده و رفع تحریمها گشایش اقتصادی را در ایران رقم میزند و وضعیت معیشت و اقتصاد بهتر خواهد شد و وقتی دولت سیزدهم کارهای زیربنایی را برای بهبود وضعیت اقتصاد ایران در دستور کار قرار داد، کمتر کسی تصور میکرد دولت بتواند یک سال را بدون احیای برجام ولو با تورم سپری کند، اما در عمل این اتفاق افتاد و افکار عمومی امروز کمکم با وضعیتی روبهرو شده است که احیای برجام را الزاماً دیگر موضوعی قابل احیا نمیبیند، از این رو خلأ جایگزینی چشمانداز برای جامعه امروز موضوعی قابل فهم و درک است.
در حقیقت افکار عمومی تا دیروز با دولتی روبهرو بود که ادعا میکرد تمامی مشکلات کشور از آب خوردن گرفته تا تورم، اشتغال، سرمایهگذاری، رشد اقتصادی، جذب سرمایه و سرمایهگذاری خارجی با موضوع برجام قابل حل و فصل است و پیوسته این انتظار را در جامعه برجسته نگه میداشت. حال که جامعه تحقق این چشمانداز و انتظار را با، اما و اگر روبهرو میبیند، به نظر میرسد باید با چشمانداز امیدوارکننده دیگری روبهرو شود.
در این مقال منکر زحمات دولتمردان سیزدهم نمیشویم، زیرا اقتصاد ایران با مشکلات مزمنی روبهرو است که با گذر زمان و افزایش عدد دولتها، اداره دولت از گذشته سختتر است، اما سخن این است که باید به موضوع ایجاد چشمانداز مثبت امیدوارکننده به آینده توجه داشت و در مورد این موضوع نیز پیوسته با جامعه سخن گفت و آنها را نسبت به آینده و حل مشکلات امیدوار کرد.
حدیثی از یکی از ذوات مقدسه با این مضمون نقل است که اگر از نزدیکان خود دور شوید، اشخاص دور آنها را به خود نزدیک میکنند، از این رو دولت باید ضمن سخن گفتن با مردم و ارائه برنامههای حلوفصل مشکلات آنها افکار عمومی را نسبت به آینده امیدوار کند، در غیر این صورت عدهای خارجنشین طمع میکنند افکار عمومی در ایران را به تور تحقق اهداف خود بیندازند.
در این میان با توجه به این نکته که تحریمکنندگان با هدف تشدید فقر و فرق در جامعه ایران تحریمها را تنظیم کردهاند، باید تمامی بخشها اعم از دولت، خصولتیها، تعاونیها و بخش خصوصی برای تأمین نیازهای اولیه مردم از مواد خوراکی گرفته تا مسکن و بهداشت و درمان به بهای ارزان بسیج شوند، زیرا در چنین مواقعی باید تأمین نیازهای حیاتی در اولویت قرار گیرد تا نیازهایی، چون سرگرمی و تفریح که در اولویتهای بعدی هستند.
هر چند بهکارگیری جوانان در پستهای مدیریتی اقدام مناسب و شایستهای است، اما این مهم الزاماتی دارد و باید در این رابطه به مقوله زمان و مکان فکر کرد، در شرایطی که ایران تقریباً بیش از یک دهه میشود که تحت تحریمهای سخت هوشمندانه قرار دارد، باید آنقدر روی مقوله انتصابات در جایجای نظام و ساختار حکمرانی حساسیت داشت که با انتصاب شایستهترین اشخاص انتظار دشمن برای اثرگذاری تحریمهای پیچیده و چندلایه بر جامعه ایران را با ناکامی روبهرو کرد، به این ترتیب امید میرود دولت سیزدهم همزمان با ترسیم یک چشمانداز مثبت از حل مسائل و مشکلات موجود در جامعه به ویژه تأمین ارزانقیمت نیازهای مادی مردم، ارتباط مستمر با افکار عمومی را به شیوههای مختلف به ویژه انتصاب سخنگوهایی قوی در تکتک وزارتخانهها و دستگاهها در دستور کار قرار دهد.
